Nikołaj Wasiljewicz Repnin (Riepnin) (urodzony w Petersburgu, 11 marca [22 marca] 1734 roku, zmarł w Rydze, 12 maja [24 maja] 1801 roku) herb
Syn Wasilija Anikiticza Repnina, rosyjskiego generała-feldmarszałka, opiekuna cara Piotra III i Dorothea (Darij Fedorovnej) von Poll, córki Johann Friedrich von Poll.
Ambasador Imperium Rosyjskiego w Prusach od 1 maja 1762 roku do 1763 roku, ambasador Imperium Rosyjskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów od 1763 roku do kwietnia 1769 roku, ambasador Imperium Rosyjskiego w Imperium Osmańskim w 1775 roku, gubernator generalny orłowski od 1778 roku do 1781 roku, gubernator generalny pskowski od 1782 roku do 1791 roku, gubernator generalny smoleński od 1779 roku do 1791 roku, gubernator generalny Inflant, Estonii i Litwy od września 1792 roku do 26 listopada 1798 roku, generalny gubernator Litwy od 30 października 1794 roku 26 listopada 1798 roku, generał-feldmarszałek od 8 listopada 1796 roku.
Poślubił 20 stycznia 1754 roku Natalię Aleksandrowną Kurakinę (urodzpna 7 [20] kwietnia 1737 roku, zmarła w Wilnie, 22 listopada [5 grudnia] 1798 roku), damę dworu, córkę księcia Aleksandra Borisowicza Kurakina, naczelnego generała i naczelnego koniuszego i Aleksandry Iwanowny Paniny, córką Iwana Wasiliewicza Panina, generała porucznika i senatora.
Książę rosyjski, generał-feldmarszałek i dyplomata z rodziny Repninów, generał en chef wojsk rosyjskich na Litwie w czasie powstania kościuszkowskiego 1794 roku, kierownik całej akcji przeciwko powstaniu od 3 maja 1794 roku.
Wnuk feldmarszałka Anikity Repnina, syn Wasilija Repnina, wojskowego, opiekuna cara Piotra III. Od 1762 roku poseł w Prusach, w latach 1764-1768 rosyjski poseł nadzwyczajny i minister pełnomocny w Warszawie i w tym czasie sprawujący faktyczną władzę nad Rzecząpospolitą jako bezpośredni wykonawca woli Katarzyny II.
Wziął udział w wojnie siedmioletniej. W 1762 roku został mianowany generał-lejtnantem wojsk rosyjskich. W tym roku jako poseł nadzwyczajny i minister pełnomocny rozpoczął rokowania z królem Prus Fryderykiem II. Karierę w dyplomacji zrobił dlatego, że był mężem siostrzenicy ministra rosyjskiego Nikity Panina.
Do Polski wysłano go w listopadzie 1763 roku, ponieważ dotychczasowy tamtejszy poseł rosyjski Herman Karl von Keyserling był już stary i schorowany i nie mógł już wykonywać wielu obowiązków. Jako ambasador w Polsce był przeciwnikiem reform podejmowanych przez obóz królewski, występował przed magnatami i szlachtą jako obrońca wolności. Zyskał przez to wsparcie szlachty w działaniach mających na celu utrudnianie i blokowanie reform podejmowanych przez Stanisława Augusta Poniatowskiego i stronnictwo Czartoryskich. Na sejmie 1766 roku uniemożliwił ograniczenie liberum veto i przyczynił się do rozwiązania, trwającej od 1764 roku, konfederacji generalnej.
Repnin otrzymał od Katarzyny II specjalne zadanie: miał skłonić posłów, przy pomocy groźby lub obietnicy urzędów bądź jurgieltu (stałej pensji od dworu rosyjskiego), by uchwalili traktat gwarancyjny z Rosją. Ten traktat oznaczał praktycznie koniec suwerenności Rzeczypospolitej. Pod pozorem obrony dysydentów wprowadził do Polski wojska rosyjskie w liczbie 40.000.
