Michaił Nikołajewicz Murawjow-Wileński (urodzony w Moskwie, 1 [12] października 1796 roku, zmarł w Sankt Petersburgu, 31 sierpnia [12 września] 1866 roku) herb
Syn Nikołaj Nikołajewicz Murawjow, założyciela moskiewskiej instytucji edukacyjnej dla działaczy publicystycznych, generała majora, założyciela i dyrektora Moskiewskiej Szkoły Dowódców Kolumnowych, właściciela majątków Ostaszewo (Dołgoladzie) i Syreć i Aleksandry Michajłownej Mordwinowej, córki Michaiła Iwanowicza Mordwinowa, rosyjskiego inżyniera-generała, nauczyciela wojskowego.
Wicegubernator witebski od 1827 roku do 1828 roku, gubernator mohylewski od 1828 roku do 1831 roku, grodzieński gubernator cywilny od sierpnia 1831 roku do 1835 roku, kurski gubernator cywilny i wojskowy od 1835 roku do 1839 roku, członek Rady Państwa od 1850 roku, generał piechoty od 1856 roku, wiceprzewodniczący Cesarskiego Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego od 1850 roku do 1857 roku, członek honorowy Petersburskiej Akademii Nauk od 1857 roku, gubernator generalny na Litwie i regionu północno-zachodniego (Wilna, Kowna, Grodna, Minska, Moilyov i Witebska) od 1 maja 1863 roku do 17 kwietnia 1865 roku, minister skarbu państwa Imperium Rosyjskiego od 29 kwietnia 1857 roku do 13 stycznia 1862 roku, hrabia Imperium Rosyjskiego od 17 kwietnia 1865 roku do 31 sierpnia [12 września] 1866 roku.
Poślubił w 1818 roku Pelagię Szeremietiewą.
W 1811 roku ukończył studia na wydziale matematyczno-fizycznym Uniwersytetu Moskiewskiego. Jako młody oficer walczył w wojnie obronnej z Napoleonem, w 1812 roku został ranny pod Borodino. W latach 1813-1814 brał udział w kampaniach przeciwko Napoleonowi w Europie Środkowej i Zachodniej. Po powrocie pracował z ojcem, Mikołajem, pomagając mu w kierowaniu szkołą wojskową. Z braćmi: Aleksandrem, późniejszym dekabrystą i Mikołajem, późniejszym generałem, działał w pierwszych spiskowych organizacjach w wojsku carskim (Unia Zbawienia, Unia Dobrobytu). W 1818 roku ożenił się z Pelagią Szeremietiewą.
Zwolnił się ze służby wojskowej i około 1821 roku zerwał związki z organizacjami spiskowymi poświęcając się gospodarowaniu w majątku żony, znajdującym się w guberni jarosławskiej. W 1826 roku został aresztowany w czasie śledztwa prowadzonego po powstaniu dekabrystów - 26 grudnia 1825 roku. Oprócz brata dekabrystą był również mąż siostry żony Murawjowa, Iwan Jakuszkin. Po pięciu miesiącach, które spędził głównie w szpitalu gruźliczym w Sankt-Petersburgu, został uniewinniony i zwolniony. Brat Aleksander i szwagier zostali skazani na 20 lat zesłania na Syberię.
Swoisty atest prawomyślności, uzyskany przez Michaiła dzięki uwolnieniu od zarzutów współpracy z dekabrystami, dał asumpt do szybkiej kariery urzędniczej wspieranej przez wpływowych przyjaciół i koligacje rodzinne. Murawjow z urzeczonego ideami reform młodzieńca przekształcił się w obrońcę samowładztwa, zaciekłego konserwatystę i nacjonalistę. W 1827 roku został wicegubernatorem witebskim, w 1828 roku gubernatorem mohylewskim. Doprowadził w 1831 roku do zastąpienia w obu guberniach obowiązującego od 1588 roku III statutu litewskiego prawem rosyjskim.
