Aleksander Hilary Połubiński herbu Jastrzębiec odmienny (urodzony 6 sierpnia 1626 roku, zmarł w Wohyniu, 3 listopada 1679 roku)
Syn Konstantego Połubińskiego herbu Jastrzębiec odmienny, dowódcy wojskowego Rzeczypospolitej Obojga Narodów, starosty słonimskiego, marszałka słonimskiego, kasztelana mścisławskiego, wojewody pernowskiego i Zofii Andriejewnej Sapieha herbu Lis, córki Andrzeja Iwanowicza Sapiehy herbu Lis, gubernatora mścisławskiego, kasztelana witebskiego, starosty orskiego.
Marszałek wielki litewski od 1669 roku do 3 listopada 1679 roku, pisarz polny litewski w 1654 roku, podstoli litewski w 1654 roku, starosta generalny żmudzkie od lipca 1668 roku do 1669 roku, podkomorzy słonimski w 1650 roku, starosta wołkowyski w 1670 roku do 3 listopada 1679 roku, starosta słonimski od 1661 roku do 1665 roku, starosta oszmiański od 1665 roku do 1668 roku, starosta bobrujski, jezierski, wielatycki w 1674 roku do 3 listopada 1679 roku, ekonom brzeski od 1657 roku do 3 listopada 1679 roku, starosta kozieńskie i hajeńskie od 1670 roku do 3 listopada 1679 roku.
Poślubił Zuzannę Zofię Chreptowicz herbu Odrowąż (urodzona w 1615 roku, zmarła w 1646 roku), córka Jerzego Littawora Chreptowicza herbu Odrowąż, wojewody nowogródzkiego, parnawskiego, kasztelana żmudzkiego i smoleńskiego, leśniczego mereckiego i orańskiego, leśniczego przełajskiego i Zuzanna Nonhart, córki Piotra Nonharta, horodniczego wileńskiego, starosty orszańskiego. Poślubił w 1652 roku Zofię Konstancję Wołodkowicz herbu Radwan (urodzona około 1630 roku, zmarła w 1670 roku), córkę Krzysztofa Wołodkowicza herbu Radwan, gubernatora nowogrodzkiego i Anny Komajewskiej herbu Trąby, córki Jerzego Komajewskiego herbu Trąby.
Urodzony 6 sierpnia 1626 roku i był synem Konstantego i Zofii z Sapiehów. Naukę rozpoczął w Akademii Wileńskiej, uczył się także w Akademii Zamojskiej i w Krakowie. Około 1643 roku został oddany na dwór Władysława IV. Jako dworzanin pokojowy we wrześniu 1644 roku, za wstawiennictwem króla, został wysłany za granicę, m. in. do Holandii i Francji "dla uczenia się języków, praw i zwyczajów tamecznych". Po powrocie do kraju na sejmiku słonimskim (13 września 1646 roku) został wybrany na posła na sejm warszawski. W 1648 roku brał udział w sejmiku przed elekcyjnym w Słonimiu (25 sierpnia) i podpisał się pod instrukcją powiatu słonimskiego.
16 sierpnia 1648 roku Połubiński otrzymał od hetmana polnego litewskiego Janusza Radziwiłła list przypowie dni na 100 koni husarii. Wziął udział, wraz z chorągwią, w zimowej kampanii przeciw Kozakom, zakończonej zdobyciem Mozyrza (22 lutego 1649 roku). Latem 1649 roku walczył w bitwie pod Łojowem ze Stanisławem Krzyczewskim (29/30 lipca).Po zakończeniu kampanii przebywał wraz z chorągwią na leżach w Słonimiu. Miał otrzymać także 1649 roku podkomorstwo słonimskie po Gabrielu Szemecie. Z jego korespondencji wynika jednak, że podkomorzym słonimskim został mianowany wiosną 1650 roku. W styczniu 1651 roku otrzymał od króla list przypowiedni na "suplementowanie" własnej chorągwi husarskiej do 120 koni, podpisał instrukcję wojska litewskiego do komisarzy skarbowych w Mińsku (4 kwietnia), brał udział w kampanii ukraińskiej, odznaczając się w bitwie pod Białą Cerkwią (23 września). Pod nieobecność Macieja Frąckiewicza Radzimińskiego, porucznika chorągwi husarskiej Janusza Radziwiłła, został Połubiński na przełomie 1651 roku dowódcą całego pułku hetmańskiego będącego na leżach w Turowie. W latach pięćdziesiątych, obok chorągwi husarskiej, miał w kompucie wojska litewskiego chorągiew kozacką (120 koni) i dragońską (120 koni).