Inicjator konfederacji innowierczych słuckiej i toruńskiej, później katolickiej konfederacji radomskiej w 1767 roku. W obliczu oporu części szlachty, Repnin ułożył nowy plan. Traktat gwarancyjny przegłosuje nie cały Sejm, lecz jego delegaci. Wybrał zdrajców, którzy za rosyjskie pieniądze i za urzędy przyjęli traktat. Posłów i senatorów, którzy najgoręcej protestowali, dotkliwie karano. Wojska rosyjskie plądrowały ich majątki lub je bezprawnie rekwirowały. Na tzw. Sejmie Repninowskim w latach 1767-1768 sterroryzowanym uprowadzeniem przez rosyjskiego posła z Polski przywódców konfederacji radomskiej: biskupa krakowskiego Kajetana Sołtyka, biskupa kijowskiego Józefa Andrzeja Załuskiego, hetmana polnego koronnego Wacława Rzewuskiego i jego syna Seweryna Rzewuskiego (przebywali w Kałudze przez 5 lat) - doprowadził do przegłosowania traktatu (pod pozorem równouprawnienia dysydentów).
Zdymisjonowany reskryptem Katarzyny II z 10 kwietnia 1769 roku, w związku z zawiązaniem konfederacji barskiej (1768-1772), przekreślającej jego plan bezkrwawego opanowania Polski przez Rosję. Opuścił Rzeczpospolitą w czerwcu 1769 roku.
Uczestnik wojny rosyjsko-tureckiej w latach 1768-1774 i 1787-1791. Brał udział w bitwie nad Kagułem w 1770 roku. Został odznaczony orderem św. Jerzego II klasy. W 1791 roku dowodził armią rosyjską w bitwie przy Maczyne. Został odznaczony orderem św. Jerzego I klasy. W okresie 1775-1776 ambasador w Turcji. W 1793 generał-gubernator w Rydze.
Po wybuchu insurekcji kościuszkowskiej w 1794 roku był naczelnym dowódcą wojsk rosyjskich walczących z powstańcami, faktycznie dowodził jedynie rosyjską armią na Litwie. W latach 1795-1797 był generał-gubernatorem ziem litewskich wcielonych w wyniku III rozbioru Polski do Rosji. Był autorem tekstu aktu abdykacji podpisanego 25 listopada 1795 roku w Grodnie przez Stanisława Augusta Poniatowskiego. Został odznaczony Orderem Orła Białego.
Według jego współczesnych Repnin był niezwykle arogancki i porywczy, ale uczciwy i hojny aż do granic ekstrawagancji. Miał reputację kobieciarza. Po śmierci żony i przejściu na emeryturę osiadł w majątku Woroncowo pod Moskwą, gdzie "nigdy nie siadał do stołu, ani nie spędzał wieczoru bez gości, często licznych, zawsze nieproszonych; w salonie stale ożywiał rozmowę, zawsze zabawiał; nie było gry w karty, żadnego oszczerstwa, żadnych plotek na czyjś koszt". Mimo to nie mógł mówić bez oburzenia o zamachu na Pawła I, który zwolnił go ze służby.
Adiutant feldmarszałka, Łubianowski, tak wspominał okoliczności jego śmierci:
"Wieczorem 9 maja w sąsiedniej wsi wybuchł pożar. Repnin stał na balkonie z odkrytą głową, dopóki nie przyszli od niego ludzie i rury, by mu pomóc. Wrócił do domu o zwykłej porze, następnego dnia wyszedł do parku i tam, idąc swoim zwykłym, energicznym krokiem, nagle zaczął się chwiać, nie mogąc chodzić, opierając się o wnuka i ogrodnika; przyniesiono krzesła... Pomoc medyczna udzielona mu podczas pierwszego ataku okazała się nieskuteczna, mówił niewiele, wkrótce w ogóle nie mógł mówić; oddychał jeszcze przez kilka godzin i zmarł tego samego dnia" - Wspomnienia Fiodora Pietrowicza Łubianowskiego (1777-1834) - M.: Drukarnia Graczowa, 1872. - S. 202.
Ciało Nikołaja Wasiljewicza Repnina zostało pochowane w starej katedrze Monasteru Dońskiego. W czasach sowieckich jego ozdobny nagrobek, jeden z najwspanialszych w Moskwie z okresu klasycyzmu, został przeniesiony do sąsiedniej cerkwi św. Michała Archanioła (od lat 90-tych XX wieku nagrobek znajduje się w podziemiach Wielkiej Katedry, gdzie jest trudno dostępny).
