Skirgiełło [Iwan] Olgierdowicz Giedymonowicz (urodzony około w latach 1354-1355, zmarł w Kijowie, przed 24 grudnia 1394 roku lub 23 grudnia 1396 roku) herb
Syn Olgierda Giedyminowicza, wielkiego księcia litewskiego, księcia krewskiego, księcia połockiego, księcia de iure uxoris witebskiego i Julianny [Marii] "Świętej" Aleksandrówna Rurykowiczówny, córki Aleksandra II "Świętego, Newskiego" Michałowicza Rurykowicza, wielkiego księcia twerskiego, wielkiego księcia włodzimirskiego, księcia nowogrodzkiego i pskowskiego
Książę witebski od około 1373 roku do 1381 roku, książę trocki od 1382 roku do sierpnia 1392 roku, namiestnik króla w Wielkim Księśtwie Litewskim od 1386 roku do 5 sierpnia 1392 roku, książę połocki od 28 kwietnia 1387 roku do kwietnia 1393 roku (przed 24 grudnia 1394 roku lub 23 grudnia 1396 roku), książę kijowski od 1392 roku do przed 24 grudnia 1394 roku lub 23 grudnia 1396 roku.
Skirgiełło, książę trocki w 1382 roku, pierwszy z siedmiu braci przyjął w latach 1383-1384 chrzest według obrządku wschodniego, pod imieniem Iwana. Stadnicki, idąc za Długoszem i kroniką Litewską, książę Skirgaille w 1388 roku obejmować zwierzchnią władzę na Litwie. Wprawdzie zastrzega Stadnicki, że chociaż w dokumentach czasem wielkim księciem nazwany, to przecież niema śladu aby samodzierżcza władza, którą oni piastowali "udziałem jego kiedy była... przeto do szeregu wielkich książąt litewskich policzonym być nie moze"), jednak nawet i na takie ograniczenia, piastowanej jakoby przez Skirgajłę godności wielkoksiążęcej, zgodzić się nie możemy.
Litwa, w pierwszych latach po wyniesieniu Jagajły na tron Polski, przedstawiała stan bardzo nieokreślony, głównie z przyczyny nieobecności panującego. W kolei starszeństwa idąc zaraz po Jagajle, był Skirgajło na Litwie pierwszą osobistością po królu i miał nad młodszymi i przyrodnimi braćmi przewagę moralną, którą powiększało jeszcze posiadanie najznaczniejszego udziału; albowiem oprócz Trok, które otrzymał w 1382 roku po ucieczce Witolda, król nadał mu jeszcze w 1387 roku po Andrzeju Olgierdowiczu, Połock i liczne włości na Litwie i Rusi. To też mniemanie, że w zastępstwie króla Władysława był wielkim księciem Litwy było tak rozpowszechnionym, iż już w 1416 roku, w procesie Polsko-Krzyżackim na soborze Konstynopolskim, w wystosowanej przez Zakon obronie, znajdujemy wzmiankę, że Skirgajło w nieobecności króla sprawował rządy Litwy; nic więc dziwnego, że mogli to powtórzyć, piszący później, Długosz i kronikarz Litewski a za nimi wszyscy historycy. Jednak Skirgajło nie piastował godności wielkiego księcia Litewskiego, przekonawszy się ze współczesnych dokumentów, w których tytułuje się nie "wielkim księciem Litwy", ale tak jak i inni książęta, "wielkim księciem" lub tylko "księciem Litewskim i panem na Trokach i Połocku". Tak samo z tytułem "wielki kniaź" wystepuje Michał Giedyminowicz, Andrzej Olgierdowicz,, Dymitr Olgierdowicz, Witold przed 1392 roku i Fedor Lubartowicz a "książętami Litewskimi" byli de facto wszyscy kniaziowie rodu Giedyminowiczów. Nadto kroniki poświadczają, że Skirgiełło w Wilnie nie rezydował. Tylko Wilno mogło być miejscem stałego pobytu panującego wielkiego księcia; to też podczas nieobecności Jogaiły, żaden z jego braci stale w nim nie przemieszkiwał, a dowództwo nad zamkiem sprawowali z ramienia królewskiego starostowie, których król dla pewności wybierał między wypróbowanymi katolikami, jakim był Gasztold, lub polakami jak Klemens, Mikołaj z Moskorzewa i Jaśko z Oleśnicy. Rozumiał dobrze Witold, iż godność wielkoksiążęca była niejako połączoną z posiadaniem Wilna, gdyż według słów kronikarza nie mogąc przenieść, iż niema obecnie, tak jak przedtem, panującego wielkiego księcia, uczynił zamach na Wilno z zamiarem objęcia "władzy". Wkrótce po nieudanym zamachu Witold zmuszonym był schronić się do Prus i wspólnie z zakonem przez dwa lata dręczył Litwę wojną; w przeciągu tych dwóch lat Jaśko z Oleśnicy starosta Wiletkki, występuje jako wielkorządca Litwys.
