Mendog [Mindowe, Mindovg, Mingaugas] I Ringaudais (urodzony około 1203 roku, zmarł 12 września 1263 roku)
Syn Rimgaudasa (Rymgauda, Ryngolda), księcia Litwy.
Książę Litwy od 1236 roku do 6 lipca 1253 roku, I król Litwy od 6 lipca 1253 roku do 12 września 1263 roku.
Poślubił w 1252 roku Mortę [Martę] N. (urodzona w Szawle, około między 1210 a 1215 rokiem, zmarła w Wilnie, w 1262 roku).
Należał do grupy dzielnicowych książąt litewskich;
Według późniejszej tradycji był potomkiem niejakiego Rymgauda (Ryngolda). Przodek ich, nieznanego imienia, zwany przez późniejszą tradycję Ryngoldem, zmarły przed 1219 roku, był już tak potężny, że na całej Litwie nie miał sobie równego. Jego synowie, Dowsprunk i Mendog, zjawiający się pierwszy raz w 1219 roku w grupie starszych książąt (przywódców związku plemiennego) obok Zywinbuda oraz Do wiata i Wilikaił a, nie tylko podtrzymali wywalczone przez ojca stanowisko swego rodu na Litwie, którzy zawarli traktat z księstwem halicko-wołyńskim. Poprzez związki małżeńskie z innymi kunigasami i krwawe rozprawy z przeciwnikami zmierzali oni do jedynowładztwa. Dzięki ożenkowi Dowsprunka około 1219 roku z siostrą księcia żmudzkiego Wykinta, który poślubił wówczas siostrę Dowsprunka i Mendoga, Ryngoldowieże zapewnili sobie pewnie poparcie Żmudzi w swoich poczynaniach na terenie Auksztoty.
Początkowo główna rola polityczna na Litwie należała prawdopodobnie do starszego Dowsprunka, którego córka wyszła za mąż za księcia halickiego Daniela. Od 1238 roku słychać jednak tylko o Mendogu jako najpotężniejszym władcy. Widocznie Dowsprunk już nie żył, być może nawet przez brata pozbawiony życia. Dążeniom Mendoga do zagarnięcia władzy po Dowsprunku stali na przeszkodzie jego bratankowie, Towciwił i Edywid, których popierał wuj Wykint.
Droga Mendoga do zdobycia pełni władzy nad wszystkimi ziemiami litewskimi znaczyła się krwawymi rozprawami z przeciwnikami i zręcznym, nieraz brutalnym stosowaniem przymusu. Przed 1246 roku zdołał on zgładzić opornych kunigasów Bulewiczów, z których najstarszy, Wiszimunt, postradał nie tylko żonę, uwiedzioną przez Mendoga, ale i głowę położył wraz z braćmi Edywiłem i Sprudejkiem. Ziemia nalszczańska już około 1238 roku uznawała nad sobą władzę Mendoga, szwagier bowiem Mendoga, kunigas nalszczański Dowmunt, z woli Mendoga został na wezwanie księcia halickiego Daniela wyprawiony w 1238 roku na Polskę. Zwierzchnictwu Mendoga poddali się również kunigasi Ruszkowicze oraz kniaziowie z Dziawołtwy Bikszi i Ligejk. Zapewniwszy sobie około 1240 roku panowanie nad całą Auksztotą, Mendog zapragnął pozbyć się z Litwy niewygodnych bratanków, Edywida i Towciwiła, oraz żmudzkiego księcia Wykinta. Nakazał im tedy ciągnąć na Ruś, ku Smoleńskowi, i tam szukać udziału za ojczyznę.
W 1238 roku Mendog za namową Daniela I Halickiego spustoszył Mazowsze Konrada I Mazowieckiego. Wydarzenia rozegrały się niewątpliwie w marcu, najpewniej 1238 roku. Po opanowaniu Drohiczyna Daniel Halicki namówił do najazdu na posiadłości Konrada Mazowieckiego Litwinów pod dowództwem Mendoga i oddziały księcia nowogródeckiego Izjasława.
