Albrecht II "Justynian Litewski" Radziwiłł herbu Trąby (urodzony w Łukiszkach, 8 marca 1558 roku, zmarł w Krakowie, 13 stycznia 1592 roku)

Syn Mikołaja VI "Czarnego" Radziwłła herbu Trąby, księcia-ordynata Świetego Cesarstwa Rzymskiego na Ołyce i Nieświeżu, marszałka wielki litewskiego, kanclerza wielkiego litewskiego, wojewody wileńskiego, starosty brzeskiego, kowieńskiego, borysowskiego i szawelskiego i Elżbiety Szydłowieckiej herbu Odrowąż, hrabiny szydłowieckiej, córką Krzysztofa Szydłowieckiego herbu Odrowąż, dworzanina królewicza Zygmunta Jegiellończyka, podstolego krakowskiego, podskarbiego królewicza, marszałka dworu królewicza, podkomorzego krakowskiego, podskarbiego nadwornego koronnego, kasztelana sandomierskiego, podkanclerzego koronnego, kanclerz wielkiego koronnego, wojewody i starosty krakowskiego, kasztelana krakowskiego, starosty sieradzkiego, gostynińskiego, sochaczewskiego, nowokorczyńskiego i łukowskiego.

I książę-ordynat Świetego Cesarstwa Rzymskiego na Klecku od 29 maja 1565 roku do 13 stycznia 1592 roku, marszałek nadworny Wielkiego Księstwa Litwy od 1579 roku do 12 grudnia 1586 roku, wielki marszałek Wielkiego Księstwa Litewskiego od 12 grudnia 1586 roku do 27 grudnia 1587 roku, starosta kowieński i rumborski od 1589 roku do 13 stycznia 1592 roku.

Poślubił na zamku Jełgawie w Mitawie, 12 stycznia 1586 roku Annę Kettlerównę (urodzona w Mitawie, w 1567 lub 29 stycznia 1571 roku, zmarła w Tykocinie, 19 września 1617 roku), córkę Gotarda Kettlera, I księcia Kurlandii i Semigalii, wielkiego mistrza Zakonu Kawalerów Mieczowych i Anny Nikloting Meklemburskiej, córki Albrechta VII Nikloting, księcia Meklemburgii, księcia Meklemburgii na Güstrow.

Książęta Mikołaj-Krzysztof, Albert i Stanisław, ustanowili ordynację z dóbr: Ołyki, Nieświeża, Klecka, Miru i Gródka-Dawidowskiego, którą Stefan Batory w 1586 roku, a Zygmunt III konstytucją z 1589 roku potwierdził.