11 kwietnia 1654 roku otrzymał Połubiński za zasługi wojenne tytuł podstolego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Podkreślono jego zasługi głównie w bitwach pod Łojowem i Białą Cerkwią. Podczas kampanii moskiewskiej uczestniczył w bitwie pod Szkłowem (12 sierpnia 1654 roku) i Szepielewiczami (24 sierpnia tego roku), zakończonej klęską wojska litewskiego. Z rozkazu Janusza Radziwiłła przebywał w obozie pod Śmiałowiczami, zbierając rozproszone oddziały. We wrześniu 1654 roku otrzymał pisarstwo polne litewskie. Ponieważ pod Szepielewiczami rozbito chorągwie Połubińskiego, otrzymał nowy list przypowiedni na formowanie dwustukonnego szwadronu dragońskiego (19 października 1654 roku). Następnie uczestniczył w obradach komisji skarbowej w Mińsku. Wziął również udział w przygotowaniach Jerzego Radziwiłła do zimowej wyprawy na Moskwę. Brał udział w oblężeniu Nowego Bychowa i Mohylewa. Za wstawiennictwem hetmana polnego Wielkiego Księstwa Litewskiego Wincentego Gosiewskiego i podkanclerzego litewskiego Kazimierza Leona Sapiehy otrzymał od króla Jana Kazimierza list przypowiedni na formowanie królewskiej chorągwi husarskiej i nominację na jej porucznika (17 lutego 1655 roku); latem zajęty był werbunkiem do tej chorągwi. Stał wtedy na czele chorągwi kozackiej podporucznika Konstantym Kotowskim i szwadronu dragonii pod komendą swego krewnego Gabriela Połubińskiego. W związku z wydatkami, jakie poniósł przy formowaniu chorągwi husarskiej, wystąpił 15 września 1655 roku do szlachty powiatu mozyrskiego z prośbą o zwolnienie jego dóbr odpodatków.
Po najeździe szwedzkim został wezwany przez Jana Kazimierza, by przybył wraz z pułkiem pod Warszawę. Wobec zawiązania w prowadzonych przez siebie chorągwiach konfederacji nie dotarł już do króla i przyjął protekcję króla szwedzkiego. Wcześniej uczestniczył Połubiński w przegranej bitwie pod Wojniczem (3 października 1655 roku), gdzie znaczne straty poniosła królewska chorągiew husarska, której porucznikował. Wraz z siłami Aleksandra Koniecpolskiego, chorążego koronnego, złożył 26 października 1655 roku pod Krakowem przysięgę na wierność Karolowi Gustawowi. Otrzymał od niego na "moderunek" chorągwi husarskiej, która miała chodzić odtąd pod jego tytułem, kilkanaście tysięcy złotych. Wziął udział w kampanii zimowej Karola Gustawa przeciwko elektorowi brandenburskiemu. Pod protekcją szwedzką pozostawał, wraz z pułkiem królewskim, krótko. Już 2 lutego 1656 roku opuścił wojsko szwedzkie i 14 lutego stanął w Brańsku, łącząc się z Pawłem Sapiehą. W marcu 1656 roku na czele kilku pułków jazdy został skierowany przez Połubiński Sapiehę na pomoc Stefanowi Czarnieckiemu, z którym wspólnie mieli zaatakować Karola Gustawa pod Niskiem (28 marca 1656 roku). Połubiński spóźnił się jednak i Szwedzi odparli atak Czarnieckiego. Dopiero po przybyciu do Małopolski, w marcu 1656 roku, przystąpił Połubiński do konfederacji tyszowieckiej, gdyż jego podpis znajdujemy pod aktem tej konfederacji. Nie uczestniczył zatem P. w jej zawiązaniu w grudniu 1655 roku, co sugeruje dawniejsza literatura. Następnie pod komendą Połubiński Sapiehy uczestniczył w blokadzie armii szwedzkiej w widłach Wisły i Sanu i w zdobyciu Warszawy. Pod Warszawą dowodził pułkiem jazdy, w którego skład, obok jego własnej chorągwi kozackiej i husarskiej "J.K.M.", której porucznikował, wchodziło 7 chorągwi (795 koni). Wziął udział w bitwie warszawskiej (28-30 lipca 1656 roku), prowadząc drugiego dnia bitwy szarżę husarii na umocnione pozycje piechoty brandenbursko-szwedzkiej. W sierpniu 1656 roku przebywał, wraz z chorym Pawłem Sapiehą, w Brześciu; jego pułk wziął udział w bitwie pod Prostkami i Filipowem pod komendą Wincentego Gosiewskiego, hetmana polnego litewskiego. Na przełomie 1656/1657 roku uczestniczył Połubiński w oblężeniu Tykocina.