W ciągu 20-letnich zmagań zdołał usunąć innych przywódców dzielnicowych i plemiennych (w tym także swoich krewnych) i zjednoczyć pod swą władzą etniczne ziemie litewskie; wobec osłabienia Rusi najazdami tatarskimi opanował Ruś Czarną. Opanował też Ruś Czarną (Nowogródek, Słonim) uczyniąc swego syna Wojsiełka władcą w Rusi Czarnej i wszedł w bliskie związki z książętami halickimi.
Do 1240 roku Mendog usunął innych książąt i stanął na czele plemion litewskich. Około 1240 roku Mendog przejął władzę nad Żmudzią wypędzając żmudzkiego księcia Wykinta, który uszedł na dwór Daniela Halickiego. Litwą w tym czasie, leżała w obrębie dzisiejszej litewskiej krainy nazwanej Auksztota.
Wygnanie Dowsprunkowiczów miało miejsce prawdopodobnie około 1245 roku, kiedy to oddziały litewskie przeszły północną Smoleńszczyznę i złupiły Torżek nad rzeką Twerca. Bratankowie Mendoga zdołali wówczas opanować Połock, gdzie rządy objął Towciwił, usadowili się też prawdopodobnie i w Witebsku oraz w Smoleńsku, z którego jednak wyparł ich w 1248 roku książę włodzimierski Jarosław. Panujący na Rusi krewniacy Mendoga okazali wkrótce nieposłuszeństwo swemu wujowi, wyłamując się z pod jego zwierzchnictwa. Wówczas Mendog "posłał na nich woje swoje chcąc ubić ich", ale oni w 1248/1249 roku zbiegli do Daniela halickiego, męża ich ciotki, siostry ojca Dowsprunka i Mendoga. Daniel halicki, nie bacząc na wezwanie Mendoga, aby "nie czynił miłości nieposłusznym", zapragnął wykorzystać tę świetną okazję do ingerencji w sprawy litewskie i do odebrania Litwie Rusi Czarnej.
Z jego inicjatywy zawiązała się w 1249/1250 roku przeciwko Litwie potężna koalicja, w której obok Rusi Halicko-Włodzimierskiej wzięli walny udział Krzyżacy inflanccy oraz Jaćwięgowie i południowa Żmudź, przekupiona z Jaćwieżą przez Wykinta srebrem; Polacy na wezwanie Daniela, "jako czas na pogan" iść, wymówili się od udziału w koalicji.
W latach 1244-1245 Mendog prowadził walki na Mierzei Kurońskiej. W 1244 roku Mendog próbował zdobyć krzyżacki zamek Amboten, położony w pobliżu żmudzkiej włości Ceclis, ale wysiłek Litwina okazał się daremny.
W sierpniu 1245 roku Mendog wsparł Daniela I Romanowicza oddziałem zbrojnych. W obliczu ponownego zagrożenia ze strony Rościsława Michajłowicza, starszy Romanowicz zwrócił się mianowicie do litewskiego kunigasa z prośbą o przysłanie posiłków, co też nastąpiło w sierpniu.
Na początku lat 50-tych XIII wieku Mendog, wykorzystując wywołane najazdem tatarsko-mongolskim rozprzężenie w Rusi, zdołał umocnić się w Rusi Czarnej, dużą jej część oddając na prawach lennych swemu synowi Wojsiełkowi. Około 1245 roku Mendog nazywany jest "najwyższym królem". W tym czasie w jego rękach skupione są niemal wszystkie ziemie Litwinów, południowa Selia, Ruś Czarna, prawdopodobnie Mińsk oraz Brasław. Późniejsze dokumenty Mendoga wskazują: że jego władzę - być może jedynie nominalną, a być może też realną - uznawały również Nadrowia, Skalowia oraz zamieszkana przez Jaćwięgów północna Sudowia.