Romans z Izabelą Czartoryską:
Armand Louis de Gontaut, książę de Lauzun, przyznawał się w swych "Pamiętnikach do romansu z Izabelą Czartoryską". Francuz wspomina o rosyjskim ambasadorze Repninie jako o pokonanym rywalu o jej względy. Czartoryscy chcieli przeszkodzić wydaniu pamiętników w 1822 roku i potem w 1858 roku.
Na początku nic nie zapowiadało tak barwnego życia. Izabela z Flemmingów była wprawdzie panną dobrze urodzoną i posażną, ale milczącą, nieśmiałą i niezbyt urodziwą. Gdy jako piętnastolatka wychodziła za mąż za księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego, wyglądała nieszczególnie: chuda, blada, ospowata i niemal łysa. Książę Adam był jej przeciwieństwem - elegancki, piękny, a na dodatek elokwentny i wykształcony.
Izabela nie kochała go. Nie czuła się dobrze w towarzystwie wytwornego męża, który traktował ją lekceważąco. Młoda księżna wolała spędzać czas z guwernantką, a nudę miodowych miesięcy w Oleszycach zabijała dziecinną zabawą: "umyśliła owijać się w długie płótno i kazała na dół staczać z szańców, na których z czasu wojen tureckich stał zamek".
Później książę Adam woził żonę po Europie i chociaż dbał, by podczas tych podróży nadrabiała braki w edukacji i nabierała towarzyskiego obycia, nie poświęcał jej zbyt wiele uwagi. Więcej czasu spędzał z paryską kochanką. W ówczesnych wyższych sferach każde z małżonków wiodło własne życie i jedno nie przeszkadzało drugiemu, a niewierność małżeńska nikogo nie gorszyła. Zgodnie z tą zasadą dwa lata po ślubie księciu urodził się nieślubny syn, który zamieszkał się w Łańcucie u księżnej Lubomirskiej. Prawowitego potomka z Izabelą, córki Teresy, doczekał się znacznie później.
Po urodzeniu Teresy Izabela wyładniała. Julian Niemcewicz w pamiętnikach zanotował, że nawet ślady po ospie, które inne kobiety szpeciły, księżnej dodawały uroku: "W każdym jej dołku wdzięk się mieścił". Na te wdzięki nie pozostał obojętny król Stanisław August Poniatowski, pierwszy - z długiej listy - kochanek Izabeli.
Spodobał się Izabeli, kiedy tuż po ślubie spędzała zimę w Pałacu Błękitnym w Warszawie. Przyszły władca przyłapał ją, gdy na posypanym pudrem zwierciadle palcem pisała jego imię. Polubili się. Antoś, jak pieszczotliwie go nazywano, niejednokrotnie pocieszał Izabelę, kiedy dokuczała jej siostra księcia małżonka, Elżbieta Lubomirska, niezadowolona, że pięknego brata ożeniono z "brzydkim, oskubanym kurczątkiem". Kilka lat później kurczątko obrosło w piórka, a Antoś włożył na głowę królewską koronę. Wtedy spotkali się ponownie i zostali kochankami.
Książę Adam nie był zazdrosny. Nawet sprzyjał zakochanym. Sam odwoził żonę do zamku i zostawiał w towarzystwie koronowanego kochanka, po czym jechał do własnej kochanki. Owocem spotkań Izabeli z królem była córka Maria. Chociaż książę Adam uznał dziewczynkę za swoją, zdradzał ją spory nos Poniatowskich i dlatego powszechnie zwano ją "Ciołkówną".
W tym samym czasie na Izabelę - coraz bardziej świadomą swoich wdzięków - zwrócił uwagę rosyjski ambasador, książę Mikołaj Repnin, ważna warszawska persona, ważniejsza nawet od króla. By zdobyć przychylność Izabeli, zaprosił ją do teatru na francuską komedię. Byli jedynymi widzami, bo ambasador wykupił wszystkie miejsca. Srodze się zawiódł. Księżna obojętnie przyjęła ten dowód uwielbienia. Łaskawszym okiem spojrzała nań trochę później, gdy w manewry miłosne ambasadora wmieszała się wielka polityka.