26 stycznia 1657 roku poprowadził spieszoną husarię doszturmu, zakończonego zdobyciem miasta. Następnie otrzymał rozkaz wyruszenia w głąb Prus Książęcych celem wszczęcia akcji dywersyjnej ułatwiającej wyprowadzenie przez Czarnieckiego króla z Gdańska. Uczestniczył w operacjach przeciw armii Jerzego Rakoczego; wysłany przez Pawła Sapiehę na czele 3 000 jazdy, połączył się pod Połańcem (5 lipca 1657 roku) z Czarnieckim i ścigał Siedmiogrodzian aż do ich kapitulacji pod Czarnym Ostrowem i Międzyborzem (23 lipca). Podpis Połubińskiego znajdujemy również pod aktem kapitulacji armii Jerzego Rakoczego. W 1657 roku otrzymał z cesji Jana Sapiehy, pisarza polnego koronnego, starostwo grodzkie słonimskie. W 1658 roku z rozkazu Jana Kazimierza przebywał wraz z pułkiem królewskim w Koronie. Jego siły były początkowo przeznaczone do wzmocnienia ekspedycji duńskiej Czarnieckiego. Wobec zmieniających się rozkazów, nakazujących mu marsz na Płock (25 maja 1658 roku), do obozu Czarnieckiego pod Czarnkowem, a następnie pod Gdańsk (6 lipca) i do Prus elektorskich (17 lipca) pozostawał w ekonomii brzeskiej, kierując pracami fortyfikacyjnymi na zamkubrzeskim, zajęty także wybieraniem pieniędzy jako administrator tej ekonomii (od 1655 roku, po śmierci Leona Kazimierza Sapiehy).
14 sierpnia 1658 roku otrzymał list przypowiedni na 100 dragonii; na rozkaz Paweł Sapiehy wziął udział w pobliżu Prużan w rozmowach z komisarzami moskiewskimi. W listopadzie 1658 roku kierował oblężeniem Mińska, który zdobył biorąc do niewoli wojewodę moskiewskiego i wielu oficerów. Za zgodą króla i Paweł Sapiehy, który zrezygnował ze swoich praw w stosunku do jeńców, otrzymał za nich okup. Był posłem od wojska na sejm warszawski 1659 roku; z koła poselskiego został wyznaczony do komisji w celu zapłaty wojsku litewskiemu i pozyskania go do dalszej służby. Posłowie od wojska zalecali go na tym sejmie do nagrody. W sierpniu 1659 roku poprowadził do Kurlandii całą dywizję prawego skrzydła wojska litewskiego, wspierając oddziały Samuela Komorowskiego, oboźnego litewskiego.
31 sierpnia 1659 roku dywizja Połubińskiego stanęła pod Kuldyngą (Guldingen). Po zdobyciu Kuldyngi (19 września) i Szkrund (18 października) obległ Połubiński Mitawę, którą zdobył 8 stycznia 1660 roku. W połowie stycznia na rozkaz króla, wskutek nowej ofensywy J. A. Chowańskiego, opuścił Kurlandię. W okresie tym obok dowództwa nad pułkiem królewskim stał na czele szwadronu dragońskiego i chorągwi: kozackiej i tatarskiej.