W 1248 roku Towciwił i Edywid, bratankowie Mendoga panujący w Połocku, usadowili się też prawdopodobnie i w Witebsku oraz w Smoleńsku okazali nieposłuszeństwo. Władca Litwy wysłał ich na wyprawę w kierunku Smoleńska, a w tym czasie zebrawszy armię zajął ich posiadłości. Młodzi książęta, gdy dowiedzieli się o tym podstępie, zbiegli do Daniela Halickiego, co dało początek procesowi montowania koalicji przeciwko Mendogowi, do której obok Rusi Halicko-Włodzimierskiej przystąpili Krzyżacy inflanccy oraz Jaćwingowie i południowa Żmudź. Kronika halicko-wołyńska podaje wreszcie, że Tewtywił, Edywid i Wikint dowiedziawszy się o skierowanych przeciwko nim działaniom Mendoga uciekli do Daniela i Wasylka. Przybycie litewskich kunigasów do Włodzimierza Wołyńskiego można z dużą dozą prawdopodobieństwa datować na koniec 1248 roku lub nawet ewentualnie na początek następnego roku.
Towciwił, Edywid i Wykint zbiegli do szwagra bratanków Mendoga, halickiego księcia Daniela. Daniel poparł zbiegów i dzięki niemu Wykint przeszedł na stronę spiskowców - Jaćwięgów i części Żmudzinów - oraz zawarł umowę z Inflantami. Przeciwko Mendogowi zawiązała się groźna koalicja państw ościennych. W 1250 roku Towciwił przybył do Rygi, gdzie powitano go jako kandydata na władcę Litwy. Tam też przyjął chrzest z rąk biskupa ryskiego, Mikołaja. Zakon Inflancki pod wodzą mistrza inflanckiego Andrzeja von Steyer (von Stirland) zorganizował dwie potężne wyprawy na Litwę, splądrował Nalszczany i ziemię rodową Mendoga, a następnie popierającą Mendoga część Żmudzi.
Osaczony władca litewski znalazł wyjście z sytuacji, która pozornie wydawałaby się beznadziejną. Według Kroniki inflanckiej wysłał posłów do mistrza Andrzeja z ofertą przyjęcia chrztu w zamian za udzielenie mu pomocy w walce z wrogą jego władzy koalicją. Sojusz ten był dla zakonu atrakcyjny, bowiem dawał mu nadzieję na zajęcie skłóconej z Mendogiem Żmudzi, zapewniał ponadto Inflantom spokój na granicy południowej, a Rydze nadzieję na rozwój handlu na Dźwinie.
W tej tak groźnej i wydawałoby się beznadziejnej sytuacji w pełni zabłysnął wielki talent polityczny Mendoga, który zręcznie wykorzystał sprzeczności w łonie koalicji antylitewskiej. Najpoważniejszego wroga, Krzyżaków, zjednał obietnicą chrztu, której w 1251 roku rzeczywiście, ale podobno obłudnie dopełnił. W toku zaciekłych walk 1251 roku, kiedy Mendog wytrzymał oblężenie w swoim grodzie Woruta, a potem, kiedy podczas wyprawy na Żmudź pod Twiremetem zginął Wykint, Litwa wspierana przez Krzyżaków oparła się zwycięsko koalicji.
Z grona przeciwników ubyli wkrótce Jaćwięgowie oraz popierający Towciwiła Żmudzini, pozyskani srebrem przez Mendoga. Mendog zdołał utwierdzić swe panowanie w Litwie i za staraniem krzyżackim w Rzymie u papieża Innocentego IV uwieńczył swój sukces uroczystą koronacją na króla Litwy w Nowogródku na przełomie czerwca i lipca 1253 roku. Swych krzyżackich sojuszników wynagrodził król litewski czczymi darowiznami ziem, którymi nie władał i których Krzyżacy nie mieli siły zająć. Mendog bowiem nadał im w latach 1253-1259 kilka włości jaćwieskich oraz połowy włości żmudzkich Ejragoły, Betygoły, Rosień, Kroży, Ławkowa, Kulene i Korszowa, drugie połówki tych włości wyznaczył zaś biskupowi misyjnemu Litwy Chrystianowi w 1253 roku. Widocznie włości te popierały Wykinta i Towciwiła, toteż władca Litwy hojną ręką uprawniał Krzyżaków do ich zajęcia, ku czemu oni zresztą nie mieli możliwości.
Koalicja antylitewska, nie zdoławszy złamać oporu Mendoga, popieranego przez Krzyżaków, wkrótce rozpadła się i w 1254 roku. Daniel halicki z Towciwiłem zmuszeni byli zawrzeć z królem Litwy pokój. Na mocy tego porozumienia, wzmocnionego małżeństwem córki Mendoga z synem Daniela Szwarnem, Ruś Czarna z Nowogródkiem jako lenno Litwy została oddana Romanowi Daniłowiczowi. Towciwił zaś wrócił do swego księstwa połockiego. Żmudź odłączyła się od Litwy i rządy w niej objął wkrótce syn Wykinta Treniota.
