Kiejstut Giedyminowicz (urodzony w Starych Trokach, w 1297 roku, zmarł w Krewie, między 3 a 15 sierpnia 1382 roku) herb
Syn Giedymina [Gediminasa] Giedyminowicza, wielkiego księcia Litwy i Olgi Wsiewołodowny Rurykowiczówny, córki Wsiewołoda Rurytkowicza, księcia smoleńskiego.
Książę trocki od 1337 roku do 3 a 15 sierpnia 1382 roku, książę Żmudzi i Podlasia od 1341 roku do 3 a 15 sierpnia 1382 roku, współrządca i wielki książę Litwy od lutego? 1345 roku do 2 maja 1377 roku i od listopada 1381 roku do 3 a 15 sierpnia 1382 roku.
Poślubił w Trokach nie wcześniej niż w 1342 roku lub w 1338 roku lub nieco wcześniej Birutę (urodzona w Połędze, około 1317 roku, zmarła w Brześciu, 15 sierpnia 1382 roku).
Używał tytułu wielkoksiążęcego i zajmował pozycję współrządcy ponad innymi członkami dynastii. Brat Jawnuty i Olgierda.
Zwolennik utrzymania pogaństwa na Litwie, już za życia stał się postacią legendarną jako rycerz i wódz.
Za życia ojca od około 1337 roku władał księstwem trockim. Na mocy testamentu Giedymina objął w 1341 roku także Żmudź i Podlasie. Wspólnie z bratem Olgierdem na przełomie 1344-1345 obalił wielkiego księcia litewskiego Jawnutę, któremu oddali Zasław (na Białorusi), i objął władzę zwierzchnią na Litwie, ściśle i równoprawnie współpracując z Olgierdem, który miał otrzymywać połowę wszelkich zdobyczy i przychodów. Uznając zwierzchnią władzę Olgierda, jako władca Trok, Żmudzi i Podlasia przejął ciężar walki z naporem Krzyżaków.
Z racji władania Żmudzią koncentrował się na obronie kraju przed Krzyżakami, dążącymi głównie do opanowania ziem żmudzkich. Wspólne wyniszczające rajdy na ziemie krzyżackie w latach 1345-1348 trzydzieści razy dokonywał najazdów na państwo zakonne, co parowane były kontr najazdami Krzyżaków na Żmudź. W zamian otrzymywał połowę nabytków terytorialnych Olgierda na wschodzie.
Całkowita klęska wojsk litewskich nad rzeką Strawą w 1348 roku, gdzie poległo dwóch Giedyminowiczów (Narymunt i Monwid), skłoniła książąt litewskich do wyrażenia gotowości do przyjęcia chrztu, do którego jednak (mimo prowadzonych przez Kiejstuta negocjacji) nic doszło; nie zdołał obronić Podlasia i Rusi Halickiej przed zajęciem przez Polaków w 1349 roku.
Podczas wyprawy polsko-węgierskiej na Wołyń i Podlasie poddał się Ludwikowi I "Wielkiemu", obiecując przyjęcie chrztu, wkrótce jednak zbiegł w 1351 roku i po krótkotrwałym rozejmie z Polską w latach 1352-1353 wznowił działania przeciwko Krzyżakom.
Podczas kolejnych wojen z Krzyżakami (od 1359 roku) dostał się do niewoli w 1361 roku, z której jednak szybko zbiegi. Mimo wielkich wysiłków nie zdołał obronić Kowna (zajętego przez Krzyżaków w 1362 roku ani zapobiec wdzieraniu się oddziałów krzyżackich na ziemie litewskie.
Utrzymywał bliskie związki z Mazowszem. W 1358 roku zawarł porozumienie z księciem mazowieckim Ziemowitem. Wydał córkę Danutę Annę za księcia Janusza, miał przyjaciół wśród elity krzyżackiej.
Po śmierci Kazimierza "Wielkiego" w 1370 roku dążył do rewindykacji Wołynia. Uczestniczył w wyprawach Olgierda na Moskwę w latach 1368-1372, odpierał najazdy krzyżackie i dowodził litewskimi akcjami odwetowymi.
Po śmierci Olgierda od 1377 roku sprawował opiekę nad Jagiełłą i podporządkował się jego synowi, życzliwie wspierając go w początkach rządów wielkoksiążęcych. Dążył do kontynuowania istniejącego układu wewnętrznego poprzez przekazanie dziedzictwa synowi Witoldowi. W tym czasie wspomagał księcia bełskiego Jerzego Narymuntowicza w walce z interwencją polską w 1377 roku, wspólnie z Jagiełłą zawarł rozejm z zakonem krzyżackim w 1379 roku.
Stopniowo nastąpiło ochłodzenie stosunków z usamodzielniającym się Jagiełłą. W 1381 roku zajął Wilno oraz inne ziemie Jagiełły, pojmał bratanka i objął władzę zwierzchnią w księstwie, wznawiając walki z Krzyżakami, oraz przystąpił do tłumienia buntu na Siewierszczyźnie.
Po osiągnięciu pełnoletniości przez Jagiełłę, w 1382 roku Kiejstut dokonał zamachu stanu i objął samodzielne rządy. Uwolniony Jagiełło odzyskał pod jego nieobecność Wilno w 1382 roku. Kiejstut zdołał zebrać niewielką ilość wojska, ostatecznie jednak oddał się wraz z synem Witoldem bez walki w ręce Jagiełły, który osadził go w więzieniu w Trokach. Po tygodniu Kiejstut został pobity przez bratanka wspomaganego posiłkami krzyżackimi i uwięziony. Zginął w więzieniu (prawdopodobnie uduszony na rozkaz Jagiełły).
Dwukrotnie żonaty. Z pierwszą nieznaną żoną miał synów:
Patirg żyjący w latach 1348-1365, zmarł bezpotomnie,
Wojdat (zmarł po 1362 roku), książę nowogrodzki, po nim syn,
Wojswil (zmarł po 1387 roku), zmarł bezpotomnie,
Butawt [Henryk] (zmarł po 1380 roku), po nim syn.
Z drugą, zwaną w późniejszej tradycji Birutą, zmarłą razem z nim w 1382 roku, miał 5 synów i 4 córki.
Genealogia Giedyminowiczów nie jest do końca znana. Według najbardziej przyjętej opinii Biruta była jedyną żoną Keistuta. Według polskiego badacza J. Tendowskiego Biruta i Keistut mieli dziewięcioro dzieci.
Żródła:
"Słownik władców świata" - Małgorzata Hertmanowicz-Brzoza, Kamil Stepan; Wydawnictwo "Zielona Sowa"; Kraków 2005.
"Słownik dynastii Europy" - pod redakcją Józefa Dobosza i Macieja Serwańskiego; Wydawnictwo Poznańskie; Poznań 1999.
"Ród Giedymina" dodatki i poprawki do dzieła Hrabiego Kazimierza Stadnickiego: "Synowie Gedymina", "Olgierda i Kiejstuta" i "Bracia Władysława Jagiełły" przez Józefa Wolffa; Kraków 1883.
27-10-2024