Niema wątpliwości, iż książęta Litewscy współubiegali się o najwyższą władzę; największe prawo do niej jednak miał niezaprzeczenie Skirgajło. To też król, prawdopodobnie wobec krążących wieści o oddaniu temu lub owemu księciu (Wiguntowi?) zwierzchniej władzy, daje w 1391 roku zapewnienie Sihim "Skinjajle księciu Litewskiemu, panu na Trokach i Pohchi, że nikomu, ani rodzonym braciom, ani komukolwiek innemu, bądź to na wieczność lub dożywocie, nawet z jego wiadomością (wolą), "nie odda zamków Wilna, Witebska, Barten i Merecza, ale zachowa je dla siebie i swoich własnych potomków". Podobnież w 1388 roku aby zaprzeczyć krążącym wieściom o domniemanym zamiarze oderwania Rusi od Polski, król Władysław Jagajło wydał zapewnienie, że ziemię Lwowską nikomu ani z książąt, ani z innych ludzi nie ustąpi, lecz ją zatrzyma dla siebie, królowej Jadwigi, potomstwa swego i przy koronie Polskiej.
Również mylne jest podanie Lindenblatta, powtórzone przez kilku historyków), jakoby król Wigunta-Aleksandra brata swego, uczynił zastępcą swoim w Wilnie i na Litwie; żadne z innych źródeł o podobnym fakcie nie wspomina. Przeciwnie, za dowód, że tak być nie mogło, służy nam wyżej przytoczone zapewnienie dane w 1391 roku Skirgajle, nadto wiemy, że w tym czasie w latach 1390-1392 wielkorządcą Litwy był Jaśko z Oleśnicy. Jaśko niezaprzeczenie wyższe od Wigunta zajmował stanowisko, skoro tego ostatniego mógł posyłać z wojskiem na oblężenie zamku Neugart. Przyczyną wieści o namiestnictwie Wigunta było to, iż Wigunt pod koniec życia bawił w Wilnie, gdzie go śmierć zaskoczyła na zamku 28 czerwca 1392 roku.
Dość, że ani Skirgajło ani Wigunt. nie piastowali godności wielkoksiążęcej i wielkim księciem Litwy do 1392 roku był tylko Jagajło. W pierwszych latach panowania swego w Polsce nie czując się jeszcze zupełnie pewnym na nowym tronie, Jagajło na miejsce swe na Litwie nie naznaczał wielkiego księcia, sobie na wszelki przypadek bezpośrednią władzę zachowując. W zimie z 1391 na 1392 roku Witold, świeżo spokrewniony z wielkim księciem Moskiewskim, zdobywszy Merecz i Grodno zagrażał całej Litwie. To powodzenie oręża Wito wda, chęć położenia tamy rozlewowi krwi, obawa przed intrygami zakonu, a nadto głębokie przekonanie, iż Witold zdolniejszy od rodzonych braci królewskich, więcej od nich korzyści przyniesie krajowi, skłoniły króla do pogodzenia się z nim. Za pośrednika użyty został Henryk książę Mazowiecki, który w imieniu króla ofiarował Witowdowi zwrot ojcowizny to jest Trok, i godność wielkiego księcia Litwy. Podobno śmierć Wigunta przyśpieszyła to pogodzenie; trudno nam jednak dopatrzeć analogii między tymi dwoma wypadkami. Wigunt, jak mówiliśmy wyżej, umarł w Wilnie 28 czerwca 1392 roku, a już w Lipcu tegoż roku Witold znajdował się na Litwie gdzie od Jaśka z Oleśnicy wielkorządcy Litewskiego, który już w tej mierze od króla otrzymał był zlecenie, wdzięcznie był przyjęty i podejmowany. W Ostrowiu 5 sierpnia tego roku Witold, już jako wielki książę Litwy(?), składa hołd Jagajle i Jadwidze, potem król udał się z nim do Wilna, a złożywszy Jaśka z Oleśnicy z wielkorządztwa Litwy, oddał jej zarząd Witoldowi.
Skirgajło zmuszony ustąpić z Trok, nadto mając w rękach zapewnienie z 1391 roku, że król nikomu nie odda Wilna i kilku innych zamków, z początku okazał zamiar opierania się wyniesieniu Witolda. Królowi jednak w grudniu 1392 roku udało się przywieść ich do zgody; Skirgajło uznał Witolda panującym księciem Litwy, a ten ostatni zobowiązał się osadzić go na księstwie Kijowskim i zgodził się na nadanie mu zaników Krzemieńca i Stożka wraz z okręgami. Na objęcie księstwa Kijowskiego musiał Skirgajło czekać przeszło dwa lata, które przepędził przy boku królewskim; jeszcze w styczniu 1395 roku bawił w Krakowie i dopiero w ciągu tego roku połączonym siłom Witolda i Skirgajły udało się zmusić Włodzimierza Olgierdowicza do ustąpienia z Kijowa. Krótkie były w Kijowie rządy Skirgajły, gdyż zmarł już 15 stycznia 1396 roku, podobno z podanej trucizny przez zastępcę metropolity Tomasza z Wyszgorodu. Zmarł bezpotomnie i w stanie bezżennym. Został pochowany w klasztorze Kijowsko-Peczerskim.
Żródła:
"Ród Giedymina" dodatki i poprawki do dzieła Hrabiego Kazimierza Stadnickiego: "Synowie Gedymina", "olgierda i Kiejstuta" i "Bracia Władysława Jagiełły" przez Józefa Wolffa; Kraków 1886.
"URZĘDNICY WIELKIEGO KSIĘSTWA LITEWSKIEGO" ZIEMIA POŁOCKA I WOJEWÓDZTWO POŁOCKIE XIV-XVIII WIEK; SPISY; TOM V; INSTYTUT HISTORII POLSKIEJ AKADEMII NAUK; pod redakcją Henryka Lulewicza; Warszawa 2018.
01-04-2025
09-03-2025