Dowmunt-Tymoteusz [Daumantas, Dovmont] Mendog (urodzony około 1240 roku, zmarł w Pskowie, 17 maja 1299 roku)
Być może syn Mindaugas I Ringaudaisa, I król Litwy i Morty N.
Książę Nalszy od około 1255 roku do 1265 roku, książę pskowski od 1266 roku do 17 maja 1299 roku, wielki książę Litwy od 1282 roku do 25 marca 1285 roku.
Poślubił w Koporya w 1282 roku Marię Dymitriewną Rurykowiczównę (zmarł w 1300 roku), córkę Dymitra I Aleksandrowicza Rurykowicza, wielkiego księcia włodzimierskiego, księcia perejasławsko-zaleskiego, księcia nowogrodzkiego.
Litewski kunigas, szwagier i zabójca Mendoga. Święty Kościoła prawosławnego.
Według rosyjskiego historyka Władymira Pauty, Daumantas może być tożsamy z Daumantasem litewskim, urodzonym w 1285 roku. Został pojmany przez sprzymierzeńców biskupa twerskiego w parafii Olenia. Wzmiankowany w źródłach od 1262 roku.
Na Litwie władał częściowym Księstwem Nalszy lub jego częścią. Według wersji "ruskiej" kroniki Daumantas był żonaty z siostrą żony Mendoga, która rzekomo była niewolnicą Mendoga, który owdowiał; "Litewska" wersja tego wydarzenia przedstawiona w "Kronice Bychovca" zdaje się sugerować, że Daumantas nie był żonaty z byłą żoną Mendoga, lecz z siostrą żony Narimantasa (Vaielgi), po śmierci której sam Daumantas na krótko porwał żonę Narimantasa.
Po śmierci królowej Marty w 1262 roku, Mendog porwał jej "siostrę", będącą żoną Dowmunta (nie ma potwierdzonej tej teorii).
Według "Kroniki Wołyńskiej" - w akcie zemsty za tę zniewagę, jesienią 1263 roku, Dowmunt przyłączył się do spisku zorganizowanego przez księcia żmudzkiego Treniotę i osobiście zabił w zasadzce Mendoga i jego dwóch synów: Repeka i Ruklę. Co prawda tradycja kronikarska Rusi Północno-Wschodniej uznaje za mordercę Mendoga największego wroga Litwy, księcia połockiego i nalszczyńskiego Gerdenisa, więc jest możliwe, że Daumantas go nie zabił, a jedynie oficjalnie "zastąpił" Mendoga na tronie władcy Litwy, ogłaszając się nowym wielkim księciem litewskim po śmierci swojego krewnego (lub nawet ojca).
W 1265 roku (w tym roku Nalsze zostały zajęte przez wojska litewskie i wołyńskie sprowadzone z Litwy właściwej przez Wajszelę i warnę) lub w 1266 roku Daumantas (być może wygnany w 1266? roku) przez Gerdenisa, który osiedlił się w Nalszy) wraz z 70 lub 300? swoimi żołnierzami.
Rządy na Litwie objął Treniota, jednak już wiosną 1264 roku zginął on w spisku zorganizowanym przez zwolenników ostatniego syna Mendoga - Wojsiełka. Wojsiełk najechał Dziawołtwę i Nalszę, które nie podporządkowały się jego władzy.
Dowmunt wraz ze swoją świtą i wojskiem uciekł do Pskowa. Przyjął tam chrzest w obrządku prawosławnym i obrał na chrzcie imię Tymoteusz. Został wybrany księciem pskowskim.
Poślubił Marię - córkę księcia Dymitra Aleksandrowicza Peresławskiego, wnuczkę Aleksandra I "Newskiego", z którą miał trzech synów i córkę.
W bitwie pod Rakvere wraz z wojskami ruskimi pokonał wojska zakonu kawalerów mieczowych i zahamował ich ekspansję w tym regionie. W latach 1269, 1271, 1272, 1299 skutecznie bronił Pskowa przed najazdami zakonu. W czasie jego rządów Psków uniezależnił się od Republiki Nowogrodzkiej, co utorowało drogę do formalnego oderwania się Pskowa od Republiki w 1348 roku.
Jego pokrewieństwo z Giedyminem jest przedmiotem sporu historyków.
Dowmunt został zaliczony w poczet świętych Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Jego kult rozpoczął się w XIV wieku, a wzmocnieniu uległ po oblężeniu Pskowa przez wojsko Rzeczypospolitej, podczas którego Dowmunt miał się objawić. Lokalne wspomnienie Dowmunta obchodzone jest 25 maja. Święty przedstawiany jest w książęcym płaszczu, ze średniej długości brodą.
Żródła:
Dowmunt z Nalszczan w "WikipediA"
Dowmunt z Nalszczan w "WikipediA"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
DAUMANTAS [Dovmont] w "Medievan Lands"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
"2. Wielcy książęta Włodzimierscy"; autor: Przemysław Jaworski - 2020.
27-03-2025