Edward Iwanowicz Graf von Tottleben [Totleben] (urodzony w Mitawie, 8 [20] maja 1818 roku, zmarł w Bad Soden, 1 [19] lipca 1884 roku) herb
Generał-inżynier od 1869 roku, generał adiutant od 1855 roku, hrabia Imperium Rosyjskiego od 5 października 1879 roku do 1 [19] lipca 1884 roku, pełniący obowiązki gubernatora generalnego Odessy od 5 kwietnia 1879 roku, dowódca Odeskiego Okręgu Wojskowego od 1 września 1879 roku, gubernator generalny na Litwie i regionu północno-zachodniego (Wilna, Kowna, Grodna, Minska, Moilyov i Witebska) od 18 maja 1880 roku do 19 czerwca 1884 roku.
Poślubił 23 lutego 1852 roku Elise Victorine Leontyjewną von Hauff (urodzona w Hessen-Darmstadt, 29 listopada 1833 roku, zmarła w Sankt Petersburg, 9 maja 1907 roku), córkę Gottlieba Jonathana Ludwiga Frahra von Hauff, konsula generalnego Hesji-Darmstadt w Petersburgu, baron Wielkiego Księstwa Hesji-Darmstadt, baron Wielkiego Księstwa Finlandii i Elisabeth von Hauff.
Totleben urodził się w Mitawie w Kurlandii (obecnie Jełgawa na Łotwie). Jego rodzice pochodzili z Turyngii i pochodzili z Tottleben. Należeli do bałtycko-niemieckiej rodziny szlacheckiej Tottleben (pisanej również jako Totleben lub Todleben), ale później zajęli się handlem. Sam Eduard miał zostać handlarzem, ale zamiast tego szukał kariery inżyniera wojskowego. Wstąpił do szkoły inżynierów w Sankt Petersburgu (obecnie Uniwersytet Inżynieryjno-Techniczny).
Totleben wstąpił do Armii Cesarstwa Rosyjskiego w 1836 roku Główną Oficerską Szkołę Inżynieryjną. W latach 1848-1849 uczestniczył w wojnie kaukaskiej przeciwko imamowi Szamilowi. Od 1851 roku służył jako inżynier-saper w jednostkach Gwardii.
W czasie wojny krymskiej w latach 1853-1856 odegrał dużą rolę w organizacji obrony Sewastopola, gdzie kierował pracami inżynieryjno-fortyfikacyjnymi, w których wykorzystał, a także rozwinął idee Arkadija Zacharowicza Tielakowskiego. We wrześniu 1854 roku armia angielsko-francusko-osmańska wylądowała na Krymie z zamiarem zdobycia Sewastopola, głównej bazy rosyjskiej Floty Czarnomorskiej. Sewastopol, choć silnie ufortyfikowany od strony morza, był praktycznie niechroniony od strony lądu.
Totleben, choć wciąż młodszy oficer polowy, koordynował obronę. Za jego radą zatopiono Flotę Czarnomorską, aby zablokować wejście do portu, a braki w umocnieniach od strony lądu uzupełniono, zanim alianci mogli z nich skorzystać. Budowa umocnień ziemnych i redut prowadzona była w ogromnym pośpiechu, a znaczna część artylerii z okrętów wojennych została do nich przeniesiona. Totleben zapoczątkował ideę, że twierdzę należy postrzegać nie jako miasto otoczone murami, lecz jako okopaną pozycję, ściśle związaną z ofensywnymi i defensywnymi możliwościami armii i tak podatną na zmiany, jak formacja wojsk w bitwie lub manewrach.
Do 20 czerwca 1855 roku Totleben osobiście prowadził operacje obronne Sewastopola; został wówczas ranny w stopę i nie był obecny podczas operacji bezpośrednio poprzedzających upadek twierdzy. W trakcie oblężenia awansował ze stopnia podpułkownika do generała porucznika, a także został adiutantem cara. Po wyzdrowieniu został zatrudniony przy wzmacnianiu umocnień u ujścia Dniepru, a także Kronsztadu. W 1864 roku zaproponował dalsze ulepszenia Twierdzy Brzeskiej, które zostały wdrożone do 1868 roku.
24 marca 1854 roku rosyjski powieściopisarz Fiodor Dostojewski napisał do Totlebena z prośbą o pomoc w powrocie do europejskiej części Rosji. Dostojewski został skazany na cztery lata zesłania na Syberię. Brat Totlebena, Adolf, był kolegą Dostojewskiego w szkole inżynierii wojskowej w Petersburgu.
W 1860 roku Totleben został mianowany asystentem Wielkiego Księcia Mikołaja, a następnie objął stanowisko szefa wydziału inżynieryjnego w pełnym stopniu generała. Nie otrzymał dowództwa, gdy w 1877 roku wybuchła kolejna wojna z Imperium Osmańskim. Dopiero po wczesnych porażkach rosyjskich pod Plewną został wezwany na front. Zrozumiał, że konieczne będzie rozciągnięcie prac inżynieryjnych wokół Osmana Paszy i odcięcie go od komunikacji z innymi dowódcami tureckimi. W odpowiednim czasie Plewna padła. Totleben podjął się wówczas oblężenia bułgarskich twierdz. Po zakończeniu przygotowań do pokoju powierzono mu dowództwo nad całą armią rosyjską.