Młodo utraciwszy rodziców, wysłan? był przez opiekunów na nauki do Akademji Lipskiej, razom z braćmi swoimi Jerzym i Stanisławem. Gdy powrócił w 1572 roku do kraju, zachęcony przykładem braci swych, szczególnie Mikołaja Krzysztofa "Sierotki" i olśniony wymową Jezuity księdza Skargi, około 1575 roku powrócił na łono Kościoła Katolickiego i wkrótce, razem z bratem swoim udał się do Ezymu, gdzie się mocniej jeszcze ugruntował w wierze Katolickiej. Zapewne razem z księciem Jerzym odbył także pielgrzymkę do Kompostelli, skąd w 1578 roku do kraju powrócił. Król Stefan w następnym roku przystapił do wojny przeciwko Moskwie, dla obrony najechanych Inflant. Książę Albert, objąwszy we władanie majątki z podziału spadłe po ojcu na niego, użył wnet fortuny swojej dla posług krajowych. Zebrał znaczny oddział wojska własnym kosztem i przybył w 1579 roku pod Połock, gdzie męstwem swoim przyczynił się do zdobycia tej warowni. Król obdarzył go w roku następnym, urzędem marszałka nadwornego Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Walczył książę Albert następnie na czele własnych hufców w wojsku litewskim pod Wielkiemi Łukami i znajdował się przy oblężeniu Pskowa w 1581 roku. Wielki Książę Moskiewski mocno przyciśniony przez Szwedów w Inflantach a przez Polaków we własnym kraju, gdyż książę Krzysztof Radziwiłł pokonał i spustoszył moskiewskie księstwo aż za Wołgę, począł starać się o pokój za pośrednictwem papieża, którego łudził obietnicą przyjęcia wiary katolickiej. Possewin Jezuita, z polecenia głowy Kościoła, nakłonił króla, iż się zgodził na rozpoczęcie traktatów o pokój i naznaczył komisarzowi: księciu Januszowi Zbaraskiemu wojewodzie brasławskiemu z Korony oraz książęcia Alberta II Radziwiłła z Litwy. Nie dał król im żadnej instrukcji, ale zostawił wszystko ich rozsądkowi i czujności Zamojskiego, którego, odjeżdżając do Warszawy na sejm, zostawił na czele wojska pod Pskowem. Posłowie moskiewscy przybyli pierwsi do Zapola, miejsca na traktaty przeznaczonego, dokąd wkrótce i książę Albert z innymi pośpieszył. Z początku Rosjanie umyślnie zwlekali z podpisaniem traktatu, w nadziei że Polacy jak zwykle, zimową porą zaprzestaną działań wojennych; ale wytrwałość Zamojskiego, zmusił ich do otwartego postępowania, tym bardziej iż Possewin usilnie tu tego się przykładał. Po wielu posiedzeniach i pertraktowania po obu stronach, ostatecznie Moskwa ustąpiła z Inflant, a król ustąpił z Moskwy do granic Wielkich Łuków, Zawołocza i innych świeżo zdobytych zamków, oprócz Połocka i Wieliża. Pozostawała jeszczo trudność do załatwienia, co do zamków Inflantckich zawojowanych na Moskwie przez Szwedów, o tych posłowie nie nie chcieli rozmawiać, ponieważ nie były w ich mocy. W tym czasie książę Albert koniecznie domagał się, aby Moskwa z wszelkich praw do nich się zrzekła i mocno przy tym chciał zerwać ugodę.

Za staraniem głównie księcia Alberta, stanął pokój z Moskwą na lat dziesięć, traktatem Zapolskim zwany, na początku 1582 roku. Wielu pisarzy krytykują króla, iż niepotrzebnie zawierał pokój, mogąc zawrzeć go na daleko korzystniejszych warunkach, gdyby popierał dalej swoje zwycięztwa. Okoliczności wymawiają go zupełnie. Nie był król Stefan takim mężem, aby bezwzględnie dać się powodować namowom Possewina. Widział on sam dobrze, że przez dalszą wojnę mógł może więcej zyskać, ale mógł także wszystko znowu utracić. Wojsko już i tak niebardzo chętnie pełniło służbę pod Pskowem mocno się broniącym, gdy tymczasem Szwedzi zamek po zamku w Inflantach zabierali Moskwie, a tak przyszłoby potem całą prowincję powtórnie orężem zdobywać i w nową wplątać się wojnę. Teraz zaś król zyskiwał całe Inflanty, oprócz kilku zamków przez Szwedów trzymanych, do których prawo bezsporne nabył przez zrzeczenie się Moskwy, a prócz tego odzyskał całe Księstwo Połockie.

Król Stefan uczynił księcia Alberta II Radziwiłła w 1586 roku marszałkiem Wielkiego Księstwa Litewskiego. W tymże roku książę Albert razem z braćmi swoimi, Stanisławem i Mikołajem Krzysztofem, ustanowił ordynacją Radziwiłłowską i był pierwszym ordynatem kleckim, ponieważ Księstwo Kleckie przypadało na jego udział po ojcu. Jeszcze jedną znakomitą przysługę wyświadczył książę Albert ojczyźnie za króla Stefana, gdy wiele się przyczynił do ustanowienia Trybunału Wielkiego Księstwa Litewskiego W 1581 roku, z tego zapewne powodu otrzymał przydomek "Justyniana Litewskiego".