Odkryte niedawno źródło "Descriptio terrarum" - opis ziem Europy, w tym krajów bałtyckich, spisane tuż przed rokiem 1260 przez anonimowego zakonnika, a zarazem naocznego świadka koronacji Mendoga, pozwala stwierdzić, że nastąpił wówczas nie tylko chrzest władcy Litwy, ale i że prowadzona była chrystianizacja jego ludu. Źródło doniosło bowiem, że misje chrystianizacyjne działały nie tylko na Litwie ściślejszej - ziemi litewskiej, ale i wśród plemienia Nalszczan (Nalsani) oraz u Jaćwięgów; tylko Żmudź pozostawała pogańska, gdyż tam "nigdy bez miecza nie głoszono" słowa Bożego.
Napadana z południa i północy oraz wewnętrznie niespójna Litwa znalazła się w ciężkim położeniu. W związku z tym Mendog, wykorzystując niepokoje w Inflantach oraz fakt, że Towciwiła popierał biskup ryski, rozpoczął negocjacje z mistrzem Zakonu Inflanckiego, Andrzejem von Stirlandem. Mendogowi najbardziej zależało na tym, aby Zakon nie popierał Towciwiła. Mistrz zaoferował Mendogowi koronę królewską i postawił konieczny warunek - chrzest Litwy. Mendog zgodził się na tę propozycję i na początku 1251 roku przyjął chrzest.
Delegacja z wiadomością o chrzcie Mendoga została wysłana do papieża Innocentego IV. Papieża odnaleźli w Mediolanie w lipcu 1251 roku. 15 lipca papież wysłał list do biskupa Chełmna o nawróceniu Litwinów i polecił mu zająć się organizacją litewskiego Kościoła rzymskokatolickiego i być łagodnym w pobieraniu dziesięciny kościelnej. 17 lipca papież wydał trzy bulle na korzyść Mendoga, w której zawarł:
1) Mendog został ogłoszony synem Świętego Kościoła Rzymskokatolickiego; Mendog, jego rodzina i jego zwolennicy byli teraz pod ochroną Kościoła; a wszystkie ziemie, którymi teraz rządzi Mendog, a także ziemie, które podbije od niewierzących, są uznawane za jego własność;
2) Biskupi inflan z Oesel i Kuronii zostali ustanowieni gwarantami powyższych przywilejów;
3) biskup Chełmna w Prusach otrzymał polecenie koronowania Mendoga na króla pod warunkiem, że on i jego spadkobiercy uznają państwo litewskie za własność Tronu Świętego Piotra.
W wyniku starań mistrza inflanckiego Andrzeja von Stirland u papieża Innocentego IV w połowie 1253 roku Mendog wraz z żoną Martą w Wilnie został koronowany 6 lipca 1253 roku na króla Litwy koroną dostarczoną przez papieża i przywiezioną przez wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego, doprowadzając tym samym do rozkładu antylitewskiej koalicji. Ceremonię przeprowadził przedstawiciel papieża, biskup chełmiński Henryk.
Aby wesprzeć nowe biskupstwo rzymsko-katolickie, które zostało ustanowione na Litwie, Mendog przekazał żmudzkie miasta: Raseiniai, Ariogala i Laukuva. Dodatkowe ziemie żmudzkie zostały przekazane Zakonowi Krzyżackiemu jako nagroda za pomoc. Były to obszary, które opierały się rządom Mendoga. Żmudzini kontynuowali wojnę z Krzyżakami: główne bitwy stoczono pod Skudami w 1259 roku i pod Durbe w 1261 roku.
Zdobywszy ochronę Kościoła, w 1251 roku Mendog poprowadził siły zbrojne przeciwko swoim przeciwnikom w Żmudzinie. W bitwie pod Twerem zginął książę Żmudzi Vykintas, Tautvila i Gedvydas uciekli na Wołyń, zwycięski Mendog został ranny i musiał wrócić do Voruty.