Działając zgodnie z życzeniami dworu królewskiego, starał się Połubiński zlikwidować związek nieopłaconego wojska litewskiego, powstały w marcu 1660 roku w Drohiczynie. W połowie maja oderwał od związkowych własny pułk, a następnie pozostałe chorągwie, przyczyniając się do zakończenia konfederacji. Wobec niedyspozycji Pawła Sapiehy 8 maja 1660 roku został mianowany regimentarzem prawego skrzydła wojska litewskiego mającego połączyć się z Czarnieckim w planowanej wyprawie w głąb Litwy. Pod komendą Pawła Sapiehy wziął udział w bitwie pod Połonką (28 czerwca 1660 roku) i oblężeniu Borysowa. Następnie z powodzeniem obległ Szkłów i Orszę. Uczestniczył także w bitwie z J. Dołgorukim nad rzeką Basią. W 1661 roku posłował z powiatu słonimskiego na sejm warszawski; przyznano mu na nim zwrot sum wyłożonych na utrzymanie wojska w Kurlandii (14.258 złotych polskich). Z izby poselskiej został wyznaczony do Trybunału Skarbowego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Uczestniczył w wyprawie Jana Kazimierza na Litwę, biorąc udział w bitwie pod Kuszlikami (4 listopada 1661 roku). Dalsza jego działalność związana była z próbami nawiązania porozumienia z przywódcami związku wojska litewskiego. Z ramienia dworu brał udział w rozmowach z konfederatami w sprawie ich dezyderatów i możliwości rozwiązania związku. W konfederacji wojska litewskiego w latach 1601-1603 wzięły udział oprócz królewskiej chorągwi husarskiej, której był porucznikiem, wszystkie inne jego jednostki: chorągiew kozacka, tatarska pod rotmistrzem Murzą i szwadron dragonu. Po śmierci W. Gosiewskiego uczestniczył w sesji olickiej (29 grudnia 1662 roku). Był jednym z kandydatów do buławy polnej, obok Michała Kazimierza Paca i Bogusława Radziwiłła. W lipcu 1663 roku poparli go w staraniach o buławę Pawła Sapieha i Bogusława Radziwiłł. Hetmanem polnym litewskim został jednak Michał Kazimierz Pac, choć buława z racji zasług i długości służby wojskowej należała się Połubińskiemu. Zadecydował fakt, że to właśnie Michał Kazimierz Pac rozbił konfederację wojska litewskiego, przywodząc do wierności jego lewe skrzydło, i to, że całej sprawy pilnował w Warszawie Krzysztof Pac, kanclerz litewski. Z ramienia dworu Połubiński prowadził rokowania z prawym skrzydłem wojska litewskiego na komisji obradującej w Mostach (4 sierpnia 1663 roku). Po pozyskaniu wojska do dalszej służby wziął udział w wyprawie zadnieprzańskiej Jana Kazimierza na przełomie 1663/1664 roku. W wyprawie tej wobec choroby hetmana wielkim litewskim Pawła Sapiehy dowództwo prawego skrzydła wojska litewskie powierzono właśnie Połubińskiemu, "mężowi w sztuce wojennej najbieglejszemu, któremu więcej ufać zwykło wojsko niż innym" - jak stwierdzał w swym diariuszu Michał Obuchowicz.
17 lutego 1664 roku prezentował Połubiński królowi chorągwie i regimenty prawego skrzydła na popisie całego wojska litewskiego. Wraz ze Stefanem Bidzińskim wziął udział na czele korpusu jazdy w niszczycielskim rajdzie w głąb terytorium państwa moskiewskiego. Po zakończeniu wyprawy na czele pułku "JKM", w skład którego wchodziła jego chorągiew kozacka i husarska "J.K.M.", której był porucznikiem, odprowadzał Jana Kazimierza przez Mohylew, Mińsk na Wilno. Następnie 13 maja 1664 roku na sesji wojskowej w Szkłowie został obrany komisarzem na komisję wileńską, mającą zająć się wypłatą zaległych ćwierci wojsku litewskiego. 17 października 1664 roku został obrany posłem na sejm z sejmiku słonimskiego i zalecony do nagrody za zasługi wojenne.
