Mikołaj II "Amor Poloniae [Miłość Polski]" Radziwiłł herbu Trąby (urodzony w 1470 roku, zmarł w styczniu a przed 26 marca 1522 roku)

Syn Mikołaja I "65yu (Priscips)" Radziwiłła [Radziwiłłowicza] herbu Trąby, namiestnika smoleńskiego, nowogrodzkiego i bielskiego, kasztelana trockiego, kanclerza Wielkiego Księstwa Litewskiego i wojewody wileńskiego, starosty uszpolski i peniański, członka Rada Stanu Wielkiego Księstwa Litwy i Zofii Anny Giedyminówny Moniwidówną herbu Leliwa, córki Jana IV Giedyminowicza Moniwidowicza herbu Leliwa, bojara litewskiego, wojewody nowogrodzkiego, marszałka ziemskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego, wojewody trockiego, starosty mereckiego, oszmiańskiego, daugieńskiego, podolskiego i krzemienieckiego, marszałka hospodarskiego, wojewody wileńskiego.

Poślubił w 1489 roku Elżbietę Annę Nasiłowską Sakowiczównę (zmarła w 1547 roku) herbu Pomian, córką Bohdana (Bogdana) Andrzejewicza (Andruszkowicza) Sakowicza herbu Pomian, wojewody trockiego.

Książę (Reichsfürst) Świętego Cesarstwa Rzymskiego na Goniądzu i Medelach od 25 lutego 1518 roku do stycznia a przed 26 marca 1522 roku, krajczy litewski od 1487 roku, podczaszy litewski od 1494 roku do stycznia a przed 26 marca 1522 roku, namiestnik bialski od 1494 roku do 1503 roku, wojewoda trocki i wielki marszałek Wielkiego Księstwa Litwy od 1505 roku do 1510 roku, wojewoda wilenski i kanclerz wielki litewski od 1510 roku do stycznia a przed 26 marca 1522 roku, członek Raday Stanu Wielkiego Księstwa Litwy od 19 sierpnia 1506 roku do 20 października 1506 roku, starosta uszpolski i peniański od 1519 roku do stycznia a przed 26 marca 1522 roku.

Po nim potomstwo Linia książąt na Goniądzu i Medelach.

Przez Litwinów ze względu za swój entuzjastyczny stosunek do zacieśniania związków z Polską był nieco kąśliwie nazywany "Amor Poloniae". Było to jednak bardziej przywiązanie do osoby Zygmunta I "Starego", niźli radykalne porzucenie dotychczasowej linii politycznej Radziwiłłów. Wręcz przeciwnie, Mikołaj II realizował ją konsekwentnie i z wyraźnymi sukcesami.

Najstarszy syn Mikołaja I i Zofij Anny Moniwidowny. Urodził się w 1470 roku. W 1499 roku został podczaszym Wielkiego Księcia Litwy i starostą bialskim i w tym urzędzie znajdował się na Sejmie w Piotrkowie, na którym odnowiona została Unia Wielkiego Księstwa Litewskiego z Koroną, w większej jeszcze rozciągłości a nawet podany był projekt do zupełnego zjednoczenia obu Narodów, co jednak, ledwie aż za Zygmunta Augusta, przyszło do skutku W następnym 1500 roku po wypowiedzeniu wojny przez Iwana III Wasyliewicza wielkiego księcia moskiewskiego, pod pozorem, że wyznający grecką wiarę prześladowani są w Litwie a w rzeczy dla rozszerzenia granic swoich; gdy wielki książę Aleksander stanął pod Borysowem a wysłał księcia Konstantego Ostrogskiego ku Smoleńskowi, dla odparcia nieprzyjaciela, pustoszącego tamte kraje.

W 1504 roku adoptował go Stanisław Szpak i jego żona Zofia, i zapisali mu cały majątek; adoptowanie to potwierdził Aleksander Jagiellończyk w tym samym roku. W 1510 roku otrzymał od króla Zygmunt zezwolenie na założenie miasta w Waniewie. W tymże roku był Mikołaj właścicielem Bohuszowa. W 1514 roku nadał Peńskiemu, swemu krajczemu, Głeboki Stok. W 1519 roku nakazał mu król Zygmunt pod karą wadialną 12.000 kóp litewskiego utrzymać zgodę i pokój z Olbrychtem Gasztoldem. W 1509 roku nadał mu król Zygmunt prawem dziedzicznem Goniądz i Rajgród po Michale Glińskim; nadanie to powtórzył w 1515 roku.

Mikołaj II Radziwiłł towarzyszył hetmanowi w tej wyprawie i miał udział w nieszczęśliwej bitwie pod Wiadroszą, w której wojsko Litewskie zostało rozgromione i hetman z wielu Panami Litewskimi dostali się do niewoli. Radziwiłł jednakże, mężnie walcząc z małą garstką, szczęśliwie z tego powszechnego pogromu ujść zdołał.