6 marca 1255 roku papież Aleksander IV wystawił bullę, w której chwalił Mendoga za zwalczanie niewiernych Rusinów oraz wyraził zgodę na królewską koronację syna litewskiego władcy.
Przy pomocy Krzyżaków odparł ataki ruskie i w 1254 roku zawarł pokój z Rusią Halicką. W tym samym roku zawarł pokój z Danielem Halickim i wydał córkę za jego syna, Szwarna. W myśl wynegocjowanego wówczas traktatu Ruś Czarna z Nowogródkiem jako lenno Litwy została oddana synowi Daniela Romanowi.
Nie był w stanie powstrzymać najazdu Tatarów w latach 1258-1259, którzy spustoszyli kraj. Zimą 1258/1259 roku wschodnia Litwa została spustoszona przez Tatarów pod wodzą Burundaja. Niedługo potem armia Mendoga samodzielnie wypędziła Tatarów ze swojego terytorium.
Dokumentem z 1259 roku Mendog darował Zakonowi Żmudź (z wyłączeniem rozdanych biskupowi misyjnemu Litwy połówek trzech włości: Rosienie, Betygoła i Ławków). Akt darowizny nie sprawił, że Żmudzini poddali się Krzyżakom, a wręcz przeciwnie - odtąd skuteczniej bronili swojej niepodległości.
13 lipca 1260 roku armia Zakonu Krzyżackiego została rozbita w bitwie pod Durben przez oddziały Litwinów i Żmudzinów. Miesiąc po podpisaniu ugody z Siemowitem w Troszynie wojska Zakonu zostały rozbite. Mendog wsparł tych ostatnich oddziałem zbrojnych.
Z Prus przybył oddział pod dowództwem marszałka Henryka Botel z trzydziestoma braćmi przybyłymi z konwentów niemieckich. Siłami inflanckimi dowodził mistrz Bernhardt von Hörnhusen. Do zgromadzonych pod Kłajpedą Krzyżaków przybył goniec z informacją, że Żmudzini w sile trzech tysięcy najechali Kuronię. Wrogie wojska spotkały się nad rzeczką Durbą w Kurlandii w dniu świętej Małgorzaty (13 lipca) 1260 roku. Bitwa zakończyła się wielką klęską Krzyżaków, którą zapoczątkowała sprzeczka z Kurami o uwolnionych w wypadku zwycięstwa, pojmanych przez Żmudzinów, jeńców kurońskich. Gdy Krzyżacy odmówili przekazania ich w ręce rodaków, Kurowie zbiegli z pola bitwy. Wraz z Kurami mieli uciec Estowie, tak, że braci w walce wsparli tylko pielgrzymi i Sambowie. Na placu walki pozostał mistrz inflancki, marszałek pruski, książę szwedzki Karol, sześćdziesięciu braci oraz "liczny lud, którego liczba jest nie do opisania". Zwycięstwo żmudzkie nad Durbą było największym sukcesem oręża litewskiego w XIII stuleciu. Jego bezpośrednią konsekwencją była apostazja niemal wszystkich podbitych przez zakon w ciągu minionego półwiecza plemion.
W 1261 roku po zwycięstwach Żmudzi nad Krzyżakami zerwał stosunki z zakonem i wrócił do pogaństwa, co umożliwiło mu zjednoczenie wszystkich ziem litewskich. Wobec sukcesów Żmudzi w wojnie z zakonem krzyżackim w latach 1260-1261 doprowadził (zgodnie z propozycją Treliioty) do zjednoczenia swego litewskiego władztwa ze Żmudzią, przyjmując główne warunki Żmudzinów, dotyczące wyrzeczenia się chrześcijaństwa i rozwiązania sojuszu z Krzyżakami w 1261 roku.
Traktując sojusz z Krzyżakami jako środek do budowy monarchii litewskiej, Mendog niedługo znalazł sposobność do zerwania z tym uciążliwym sprzymierzeńcem. Jego królestwo nawiedziła jednak groźna nawała mongolska, która świeżo co rzuciła na kolana Ruś północno-wschodnią i południową w latach 1237-1240 oraz straszliwie spustoszyła Polskę i Węgry w 1241 roku.