W czasie rokoszu Jerzego Sebastiana Lubomirskiego stanął Połubiński po stronie dworu, prowadząc do obozu królewskiego posiłkowy korpus jazdy litewskiej. 4 września 1665 roku dowodził nim, przy asyście Paców, w bitwie z rokoszanami pod Częstochową. Na skutek odniesionej przez Litwinów klęski Połubiński dostał się do niewoli; wyprowadzono go z fosy na oczach tysięcy rokoszan. Tak jak i pozostali uczestnicy tej ekspedycji złożył przysięgę, że nie wystąpi ponownie przeciwko braci koronnej. Udał się na Litwę, aby z ramienia króla wziąć udział w pogrzebie zmarłego 5 września 1665 roku Krzysztofa Sapiehy, krajczego litewskiego. Wobec dalszych zbrojeń dworu królewskiego na początku 1666 roku rokoszanie uzyskali od Połubińskiego zapewnienie, że zgodnie z przysięgą nie poprowadzi ponownie Litwinów do Korony. Korpus litewski, w skład którego weszły i jego chorągwie na czele z królewską chorągwią husarską, którą król wkrótce rozwiązał, pozbawiając Połubińskiego porucznikostwa, poprowadził Michał Kazimierz Pac, hetman polny litewski. Na sejmie marcowym 1666 roku znaczna część izby poselskiej była przekonana, że buławę polną, wobec objęcia po śmierci Paweł Sapiehy buławy wielkiej przez Michała Kazimierza Paca, otrzymał już Połubiński. Dopiero na sejmie listopadowym 1666 roku powierzono ją woj. witebskiemu Władysławowi Wołłowiczowi, mimo że Sapiehowie, Ogińscy i Radziwiłłowie opowiedzieli się w końcu za Połubińskim. Jak jednak stwierdził Krzysztof Pac, właśnie oni "zbawili buławy" pisarza polnego litewskiego. Istnieją podstawy, by twierdzić, że sprawa pominięcia Połubińskiego przy konferowaniu buławy przyczyniła się do zerwania sejmu. W 1667 roku został Połubiński z sejmiku powiatu oszmiańskiego posłem na sejm walny warszawski; wyznaczono go do komisji obradującej nad utworzeniem nowej mennicy dla Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz mianowano komisarzem do wypłaty zasług wojska litewskiego. Po redukcji 1667 roku w kompucie wojska litewskiego z jego jednostek pozostały: chorągiew kozacka, tatarska pod komendą Achmiecia Assanowicza i szwadron dragonii (300 koni). Zwinięto 3 chorągwie jego dragonii i wcześniej chorągiew husarską króla, której Połubiński porucznikował. Posłował na nadzwyczajny sejm warszawski 1668 roku, w lipcu tego roku otrzymał od króla przywilej na starostwo żmudzkie, lecz wstrzymał się z jego przyjęciem. Był posłem na następnym sejmie 1668 roku i dyplom abdykacyjny Jana Kazimierza podpisał jeszcze jako pisarz polny litewski. Znajdował się wówczas w stronnictwie radziwiłłowskim, choć Pacowie "łowili" go nadzieją buławy po śmierci Wołłowicza.
Już po swej abdykacji Jan Kazimierz zalecał Połubińskiego na marszałka poselskiego sejmu konwokacyjnego i prosił Michała Kazimierza Radziwiłła o poparcie tej kandydatury. Właśnie na tym sejmie, którego marszałkiem został jednak Jan Antoni Chrapowicki, ponownie wyłoniła się sprawa buławy polnej litewskiej, na którą przedstawił przywilej Michał Kazimierz Radziwiłł. Podczas bezkrólewia Połubiński oficjalnie nie pełnił żadnego urzędu, gdyż pisarzem polnym litewskim mianowano już we wrześniu 1668 roku Jana Ogińskiego. Na sejmiki przed elekcyjne rozesłał po województwach Rzeczypospolitej listy, prosząc o poparcie w jego staraniach o buławę polną litewską. W okresie bezkrólewia po abdykacji Jana Kazimierza należał Połubiński do stronnictwa promoskiewskiego popierającego kandydaturę cara Aleksego Michajłowicza na tron Rzeczypospolitej. Jesienią 1668 roku, gdy szanse kandydatury moskiewskiej zaczęły maleć, wraz z Pacami zmienił orientację i przeszedł do stronnictwa lotaryńskiego. Na elekcję nowego króla został posłem z województwa wileńskiego.
