Jan Dowgird [Dawgird, Dawgert, Dewgerd, Dolgert] herbu Pomian (urodzony w 1392 roku, zmarł w 1443 roku)
Syn Dedygołda (Gedigaudasa) herbu Łabędź.
Marszałek hospodarski od 1424 roku do 1443 roku, starosta kamieniecki od 16 września 1426 roku do po 27 września 1430 roku, starosta podolski w 1430 roku, starosta wileński od 1431 roku do 1433 roku, wojewoda wileński od 1433 roku do 1443 roku, członek Rady Stanu Wielkiego Księstwa Litewskiego od 20 marca do 29 czerwca 1440 roku.
Poślubił N. Goształtównę, córkę Andrzeja Gasztołda. Poślubił Katarzynę (Kotryne) Jawnutównę herb Zadora, córka Jana Jawnutę herbu Zadora, bojara wielkolitewskiego, starosty trockiego, I wojewody trockiego.
Wybitny działacz polityczny za czasów Zygmunta Kiejstutowicza i Kazimierza Jagiellończyka.
Liczba i wielkość nadań dla wojewody Dowgirda nie jest możliwa do pełnego odtworzenia, a znane obecnie źródła są z natury nieliczne i niepełne. Pewnym uzupełnieniem jest zastosowanie metody retrogresywnej - tj. poprzez stwierdzenie, czy posiadane przez jego potomków majętności mogły należeć już do Dowgirda. Inną formą weryfi kacji są krótkie wzmianki w źródłach późniejszych przy okazji nadań dóbr, które wcześniej "derżał pan Dowgird".
Jak przypuszczał Władysław Semkowicz, spośród włości należących do Dowgirda "przynajmniej Świrany, gdzie był gród na górze zwanej Horodziszcze, stanowiły bardzo dawną własność rodu". Oprócz Świran Semkowicz wspomniał jeszcze ogólnie o nadaniach wielkich książąt: Zygmunta Kiejstutowicza - we włości rudomińskiej, i Kazimierza Jagiellończyka - w ziemi łuckiej. Od królewicza Kazimierza Dowgird otrzymał w powiecie łuckim nadanie czterech wsi - Pieczychwosty, Michlin, Podberezie i Skryhołowy.
O majątkach nad środkową Wilią (w pobliżu dóbr Sakowiczów) wspomniał tylko, ale bez wymieniania konkretnych nazw, że były w posiadaniu syna Dowgirda, Andruszka.
Wywodził się z możnowładczego rodu litewskiego, który w Horodle przyjął herb Pomian. Majątek Jana Dowgirda: Nemenčine, Svyrenai, Lentupiai, Medilas. Z nadania Witolda co najmniej od 16 września 1426 roku był starostą kamienieckim. Jednak krótko po śmierci księcia (tj. po 27 września 1430 roku) został zmuszony przez panów podolskich do opuszczenia Kamieńca. Za panowania Świdrygiełły został starostą wileńskim (był nim od 1431 roku), a wkrótce wojewodą. Urząd ten sprawował aż do śmierci - tj. do początku 1443 roku.
Zagorzały stronnik wielkiego księcia Zygmunta Kiejstutowicza, podobnie jak jego krewny wojewody trockiego Andruszka Sakowicza. Otrzymał od wielkiego księcia Zygmunta najwyższy urząd w państwie - wojewody wileńskiego.
Nie wdając się w rozważania na temat działalności politycznej Dowgirda (chociażby jego roli w zamachu na życie Zygmunta Kiejstutowicza), można stwier-dzić jego znaczną aktywność w radzie wielkoksiążęcej.
20 stycznia 1433 roku był świadkiem aktu unii trockiej. Odegrał wybitną rolę polityczną, posłując na dwór polski w związku z koronacją króla Władysława III w 1434 roku. Uczestniczył w negocjacjach z Zakonem Krzyżackim zakończonych pokojem brzeskim i podpisał traktat w 1435 roku.
1 lipca 1437 roku podpisał zobowiązanie, że zamek wileński wyda tylko wiekiego księcia Zygmuntowi bądź w przypadku jego śmierci - królowi Władysławowi Jagielle. W 1440 roku wziął udział wraz z wojewodą trockim Piotrem Leluszem i kniaziami Czartoryskimi w zamachu na życie wielkiego księcia Zygmunta.
W kolejnych latach wraz z Janem Gasztołdem stał na czele panów i bojarów litewskich stronników Kazimierza Jagiellończyka. Brał udział w zjeździe wileńskim w 1442 roku. Po śmierci Jana Dowgirda urząd wojewody wileńskiego przejął jego współpracownik Jan Gasztołd.
Dowgird był jedną z najbardziej wpływowych postaci przy Kazimierzu Jagiellończyku. O powszechnym przekonaniu o jego wielkim znaczeniu świadczy m.in. fakt, iż papież Eugeniusz IV, starając się o uwolnienie metropolity Izydora z więzienia moskiewskiego, wysłał w tej sprawie dwie bulle: jedną skierowaną do Kazimierza Jagiellończyka, a drugą do Jana Dowgirda.
Nie znamy imienia żony Dowgirda, jednak Rimvydas Petrauskas, opierając się na znajdującym się w kolekcji Konstantinasa Jablonskisa, a pochodzącym z 1634 roku regestrze testamentu z 1485 roku, wskazał, że była ona córką Andrzeja Gasztołda, a siostrą Jana, kolejnego po Dowgirdzie wojewody wileńskiego. Nie wiadomo, czy z tego właśnie związku pochodziły wszystkie dzieci. Jak zostanie dalej wykazane, było ich co najmniej czworo:
Jan Dowgird miał dwóch synów i córkę:
Michaił Dowgirdowicz, który był świadkiem zawarcia traktatu chrystusmańskiego pomiędzy Świdrygajłą a Zakonem Krzyżackim w 1432 roku,
Andrzej (Andruszka) Dowgirdowicz, wymieniany w dokumentach z lat 1454-1461, był właścicielem dóbr na Litwie, panem w "Swiranach" i "Łyntupach", po nim potomstwo,
Anna (Anuszka) Dowgirdówna, żona: Juszko Gejcewicza; żona: Iwan Iljinicza herbu Korczak (urodzony około 1440 roku, zmarł około 1490 roku), starosty wołkowyskiego, koniuszego w Witebsku, gubernatora drohiczyńskiego, witebskiego i smoleńskiego,
Olena (Oluszka) Dowgirdówna,
Bogdana Dowgirdówna.
Wojciech Wijuk Kojałowicz wspomniał o nieznanej z imienia córce wojewody - żonie: Aleksandra Wodorackiego. Aleksander (Olechno) Wodoracki, zgodnie z ustaleniami autorów katalogu urzędników w Wielkim Księstwie Litewskim, był w latach 1494-1496 namiestnikiem kiernowskim, a w 1496 roku również klucznikiem wileńskim. Jest to jednak jedyna informacja źródłowa o tej wojewodziance, a nie można wykluczyć, że dotyczy ona wymienionej już Bogdany.
Żródła:
Jan Dowgird w "WikipediA"
"Spadkobiercy wojewody wileńskiego Dowgirda", autor: Wojciech Budzisz; "ROCZNIK LITUANISTYCZNY" 2; Nowy Tomyśl; 2016.
Jan Dowgird w "WikipediA"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
06-04-2025