W 1501 roku śmierć zaskoczyła króla Jana Albrychta. Wielki książę Aleksander zalecając się do tronu, wysłał do Polakow zebranych na elekcję w Piotrkowie, posłów swoich: Wojciecha Tabora, biskupa wileńskiego, Jana Zabrzezińskiego, marszałka wielkiego litewskiego i Mikołaja Radziwiłła. Kilku było współubiegających się do tronu; Polacy zdawali się skłaniać na stronę Władysława, króla Węgier i Czech, a nawet posłów do niego wyprawili. Radziwiłł i koledzy jego umieli Polakom wmówić, iż przez to Litwa znowu się oderwie od Korony. Przeciwnie zaś jeśli Aleksandra wybiorą, ostateczne połączenie obu Narodów może przyjść do skutku; przez co tyle sprawili, że Aleksander został obrany królem Polskim.

W 1505 roku Aleksander, poduszczony przez kniazia Glińskiego, odjął Zabrzezińskiemu, województwo trockie i oddał je Mikołajowi Radziwiłłowi, a w 1509 roku po śmierci ojca jego, urzędy które on piastował, to jest: województwo wileńskie i kanclerstwo Wielkiego Księstwa Litewskiego, zostawił przy synu; tym sposobem zawdzięczając mu pomoc, jaką okazał w poparciu jego elekcji, wyniósł go w trzydziestym dziewiątym roku życia, na najwyższo godności Wielkiego Księstwa Litewskiego. Nie dość na tern; gdy Gliński zamordowawszy Zabrzezińskiego, umknął do Moskwy, skonfiskowane obszerne jego majętnoście na Podlasiu Mazowieckiem: Goniądz i Rajgrod, król oddał na dziedzictwo Mikołajowi Radziwiłłowi. Narbut twierdzi, że wówczas i laska wielka litewska po Zabrzczińskim spadła na Mikołaja I ale się myli, gdyż tę brat jego Jan otrzymał; podobnież i to co mówi o poselstwie Mikołaja Radziwiłła do Moskwy w 1509 roku do brata jego Jana się stosuje.

W 1515 roku na sławnym zjezdach Habsburgów i Jagiellonów - w Presburgu (obecnie Bratysława) i w Wiedniu, cesarza Maksymiliana I z królami: Polski, Węgier i Czech, towarzyszył Mikołaj II z nader świętym pocztem, królowi Zygmuntowi. Litwini zadziwili wówczas cudzoziemców tak przepychem, jak i polerownością obyczajów. Stryjkowski, tak o tom pisze: "Mikołaj też Radziwiłł i Stanisław Gastold, z wielkim kosztem z Polaski w muzyce ćwiczonych mieli przez sto, pomoskiewsku i po tatarsku i kozaku przybranych młodzieńcow, ktorzy z instrumentami rozmaitymi musices, z szablami i z sajdakami, na krzywych botach, przed cesarzem w Kościele figurą zawżdy mszy i nieszpory śpiewali, z wielkim podziwieniem postronnych narodow i Niemcow i Włochow, ktorzy w tych stronach Litewskich narod być gruby, przedtym rozumieli". Na zjeździe tym, Mikołaj II nie tylko majątkiem lecz i radą służył swemu królowi i tak się podobał cesarzowi, iż ten ofiarował mu godność Księcia Świętego Państwa Rzymskiego; którą jednakże Radziwiłł, nie wiadomo dla jakich przyczyn, wówczas nie przyjął.

W 1516 roku prowadził zabiegi o ślub Zygmunta I z Anną Radziwiłłówną, siostrą Mikołaja, wdową po księciu mazowieckim Konradzie III. Ten mariaż między Radziwiłłami a Jagiellonami nie doszedł wówczas do skutku, miało to nastąpić dopiero kilkadziesiąt lat później, w następnym pokoleniu. Zabiegi te, a także kontakty z Habsburgami doprowadziły do nadania tytułu księcia Rzeszy na Goniądzu i Medelach (Miadziole) 25 lutego 1518 roku. Dokument nadający tytuł przechowywany jest do dziś w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie. Zyg­munt I potwierdził tytuł Mi­kołaja tegoż 1518 roku. Li­nia książąt goniądzkich wy­marła już w następnym poko­leniu wraz ze śmiercią Mikołaja biskupa żmudzkiego. W 1518 roku przysłał mu do Polski, przez Wawrzyńca Miedzelewskiego, kanonika wileńskiego, dyplom na tytuł Księcia na Goniądzu i Medelach. Wtedy Radziwiłł nie mógł się wymówić od tego zaszczytu i przyjął tę godność dla siebie i dla potomków w prostej linii a król i Rzeczpospolita zatwierdzili ją, na Sejmie w Brześciu Litewskim, w tymże samym roku.

W 1519 roku, Wasyl III wielki książę moskiewski, zerwawszy zawarty rozejm, wysłał wojska, które z kilku stron do Litwy wkroczyły. Jedno z nich najliczniejsze pod wodzą Książąt Szujskich, zapędziło się aż o 12 mil od Wilna.