1 maja 1669 roku, wraz z Pacami, przybył zbrojnie pod Warszawę. Podczas obrad sejmu atakował Michała Kazimierza Radziwiłła o bezprawne otrzymanie buławy i domagał się śledztwa. Stronnictwo mu przeciwne zorganizowało atak na niego, oskarżając go o ciemiężenie wolnej szlachty w ekonomii brzeskiej, a także obciążając go odpowiedzialnością za szkody poczynione przez Litwinów w Koronie w 1665 roku. Występujący przed sejmem posłowie wojska litewskiego domagali się, aby buławę konferowano właśnie Połubińskiemu. Starosta bracławski Stefan Konstanty Piaseczyński stwierdził wówczas, że mija Połubińskiego ponownie buława, gdyż "nie chciał powtórny raz z wojskiem Wielkiego Księstwa Litewskiego na karki następować nasze". Kosztem Połubińskiego odbyła się ugoda Paców z Radziwiłłami (2 lipca 1669 roku), gdyż stracił ostatnią nadzieję na buławę, zyskując obok starostwa żmudzkiego obietnicę laski marszałkowskiej. Podpisał pacta conwenta dla nowego króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego jako starosta żmudzki. Był także posłem na sejm koronacyjny Michała Korybuta.
11 listopada 1669 roku, po przejściu Krzysztofa Zawiszy na kasztelanię wileńską, otrzymał Połubiński urząd marszałka wielkiego litewskiego. W okresie panowania Michała Korybuta należał do stronnictwa Krzysztofa Paca, popierającego dwór królewski w walce z malkontentami. W 1670 roku wziął udział w obradach sejmu warszawskiego (9 września) i wyznaczony został z senatu do komisji zajmującej się podziałem Łojowa i Lubecza dla opłacenia wojska litewskiego. Znalazł się także w komisji do zapłaty i zwinięcia wojska litewskiego. Na styczniowym sejmie 1672 roku został z senatu obrany na deputata do uzupełnienia "instrukcji moskiewskiej" (14 marca). Wraz z Pacami podpisał akt konfederacji wileńskiej (28 lipca 1672 roku), popierającej króla w walce z opozycją. Podpisał także akt konfederacji wojska litewskiego w Kobryniu (22 listopada 1672 roku) opowiadającej się za królem.
Uczestniczył w obradach sejmu 1673 roku. Nie przybył wprawdzie na zjazd konfederacji gołąbskiej pod Lublinem (11 października 1672 roku), lecz w styczniu 1673 roku na początku zjazdu warszawskiego zgłosił swój akces do tej konfederacji, tłumacząc swą wcześniejszą nieobecność chorobą. W bitwie pod Chocimiem (11 listopada 1673 roku) brały udział następujące jego jednostki: chorągiew husarska (podporucznikiem Aleksandrem Rajnoldem Połubińskim i chorążym Remigianem Połubińskim), petyhorska, tatarska, węgierska (pod Władysławem Komajewskim) i regiment pieszy (pod oberstlejtnantem Maciejem Stancellem).
Po śmierci Michała Korybuta, wraz z Pacami i Ogińskimi, popierał kandydaturę cara Aleksego Michajłowicza na króla. Na sejmie konwokacyjnym w Warszawie został wyznaczony do: komisji prowadzącej traktaty z Moskwą i naznaczonej do Wilna na 21 marca 1673 roku komisji mającej dokonać rozliczenia z wojskiem litewskim. Po obiorze Jana Sobieskiego na króla, wraz z Pacami, podpisał przeciw jego wyborowi manifest Litwinów, od którego wraz z innymi odstąpił 3 dni później. Podpisał pacta conwenta nowego króla i jurament wraz z sufragiami Jana Sobieskiego z województwem nowogródzkim (5 czerwca 1674 roku). Z sejmu elekcyjnego ponownie naznaczono go do traktatów z Moskwą. Powoli odsuwał się od opozycyjnego wobec Jana III stronnictwa Paców, zbliżając się do dworu królewskiego. Gdy Michał Kazimierz Pac z wojskiem litewskim opuścił króla pod Bracławiem (listopad 1674 roku) Połubiński stanął po stronie Jana III, a własne jednostki biorące udział w tej rejteradzie rozwiązał, zaciągając na ich miejsce nowe. W okresie tym jako komisarz Rzeczypospolitej brał udział w rozmowach z komisarzami moskiewskimi w Andruszowie i Kadzinie (od 26 września 1674 roku do 10 stycznia 1675 roku). Nie wziął udziału w bitwie o Lwów (22 sierpnia 1675 roku), choć wg koncepcji dworu królewskiego miał prowadzić pod Lwów chorągwie własne i Michała Kazimierza Paca. Przy pomocy Połubińskiego starał się Jan III zbliżyć do siebie obu skłóconych hetmanów litewskiego: Michała Kazimierza Paca i Michała Kazimierza Radziwiłła. Połubiński brał udział w naradzie senatu (1 listopada 