Dążył do unifikacji dawnych ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego z Rosją, zwalczając przy tym wszelkie polskie wpływy. W sierpniu 1831 roku został gubernatorem grodzieńskim. Brał udział w tłumieniu powstania listopadowego na Litwie. W 1835 roku został mianowany gubernatorem kurskim. Zasłynął tam skutecznym ściąganiem zaległości podatkowych. Wyrobił sobie opinię urzędnika bezwzględnie egzekwującego wszelkie obowiązki państwowe, stosującego przy tym twarde metody postępowania.
W 1839 roku został członkiem tajnej rady cesarskiej i dyrektorem departamentu podatkowego. W 1842 roku otrzymał godność senatora i otrzymał kierownictwo korpusu geodezyjnego. W 1849 roku wszedł do Rady Państwa otrzymując jednocześnie stopień generała lejtnanta. W 1857 roku został ministrem dóbr państwowych. Już w latach 30-tych i 40-tych, działając w komitecie opracowującym nowe sposoby zarządzania chłopami skarbowymi, był zwolennikiem utrzymania poddaństwa chłopów. Teraz również sprzeciwiał się przygotowywanej reformie włościańskiej. Gdy nie udało mu się zapobiec projektowi objęcia uwłaszczeniem również chłopów państwowych, podał się jesienią 1862 roku do dymisji.
Po wybuchu powstania styczniowego Murawjow został mianowany 1 maja 1863 roku generałem-gubernatorem Litwy, czyli w nomenklaturze carskiej biurokracji Kraju Północno-Zachodniego (Siewiero Zapadnyj Kraj), obejmującego sześć guberni byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego (wileńska, kowieńska, grodzieńska, witebska, mińska, mohylewska i od września 1863 roku dodatkowo augustowska). Otrzymał nieograniczone pełnomocnictwa i zadanie stłumienia powstania.
Działania generał-gubernatora były rzeczywiście zdecydowane i drastyczne. 3 czerwca 1863 roku, na placu Łukiskim w Wilnie stracono księdza Stanisława Iszorę, pierwszą ofiarą brutalnego terroru Rosji wprowadzonego na Litwie przez bezwzględnego funkcjonariusza reżimu carskiego, któremu Polacy i Litwini nadali przydomek Wieszatiela. Kazał palić wsie podejrzane o sprzyjanie powstaniu. Szlachtę zmusił do skierowania wiernopoddańczego adresu do cara Aleksandra II. Na majątki szlacheckie nałożył kontrybucję w wysokości 10% ich wartości i bezwzględnie ją egzekwował. Zastraszając hierarchię kościelną zażądał od niej publicznego potępienia powstania. Jednocześnie ponad stutysięczna armia ścigała i rozbijała oddziały powstańcze. Represjom, oprócz bezpośrednich walk, według zestawienia sporządzonego przez samego Murawjowa, poddano około 9500 osób. Zabito około 160 osób. 972 osoby zesłano na katorżnicze roboty, 345 przymusowo wcielono do wojska, 864 skazano na służbę w rotach aresztanckich, 1427 zesłano na Syberię, 1529 wysłano na osiedlenie w głębi Rosji, 4096 osadzono pod nadzorem na państwowych ziemiach w odległych guberniach rosyjskich. Zsyłki i przesiedlenia wiązały się jednocześnie z konfiskatą majątków skazanych.
Murawjow uważał, że dawne Wielkie Księstwo Litewskie było państwem rusko-litewskim. "Wredna", jak twierdził, działalność Polaków doprowadziła poprzez unię polsko-litewską do oderwania tych ziem od "ruskiego pnia". Z tego punktu widzenia jego działania po stłumieniu powstania były niczym innym tylko próbą "przywrócenia" zakłóconego porządku, czyli narodowości rosyjskiej i prawosławia. Środkiem do tego było usunięcie Polaków i wykorzenienie wpływów polskich na Litwie i Białorusi. Murawjow wprowadził zakaz nabywania ziemi przez Polaków i w ogóle katolików. Sprowadzał rosyjskich kolonistów, skonfiskowane majątki były nadawane wyłącznie Rosjanom (urzędnicy nabywali je ze specjalnymi ulgami). Szkolnictwo zostało całkowicie zrusyfikowane, a wszystkie szkoły nierządowe zostały zamknięte. Zlikwidowano 27 spośród 46 klasztorów katolickich. Represje wobec katolicyzmu dotykały również Litwinów. Utrudniano kult, zamykano kościoły, przerabiano je na cerkwie, niszczono nawet przydrożne kapliczki. W 1864 roku zakazano drukowania po litewsku alfabetem łacińskim, nakazując stosowanie cyrylicy.