Książęta Czartoryscy nie byli ulubieńcami Katarzyny II. Wydała Repninowi rozkaz uwięzienia ich i skonfiskowania majątków. I wtedy Izabela "stała się posłuszną ofiarą namiętności ambasadora, by w ten sposób uratować swą rodzinę od prześladowań". Dla kochanki Repnin sprzeciwił się Katarzynie. Utracił jej łaski, stanowisko, pieniądze. Zyskał wdzięczność i oddanie Izabeli, która uznała, że: "obowiązkiem moim było własną osobą nagrodzić tak wielkie poświęcenie [...]. Stałam się wkrótce jedynym skarbem, jaki pozostał księciu Repninowi". Drugim skarbem był syn Adam Jerzy. Wyrozumiały książę małżonek uznał dziecko za swoje, chociaż początkowo zamierzał podrzucić je w koszyku pod ambasadę rosyjską.
Wkrótce Izabela wraz z mężem i dziećmi wyjechała za granicę, gdzie kontynuowała romans z Repninem, aż poznała "duczka lozańskiego", czyli Armanda-Louisa de Lauzun. Był znanym w wyższych sferach zdobywcą serc niewieścich i oczywiście znawcą kobiet. O Izabeli pisał: "...słodka w obejściu i w każdym swym ruchu, o niewysłowionym wdzięku, pani Czartoryska była najlepszym dowodem, że nie będąc piękną, można być uroczą".
Nikołaj Wasiljewicz Repnin żonaty z Natalią Kurakiną, miał czworo dzieci:
Praskowia Nikołajewna Repnin (urodzona w 1756 roku, zmarła 19 października 1784 roku), dama dworu, żona: Fiodora Nikołajewicza Prince Golicyna (urodzony 7 kwietnia 1751 roku, zmarł 6 grudnia 1827 roku), szambelan dworu cesarskiego, kurator Uniwersytetu Moskiewskiego,
Alexandra Nikołajewna Repnin (urodzona 25 kwietnia 1756 roku, zmarła 23 grudnia 1834 roku), żona: Grigorija Semionowicza Wołkońskiego (urodzony 30 stycznia 1742 roku, zmarła 17 lipca 1824 roku), generał kawalerii, jeden z "orłów Katarzyny", gubernator wojskowego Orenburga, członek Rady Państwa, ich najstarszy syn, Mikołaj, przyjął nazwisko Repnin-Wołkoński,
Ivan Nikołajewicz Repnin (urodzony w 1765 roku, zmarła w 1774 roku),
Daria Nikołajewna Repnin (urodzona w 1769 roku, zmarła 3 lutego 1812 roku), dziedziczka majątku Woroncowo, żona: Augusta Karlowicza barona von Kallenberga (zmarł w 1880 roku), pułkownika.
Nikołaj Wasiljewicz Repnin ze związku z Anastazją Nikołajewną Nieledinską-Melecką z domu Gołowina (urodzona w 1754 roku, zmarła w 1803 roku), córka Nicołaja Alexandrowicza hrabiego Gołowina i Anastasia Stépanovna Łopouchin; posiadał pozamałżeńskiego syna:
Stepan Iwanowicz Lesowski (urodzony w 1781 roku, zmarł 11 [23] listopada 1839 roku), senator, gubernator kurski, naczelniki okręgu żandarmerii w Moskwie, generał-major, po nim potomstwo.
Ponadto z romansu z Izabelą (Elżbietą) z Flemmingów Czartoryską, miał syna :
Adam Kazimierz Czartoryski (urodzony 14 stycznia 1770 roku, zmarł 15 lipca 1861 roku), król Polski "de facto".
Żródła:
Nikołaj Repnin w "WikipediA"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk.
Książę Nikołaj Wasiliewicz Repnin w "Geni"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk.
"Izabela Czartoryska - kochanka i kolekcjonerka" "Polska na piechotę"; autorka: Anna.
"Repnin, Nikołaj Wasiliewicz" "ruwiki.ru"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk.
14-06-2026
22-02-2026