Zimą 1258/1259 roku Tatarzy pod chanem Burundajem najechali i Litwę, niszcząc zimie litewską i nalszczańską. Ocalała od tego najazdu Żmudź, ale niebawem stanęła w obliczu agresji krzyżackiej. Żmudzini zdobyli się na heroiczny zryw, odnosząc dwukrotnie świetne zwycięstwa nad przeciwnikiem - w 1260 roku nad jeziorem Durbe i w 1261 roku pod Lenewarde. Klęski Zakonu były tak dotkliwe, że ujarzmione przez Krzyżaków ludy Prusów i Łotyszów zerwały się do wielkiego powstania przeciwko ciemięzcom, które trwało z przerwami wiele lat. Pogrom Krzyżaków nie odbył się pewnie bez cichego poparcia Mendoga, inaczej bowiem wódz Żmudzinów Treniota nie przedłożyłby w 1261 roku Mendogowi chęci połączenia się z Litwą.
W zamian za uznanie Mendoga swoim władcą Żmudzini żądali od niego odstąpienia od Krzyżaków i od chrześcijaństwa, których król litewski nie zawahał się poświęcić dla sprawy zjednoczenia kraju. Apostazja Mendoga pociągnęła za sobą gruntowną zmianę jego polityki zewnętrznej , gdyż siły litewskie zwróciły się przede wszystkim przeciwko niedawnym sprzymierzeńcom - Krzyżakom. Mendog, popierany także przez wschodnich Prusów i Jaćwingów, zawarłszy sojusz z Nowogrodem Wielkim, wysłał pod wodzą Trenioty swe oddziały przeciwko Krzyżakom inflanckim, na których z drugiej strony uderzyły wojska ruskie pod sławnym zwycięzcą znad Jeziora Czudzkiego w 1242 roku Aleksandrem "Newskim".
Litwini i Rusini nie zdołali wszakże nawiązać współdziałania, toteż sukcesy sprzymierzeńców nie były wielkie. Bezkarnie za to w tymże roku Litwini złupili Mazowsze, którego książę Ziemowit zginął w walce z nimi, a syn Konrad popadł w niewolę. Rozwinęli wreszcie Litwini w 1262 roku działania bojowe na Rusi Czarnej, powrotem ją sobie podporządkowując.
W polityce wewnętrznej zmierzał do maksymalnego wzmocnienia władzy centralnej.
Jego dążenia (oraz uwiedzenie zamężnej szwagierki) doprowadziły do spisku możnych, którego przywódca (i mąż uwiedzionej) Dowmunt z Nalszczan zamordował Mendoga i jego dwóch synów.
Jesienią 1263 roku Mendog został zamordowany, wraz z synami Ruklem i Repekiem. Po jego śmierci wybuchły kilkuletnie walki o sukcesję. Po kilkuletniej wojnie domowej odbudował państwo syn Mendoga, Wojsiełk (zmarł w 1267 roku), mnich prawosławny, zamordowany przez księcia Lwa Halickiego. Następcą Wojsiełka został jego szwagier, Szwarno (zmarł w 1268 roku).
Wiadomo, że ożenił się z żoną poległego w walce z nim w 1252 roku, Wiszimunta Bulewskiego, znane jest również imię królowej - Morta (Marta). Najprawdopodobniej chodzi o jedną i tę samą kobietę, choć data ich ślubu jest niejasna - możliwe, że Mendog porwał żonę Wiszimunta jeszcze za jego życia, podobnie jak zrobił to z żoną Dowmonta[6].
Jego starsze dzieci - syn Wojsiełk i nieznana z imienia córka, wydana za księcia chełmskiego Szwarna, pojawiły się na arenie politycznej najpóźniej w 1254 roku. Prawdopodobnie ich matką była inna żona Mendoga.