1675 roku) w obozie pod Zbruczą. Z ramienia króla przedstawił wniosek, aby rozdział hibern powierzyć deputatom obu skrzydeł wojska litewskiego (7 listopada). Oczywiście nie zerwał kontaktów z Pacami. Właśnie jemu (obok Mikołaja Stefana Paca) powierzył hetman wielkiego litewskiego Michała Kazimierza Pac misję do Michała Kazimierza Radziwiłła z propozycją zawarcia ugody (odrzuconej jednak przez Radziwiłła). Połubiński uczestniczył w obradach sejmu koronacyjnego, a jego chorągiew petyhorska wzięła udział w uroczystym wjeździe Jana III do Krakowa (30 stycznia 1676 roku). Na sejmie tym był rzecznikiem rozwiązania konfliktu z Turcją drogą militarną, żądając, by król upomniał się o posiłki od księcia Kurlandii i elektora. Nie wierzył w pomoc Moskwy, radząc odprawić jej rezydenta z sejmu. Przedstawił także interesy pary królewskiej jako stronnik dworu. Z senatu został deputatem do Trybunału Skarbowego Litewskiego, naznaczonego do Wilna na 8 czerwca 1676 roku. Powołano go ponownie do komisji menniczej. Znajdujemy go także wśród komisarzy do podziału Łojowa i Lubecza. Nie wziął osobiście udziału w bitwie pod Żurawnem (23 października 1676 roku), ale brały w niej udział jego chorągwie komputowe: petyhorska i tatarska, piechota węgierska, zaporoska i regiment pieszy. Uczestniczył w obradach sejmu warszawskiego w 1677 roku, stając po stronie dworu królewskiego w sporze z Pacami. Ponownie z senatu został wyznaczony do komisji obradującej nad zapłatą i zwinięciem wojska litewskiego. W listopadzie 1678 roku wziął udział w komisji skarbowej w Wilnie, popierając dezyderaty wojska litewskiego. W 1678 roku, przed sejmem grodzieńskim, został zjednany przez Jana III dalszym potwierdzeniem arendy ekonomii brzeskiej i odsunął się ponownie od stronnictwa Paców. Podczas sejmu brał udział w zredagowaniu artykułów o sądach marszałkowskich. Na sejmie został sowicie nagrodzony za oddane Janowi III usługi.
Swoje dziedziczne dobra, na które składały się wielowioskowe włości: Dereczyn w powiecie słonimskim i Hłusk w powiecie nowogródzkim, powiększył Połubiński wydatnie bądź dzięki nadaniom królewskim, bądź dzięki zapisom rodzinnym. I tak wszedł w dziedziczne posiadanie: Rudobiełki w powiecie mozyrskim (nadana w dzierżawę w 1651 roku, zamieniona w 1661 roku na dożywocie), lenna tenrukowskiego na Żmudzi (w 1660 roku, za wstawiennictwem królowej Ludwiki Marii), dóbr Połoźce nad Dźwiną (przywilej 3 stycznia 1661 roku, za udział w wojnie z Moskwą). Na mocy testamentu z 1655 roku wuja Lwa Kazimierza Sapiehy, podkanclerzego litewskiego, otrzymał Połubiński: Zdzięcioł, Jawor, Wiązowiec, Gławszewicze, Wicinówkę i Wasilicze w powiecie słonimskim, Hory Wielkie, Horki i Szyszów w powiecie orszańskim, a ponadto i części w majętnościach: Czernobyl (Czarnobyl) w Kijowskiem, Bieszenkiewicze w województwie połockim i Zelwa w powiecie wołkowyskim. Jemu też przypadła z czasem Jeziernica w powiecie słonimskim, którą odziedziczyła matka. Dobra po wuju były jednak obciążone zapisami na rzecz innych członków rodziny, toteż nie wszystkie utrzymał Połubiński w swoim ręku, np. część w Białyniczach odsprzedał w 1661 roku Janowi Sapieże. W 1677 roku kupił Połubiński majątki koło Lubecza i Łojowa od wojska litewskiego. Przez małżeństwo w 1652 roku z Zofią Konstancją Wołodkowiczówną, córką Krzysztofa, przyszłego wojewody nowogródzkiego, nabył Połubiński uprawnienia do sumy trubeckiej; przyznana na sejmie 1670 roku i potwierdzona w latach 1673 i 1676 w wysokości 17.884 złotych polskich przeszła na jego spadkobierców. Był Połubiński właścicielem pałacu w Wilnie oraz dworu w Warszawie (przy ul. Miodowej). Od 1655 roku był administratorem ekonomii brzeskiej, którą podobnie jak starostwa jezierzyńskie (od 1661 roku), paryczyckie (od 1667 roku), bobrujskie (od 1668 roku wymienione za zahalskie), grodzkie wołkowyskie (od 1670 roku), kolczyckie, wiletyckie, głowzienickie, życzyckie iżydykalskie, trzymał do końca życia. Okresowo pozostawały w jego rękach starostwa: słonimskie od 1661 roku, kozieńskie i hajeńskie od 1670 roku. W 1679 roku otrzymał dzierżawę mostowską i konsens na starostwo obolnickie.