Po śmierci monarchy, na elekcji trzymał książę Albercht stronę arcyksięcia Maksymiliana, a gdy doszło do podwójnej elekcji, zachował się neutralnie, aż póki cała Litwa nieprzyznała Zygmunta III jako prawnie wybranym królem. Uczestniczył książę Albercht w koronacji Zygmunta III i był naznaczony jednym z dygnitarzy, do przeprowadzenia ciała nieboszczyka króla Stefana do Krakowa. Wkrótce po wstąpieniu na tron, Zygmunt III zamierzył pojąć arcyksiężniczkę Annę, córkę Aarcyksięcia Karola w Gratzu. Po ukończeniu przedwstępnej umowy małżeńskiej, przez księcia Jerzego kardynała Radziwiłła. Wyprawił król po swoją oblubienicę do Wiednia księcia Alberchta i Rozrażewskiego biskupa kujawskiego. Książę Albert w osobie Królewskiej miał zawrzeć ślub z arcyksiężniczką, a potem towarzyszył jej do Polski. Ponieważ Anna była trochę garbatą, polecił król posłom, aby jeżeli możno będzie, zaślubili mu lepiej młodszą jej siostrę Marię Krystynę. Książę Albercht chciał spełnić życzenie Królewskie, ale matka uparła się przy pierwszym postanowieniu, niechcąc młodszej siostry przed starszą wydawać. Musiał książę Albercht ustąpić i wziął ślub w imieniu króla z arcyksiężniczką Anną, dawany przez brata jego rodzonego kardynała Radziwiłła, przyczem spełnił obrządek, ściśle w Niemczech. W pełnem uzbrojeniu kładł się w obecności krewnych przy oblubienicy, mając miecz dobyty między nią a sobą. Przywiózł potem królowę do Krakowa, i wkrótce potem zmarł tam 13 czerwca 1592 roku. Zwłoki jego przewiezione zostały do Wilna i tam pochowane w kościele jezuickim Św. Jana. Na pogrzebie był sam król. Książę Albert Radziwiłł, chociaż nowonawrócony na wiarę katolicką, był równie w niej gorliwym jak i bracia jego i nieżałował funduszów na uposażenie i fundacje kościołów. W dobrach swoich powypędzał Kalwinów a zbory ich oddał Katolikom; mianowicie w Kłecku, gdzie zbór Kalwiński murowany obrócił na Kościoł parafjalny. W Wilnie w Kościele Św. Jana zbudował ołtarz wielki i sprowadził.

Anna Kettlerówna, córka Gotharda Kettlera, księcia Kurlandii i Anny Meklemburgskiej. Urodzona w 1567 roku, a poślubioną w 1585 roku w Mitawie. Zmarła w 1619 roku w Tykocinie, gdzie została pochowana w kościele bernardyńskim. Nie wiadomo czy przed czy po zamężciu zmieniła wiarę, ale równie jak i mąż była gorliwą katoliczką i z własnych funduszów fundowała kościoł parafjalny w Poszyrwintach.

Miał z nią czworo dzieci, trzy córki i jednego syna:

Anna Radziwiłłówna zmarła w dzieciństwie,

Katarzyna Radziwiłłówna zmarła w dzieciństwie,

Barbara Radziwiłłówna (urodzona w 1589 roku, zmarła w 1614 roku), żona: Mikołaja Kiszki herbu Dąbrowa (urodzony około 1588 roku, zmarł 31 marca 1644 roku), wojewody dorpackiego i mścisławskiego, kasztelana trockiego, podskarbiego wielkiego litewskiego, starosty wiłkomierskiego, wołkowyskiego i mohylewskiego,

Jan Albrecht Radziwiłł (urodzony 7 stycznia 1591 roku, zmarł 15 kwietnia 1626 roku), II książę-ordynat na Klecku, starosta upicki, po nim portomstwo.

Żródła:

"GALERJÄ NIEŚWIEŻSKA PORTRETÓW RADZIWIŁŁOWSKICH; Z DRZEWORYTAMI MICHAŁA STAURKMANA" - autor: EDWARDA KOTLUBAJA; WILNO, 1857.

RADZIWIŁŁOWIE w "GENEALOGIE RODÓW POLSKO-LITEWSKO-RUSKICH".

"SENATOROWIE I KNIAZIOWIE LITEWSCY; PACOWIE" Materiały historyczno-genealogiczne ułożone i wydane: Józefa Wolffa; PETERSBURG, 1885.

"URZĘDNICY WIELKIEGO KSIĘSTWA LITEWSKIEGO" ZIEMIA POŁOCKA I WOJEWÓDZTWO POŁOCKIE XIV-XVIII WIEK; SPISY; TOM V; INSTYTUT HISTORII POLSKIEJ AKADEMII NAUK; pod redakcją Henryka Lulewicza; Warszawa 2018.

19-04-2025