Morta, umierając w 1262 roku, pozostawiła małoletnie dzieci. Źródła z początku lat 60-tych XIII wieku wymieniają dwie pary synów Mendoga: w falsyfikacie Zakonu z 1261 roku występują Replys i Gerstutis, w opisie morderstwa Mendoga natomiast - Rukla i Repek. Nie wiadomo, czy byli to czterej synowie czy też w źródłach pomylono imiona tylko dwóch z nich; nieznany jest również ich wiek. Jeden z nich powinien dziedziczyć koronę królewską, ponieważ starszy brat Wojsiełk wycofał się z życia politycznego i wstąpił do prawosławnego klasztoru. Jednak po zabójstwie Mendoga i jego synów brak jakichkolwiek informacji o takim pretendencie. Prawdopodobnie i on również został zgładzony.
Uwiódł i pojął za żonę siostrę swej zmarłej w 1262 roku małżonki, połowicę księcia Dowmunta. Aby pomóc sobie w zalotach powiedział, że umierająca Marta kazała mu poślubić jej siostrę, ponieważ ona najlepiej wychowa osierocone dzieci.
Te nadzwyczaj aktywne wystąpienia militarne Litwy, zjednoczonej państwowo pod władzą Mendoga, zdawały się wynosić króla litewskiego na szczyty powodzenia. Toteż Mendog "zaczai pysznić się wielce i unosił się sławą i dumą ogromną i nie cierpiał przeciwko sobie nikogoż". Jednak przyczajona opozycja niektórych kunigasów, którzy nienawidzili Mendoga za jego twarde i krwawe rządy, uderzyła we władcę Litwy ze strony dość nieoczekiwanej. Mendog bowiem po śmierci swej żony Marty uwiódł siostrę zmarłej, zamężną za Dowmuntem z Nalszczan, i wziął ją sobie za małżonkę. Pod przewodem Dowmunta i Trenioty możni uknuli spisek na życie Mendoga. Jesienią 1263 roku, kiedy wojska Mendogowe znajdowały się w pochodzie na daleki Briańsk, Dowmunt nagle zawrócił z drogi i napadłszy na Mendoga zamordował go wraz z synami Ruklą i Repekiem. Tak zginął twórca państwa litewskiego, "samodzierżec we wszystkiej ziemi litewskiej", pierwszy i ostatni król Litwy, wielki Mendog.
Śmierć Mendoga pogrążyła Litwę w otchłań kilkuletniej wojny domowej.Władzę zagarnął Treniota, który podstępnie zgładził Towciwiła, zaprosiwszy go z Połocka do podziału "ziemi i dobytku Mendoga". Ocalony syn Mendoga, Wojsiełk, który został prawosławnym mnichem, ratował się ucieczką do Pińska. Sam Treniota wkrótce, po roku rządów (1264 roku) zginął z rąk Mendogowych koniuchów, którzy pomścili śmierć swego pana. Zwolennicy Ryngoldowiczów wysłali wówczas wezwanie do Wojsiełka, aby przybył do kraju objąć rządy. Wojsiełk, pozyskawszy pomoc ruską, prawdopodobnie za cenę zwrotu Rusi Czarnej i przyrzeczenia przelania władzy na zięcia Mendogowego, Szwarna Daniłowicza, zrzucił suknię mnicha i wkroczył na Litwę. Krwawo, zwłaszcza na terenie Nalszczan i Dziawołtwy, uśmierzył przeciwników i spiskowców, tak że zabójca jego ojca Dowmunt wraz z drużyną uciekł aż do Pskowa, gdzie zresztą przyjęty z otwartymi rękoma został księciem i z siłami pskowskimi dwukrotnie w latach 1266-1267 najeżdżał swą ojczyznę.
Żródła:
"Słownik władców świata" - Małgorzata Hertmanowicz-Brzoza, Kamil Stepan; Wydawnictwo "Zielona Sowa"; Kraków 2005.
"Słownik władców Europy średniowiecznej" - pod redakcją Józef Dobosza i Macieja Serwańskiego; Wydawnictwo Poznańskie; Poznań 1998.
"HISTORIA LITWY"; autor: Jerzy Ochmański; wydanie III, poprawione i uzupełnione; WROCŁAW WARSZAWA KRAKÓW; ZAKŁAD NARODOWY IMIENIA OSSOLIŃSKICH; WYDAWNICTWO; 1990.
MENDOG w "Władcy Litwy"
Mindaugas w "Lithuanian history"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
MINDAUGAS [Mindovg] w "Medievan Lands"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
Mendog w "WikipediA"
31-03-2025