Połubiński był katolikiem i jałmużnikiem wielu kościołów w Koronie i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wybudował kościoły w Dereczynie dla dominikanów i w Hłusku dla bernardynów, w 1662 roku (aprobacja fundacji na sejmie w 1667 roku), fundował klasztor dla dominikanek w Wilnie w 1679 roku, a wileńskim jezuitom darował Surwiliszki w powiecie oszmiańskim oraz folwark Wierzbuszki i Gurę w województwie wileńskim (nadanie potwierdzone na sejmie grodzieńskim w 1679 roku). W Dereczynie utworzył studium filozoficzne przy klasztorze Dominikanów. Ufundował dwie altarie: w cerkwi Bazylianów w Żyrowicach i u dominikanów w Wilnie. Ponadto wystawił dla swych poddanych cerkwie, m. in. w Wiązowcu, Dereczynie, Zdzięciole, Horkach i Bobrujsku. Połubiński zmarł w Wohyniu w ekonomii brzeskiej 3 listopada 1679 roku, pochowany został 7 grudnia 1679 roku w Dereczynie.
Połubiński był żonaty dwukrotnie. Jego pierwsze małżeństwo z Chreptowiczówną, córką Jerzego, wojewody nowogródzkiego, było bezdzietne. Z drugiego z Zofią Konstancją z Wołodkowiczów, córką Krzysztofa, pisarza ziemskiego mińskiego, miał sześcioro dzieci:
Katarzyna Połubińska (urodzona w 1650 roku, zmarła?),
Teodora Połubińska (urodzona w 1650 roku, zmarła?),
Dominik Jan Michał Połubiński (urodzona po 1650 roku, zmarł w 1683 roku), starosta wołkowyski, zmarł bezpotomnie,
Krzysztof Konstantyn Połubiński (urodzona w 1650 roku, zmarł w 1685 roku), starosta bobrujski, starosta wołkowyski, zmarł bezpotomnie,
Anna Marianna Połubińska (zmarła w 1690 roku), żona: księcia Dominika Mikołaja Radziwiłła herbu Trąby (urodzony w 1643 roku, zmarł 27 lipca 1697 roku), podskarbiego dworu litewskiego, podkanclerzego litewskiego, kanclerzego wielkiego litewskiego, marszałka Trybunału Litewskiego, starosty lidskiego, wołkowskiego, wierbilowskiego, pińskiego, tuchołskiego, radomskiego i ngryawskiego, księcia-ordynariusza kleckiego,
Izabela Anna Połubińska (urodzona w 1683 roku, zmarła 13 września 1720 roku), żona: Jerzego Stanisława Sapiehy herbu Lis (urodzony 12 listopada 1668 roku, zmarł 12 października 1732 roku), dowódcy wojskowego Wielkiego Księstwa Litewskiego, podstolego Wielkiego Litewskiego, stolnika Wielkiego Litewskiego, wojewody trockiego i mścisławskiego.
Żródła:
ALEKSANDER HILARYPOŁUBIŃSKI "INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY - iPSB".
Aleksander Hilary Połubiński w "Geni"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
13-05-2025