Książę Mikołaj Radziwiłł z braćmi swymi i Gastoldem wojewodą trockim, zgromadził ile mógł wojska pod Kreweni i stawił opór nieprzyjacielowi. W pierwszych spotkaniach nie powiodło się Litwinom i musieli się cofnąć pod Łohojsk. Nieprzyjaciel musiał straty wielkie ponieść, gdyż uczynił odwrót, dalej nie postępując; wowczas książę Mikołaj poszedł za nim w pogoń i udało mu się odbić część łupów. Moskwa i na innych punktach została odpartą, a gdy Kazań się zbuntował, wielki książę Wasyl III zaczął starać się o pokój. Z jego polecenia, bojarowie pisali w następnym roku do książę Radziwiłła, jako pierwszego senatora litewskiego, uwiadamiając że wielki książę Wasyl skłonnym jest do zawarcia pokoju, więc żeby król przysłał posłów swoich do Moskwy. Książę Mikołaj naradziwszy się z królem odpisał, że chociaż nie wypadałoby aby posłowie Litewscy najpierw pojechali do Moskwy jakoby żebrząc pokoju, lecz że król związku z przelewem krwi, nic będzie zważać na to i posłów. Jakoż wyprawiono poselstwo i nastąpiły rokowania, które wprawdzie do stałego pokoju nie doprowadziły, ale i rozejm w tych czasach nie był zrywany.

Te były ostatnie działania ksiecia Mikołaja II Radziwiłła. Zmarł on wkrótce potem, w pierwszych dniach stycznia 1522 roku. Pochowany w Wilnie w Kościele Katedralnym. Był hojny, jak i ojciec jego w uposażaniu i ufundowaniu Kościoła. W 1519 roku ufundował dwa Kościoły parafialne: w Rajgrodzie i w Dobrzyniu. W 1520 roku Kościół Świętego Ducha w Goniądzu, a w 1521 roku Kościół i klasztor Ojców Misjonarzy w Goniądzu. Wymurował także zamek Bialski.

Poślubił Elżbietę Annę Nasiłowską, córkę Bohdana, a siostrę Jerzego Nasiłowskiego, który został w 1542 roku wojewodą wileńskim. Zmarła w 1547 roku i została pochowana w Wilnie.

Ze związku z Elżbietą Sakowiczówną, córką Bogdana Sakowicza, wojewody trockiego, miał sześcioro dzieci:

Zofia Anna Radziwiłłówna (urodzona w 1490 roku, zmarła?), żona: Jana Zabrzezińskiego (zmarł w 1537 roku), wojewody trockiego,

Jan "Herkules" Radziwiłł (urodzony w 1492 roku, zmarł w 1542 roku), podczaszy litewski, starosta żmudzki, kowieński i bialski, dzierżawca markowski i wasiliski, po nim potomstwo,

Mikołaj III "Jałomużnik" Radziwiłł (urodzony w 1493 roku, zmarł po 1528 roku), biskup żmudzki, właściciel dóbr w goniądzkich,

Stanisław Radziwiłł (urodzony około 1503 roku, zmarł w 1531 roku), starosta uszpolski, peniański i wiłkomierski, zmarł bezpotomnie,

Helena Radziwiłłówna (urodzona około 1507 roku, zmarła w 1546 roku), żona: Jerzego Siemienowicza Olelkowicza herbu Pogoń Litewska (urodzony około 1492 roku, zmarł 14 kwietnia 1542 roku), księcia słuckiego,

Elżbieta (Anna) Radziwiłłówna (urodzona w 1509 roku, zmarła?), żona: Iwana (Janusza) Jurjewicza Holszańskiego herbu Hipocentaur (zmarł w 1549 roku), księcia dubrowickiego, wojewody kijowskiego i trockiego, stolnika litewskiego, dzierżawcy horwalskiego, starosty mohylowskiego.

Żródła:

"GALERJÄ NIEŚWIEŻSKA PORTRETÓW RADZIWIŁŁOWSKICH; Z DRZEWORYTAMI MICHAŁA STAURKMANA" - autor: EDWARDA KOTLUBAJA; WILNO, 1857.

RADZIWIŁŁOWIE w "GENEALOGIE RODÓW POLSKO-LITEWSKO-RUSKICH".

"SENATOROWIE I KNIAZIOWIE LITEWSCY; PACOWIE" Materiały historyczno-genealogiczne ułożone i wydane: Józefa Wolffa; PETERSBURG, 1885.

"URZĘDNICY WIELKIEGO KSIĘSTWA LITEWSKIEGO" ZIEMIA POŁOCKA I WOJEWÓDZTWO POŁOCKIE XIV-XVIII WIEK; SPISY; TOM V; INSTYTUT HISTORII POLSKIEJ AKADEMII NAUK; pod redakcją Henryka Lulewicza; Warszawa 2018.

"Radziwiłłowie - książęta z cesarza łaski" w "HISTMAG.org" autor: Sebastian Adamkiewicz.

Mikołaj Radziwiłł w "L'ÉCOSYSTEME GÉNÉALOGIQUE"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk

15-04-2025