Działalność Murawjowa spotkała się z różnorodną oceną elit ówczesnej Rosji. 8 listopada 1863 roku 80 znanych postaci rosyjskiego życia kulturalnego i politycznego przysłało mu z Sankt Petersburga adres hołdowniczy (podpisał go m.in. rosyjski poeta i dyplomata Fiodor Tiutczew, odmówił podpisania generał gubernator w Petersburgu generał piechoty książę Aleksandr Suworow, wnuk feldmarszałka Suworowa, nazywając przy tym Murawjowa "ludożercą"). Po odwołaniu ze stanowiska generał-gubernatora 17 kwietnia 1865 roku, Murawjow został nagrodzony tytułem hrabiego i honorowy przedrostek do nazwiska - Wileński.
Ze strony części petersburskich salonów arystokratycznych spotkał się z ostracyzmem towarzyskim, związanym z dochodzącymi wieściami o jego metodach działania. W większości środowisk politycznych i opiniotwórczych środowisk kulturalnych spotkał się jednak z pozytywną oceną. A Murawjow zuch. Wiesza, rozstrzeliwuje. Daj mu Boże zdrowie. pisał jeden ze słowianofili. Dla Polaków Murawjow stał się symbolem bezwzględnej walki z polskością, przykładowym rosyjskim "czarnym charakterem", bohaterem wielu opowieści opartych często na faktach, ale nieraz, wraz z rozwojem jego czarnej legendy, ubarwianych. Miał np., zapytany o to, czy według niego Polacy mogą być dla Rosji pożyteczni, odpowiedzieć: Tak, powieszeni. Przydomek "Wieszatiel" związany jest prawdopodobnie ze zbiorowymi pokazowymi egzekucjami, które nakazywał, a w niektórych wypadkach brał w nich udział, np. 24 czerwca 1863 roku sam odczytał podczas odpustu w Choroszczy wyrok na 11 skazanych. Znana jest również anegdota, że przydomek zyskał już w 1833 roku, kiedy to miał powiedzieć, że nie pochodzi z tych Murawjowów, którzy są wieszani (w 1825 roku powieszono dekabrystę Sergiusza Murawjowa-Apostoła), ale z tych którzy wieszają.
Ostatnią funkcją publiczną Michaiła Murawjowa było przewodniczenie Wysokiej Komisji Śledczej badającej sprawę zamachu na Aleksandra II dokonanego 16 kwietnia 1866 roku przez Dymitra Karakozowa.
Na mocy najwyższego dekretu z 26 sierpnia 1852 roku generał piechoty Nikołaj Nikołajewicz Murawjow został podniesiony do rangi hrabiego Imperium Rosyjskiego, z tytułem hrabiego Murawjowa-Amurskiego.
Ze związku z , miał dwóch synów:
Nikołaj Michajłowicz Murawjow-Wileński (urodzony 31 stycznia 1819 roku, zmarł 17 października 1867 roku), radca stanu, generał dywizji, gubernator cywilny Kowna, Riazania, Wiatki i Saratowa, po nim potomstwo,
Leonid Michajłowicz Murawjow-Wileński (urodzony 22 grudnia 1821 roku [3 stycznia 1822 roku], zmarł 13 [25] kwietnia 1881 roku), mistrz herbowy, przewodniczący Zgromadzenia Ogólnego Departamentów IV, V i Geodezji Senatu Rządzącego, członek Tajnej Rady, po nim potomstwo.
W 1882 roku ukazały się pamiętniki Murawjowa pod nazwą Zapiski, po polsku wydane pierwszy raz w 1916 roku.
Żródła:
Michaił Nikołajewicz Murawjow w "WikipediA".
28-06-2026