Po wojnie Totleben został mianowany gubernatorem generalnym Besarabii i Noworosji. Od 1859 roku dyrektor Departamentu Inżynierii, a w latach 1863-1877 zastępca generalnego inspektora ds. inżynieryjno-saperskich. W latach sześćdziesiątych wydał polecenie rozbudowy i uzupełnienia Twierdzy Nowogieorgiewsk (Modlin). Na jego polecenie wybudowano po 1864 roku wewnątrz francuskiego rdzenia bastionowego 2 kilometrowy obwód obronnych koszar obliczony na pomieszczenie 20 tys. żołnierzy, charakterystyczny dla fortyfikacji rosyjskich (podobne miały Twierdza Dęblin i Twierdza Brześć). Koszary osłaniane z 4 kaponier, stały się trzecim obwodem twierdzy Modlin. Będąc praktycznie szefem wojsk inżynieryjno-saperskich, opracował system umocnień inżynieryjnych na granicach państwa. Był głównym projektantem Twierdzy Osowiec. W 1873 członek Rady Specjalnej ds. Reorganizacji Armii. W 1874 roku kierował reorganizacją wojsk inżynieryjno-saperskich. Był prekursorem i organizatorem przygotowania saperskiego pododdziałów piechoty, kawalerii i artylerii.
W czasie wojny rosyjsko-tureckiej w latach 1877-1878. 22 września 1877 roku został wyznaczony na pomocnika szefa Oddziału Zachodniego, a od 3 listopada został szefem Oddziału Okrążenia Plewen (w dzisiejszej Bułgarii). Kierował oblężeniem Plewny, które zakończyło się 28 listopada kapitulacją garnizonu tureckiego. Potem dowodził Oddziałem Ruszukskim, a od kwietnia 1878 roku do stycznia 1879 roku walczącą armią, aż do podpisania traktatu w San Stefano i ewakuacji wojsk rosyjskich.
Od 1879 roku członek Rady Państwowej, a później generał-gubernator i dowódca Odeskiego Okręgu Wojskowego. W 1880 roku generał-gubernator wileński, kowieński i grodzieński oraz dowódca Wileńskiego Okręgu Wojskowego. Za zasługi nadano mu w 1879 roku tytuł hrabiowski.
Totleben był członkiem honorowym Akademii Nauk, szeregu akademii wojskowych i Uniwersytetu Petersburskiego. Pod jego kierownictwem ukazał się Opis obrony Sewastopola, wydany w latach 1863-1872. Napisał szereg instrukcji i podręczników.
Zmarł 1 lipca 1884 roku w Bad Soden koło Frankfurtu nad Menem i został pochowany w Sewastopolu.
Ze związku z mąż Gräfiną Elise Victorine von Todleben, miał dziewięcioro dzieci:
Matilda Maria von Tottleben [Totleben] (urodzona 8 stycznia 1857 roku, zmarła 5 sierpnia 1935 roku), żona: Rudolfa Wilhelma Jaroslawa von Ungern-Sternberg (urodzony 2 listopada1848 roku, zmarł 1 marca 1888 roku),
Olga Alexandra (Olga Eduardovna) von Tottleben [Totleben] (urodzona 10 kwietnia 1858 roku, zmarła 27 marca 1899 roku), żona: Iwana Wasiliewicza Wolkenau (urodzony 27 września 1848 roku, zmarł 12 czerwca 1908 roku), generała porucznika,
Marica von Tottleben [Totleben] (urodzona w 1859 roku, zmarła w 1905 roku), żona: Konstantyna von Wrotnowsky (urodzony 1 kwietnia 1852 roku, zmarł w 1906 roku),
Alexandra Auguste Eugenie (Eugenia Eduardovna) Gräfina von Tottleben [Totleben] (urodzona 28 listopada 1860 roku, zmarła w 1954 roku), żona: Alexandra Paula Andreasa (Alexandra Andrejewicza) barona Budberg (urodzony 28 czerwca 1853 roku, zmarł 11 kwietna 1914 roku),
Alexandrine Anna Blanka von Tottleben [Totleben] (urodzona 30 sierpnia 1868 roku, zmarła?),
Sophie Viktorine Olga von Tottleben [Totleben] (urodzona 29 marca 1870 roku, zmarła w 1931 roku), żona: Reinholda Karla barona von Maydell (urodzony 17 sierpnia 1859 roku, zmarł 19 listopada 1931 roku),
Elisabeth Henryka Katherina Thekla von Tottleben [Totleben] (urodzona 3 kwietnia 1872 roku, zmarła 11 listopada 1957 roku), żona: Wilhelma Alexandra Jakoba (Wasyla Jakowlewicza) van der Vliet (urodzony 31 grudnia 1867 roku, zmarł 11 czerwca 1945 roku), urzędnika Ministerstwa Dworu Cesarskiego, szambelana dworu,
Nikolai Georg Eduard von Tottleben [Totleben] (urodzony 11 lutego 1874 roku, zmarł 4 lutego 1945 roku), właściciel ziemski i rosyjski generał major, zmarł bezpotomnie,
Helene-Matilda von Tottleben [Totleben] (urodzona 21 kwietnia 1876 roku, zmarła 24 czerwca 1922 roku), żona: Konstantina Benjamina Nikołajewicza Grafa Lütke (urodzony 1 lutego 1873 roku, zmarł 30 września 1915 roku).
Żródła:
Eduard Totleben w "WikipediA"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk.
Edward Iwanowicz Totleben w "WikipediA".
Count Eduard Franz Gräf Totleben w "Geni"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk.
01-07-2026