portret Stanisława Janowicza Kieżgajło; rysował Polkowski, podług portretu rodzinnego
Stanisław Janowicz Kieżgajło-Rekuć [Kieżgayło] herbu Zadora (urodzony najprawdopodobniej w Krażach, około 1451 roku, zmarł w Wilnie, na początku 1527 roku) Syn Jana Geżgajłowicza Kieżgajły herbu Zadora, starosty generalnego żmudzkiego, kasztelana wileńskiego i trockiego. Członek Rady Stanu Wielkiego Księstwa Litewskiego od 7 czerwca 1492 roku do 30 lipca 1492 roku i od 19 sierpnia 1506 roku do 20 października 1506 roku, ksztelan trocki od 1499 roku do 1522 roku, hetman wielki litewski od 1501 roku do 1503 roku, kasztelan wileński od 1522 roku do pocztaku 1527 roku, starosta generalny żmudzki od 1486 roku do paczatku 1527 roku. Poślubił w 1503 roku Zofię Petkowiczównę Świrską herbu Lis, córkę Petka Romanowicza Świrskiego herbu Lis. Poślubił N. Rekuć. Jan Geżgajłowicz pozostawił dwóch synów: Stanisława i Mikołaja, oraz córkę Olene, żonę Juriego Montowtowicza, wojewody kijowskiego. Olena jest już w 1512 roku wdową. W sporze Montowtowiczów z Gasztoldem o dobra Świniary i Żyrmuny z 1542 roku przedstawiono, że Juri Montowtowicz, wojewoda kijowski, zapisał te dobra swej żonie, Olenie Janównie Geżgajłównie w 1.000 kóp groszy, które mu ona wniosła w posagu. Olena zmarła bezdzietnie i dobra te zapisała bratu swemu, Stanisławowi Janowiczowi, staroście żmudzkiemu, który dzierżył je przez lat kilkadziesiąt. Po jego śmierci odziedziczył je syn jego, Stanisław Stanisławowicz, także starosta żmudzki, który po kilku latach zastawił je Gasztoldowi. Niezawodnie wkrótce po śmierci Jana Geżgajłowicza objął syn jego, Stnisław Janowicz, urząd starosty żmudziego; piastuje on do przynajmniej już w 1486 roku Stanisław Janowicz, został w 1499 roku kasztelanem trockim, w 1502 roku hetmanem, a w 1522 roku kasztelanem wileńskim, nie ustąpiwszy jednakże z starostwa żmudzkiego. Zmarł na początku 1527 roku, w którym objął po nim kasztelanie wileńską Radziwiłł, a starostwo żmudzkie syn jego, Stanisław Stanisławowicz Janowicz. 5 lutego 1494 zawarł w imieniu Wielkiego Księstwa Litewskiego pokój z Księstwem Moskiewskim, a następnego dnia poślubił per procura córkę wielkiego księcia Iwana III Helenę dla wielkiego księcia litewskiego Aleksandra Jagiellończyka. 24 lipca 1499 roku podpisał w Wilnie akt odnawiający unię polsko-litewską. Po dostaniu się hetmana wielkiego litewskiego Konstantego Ostrogskiego do niewoli moskiewskiej po klęsce w bitwie nad Wiedroszą, przejął w 1501 roku buławę od Semena Jurewicza Holszańskiego. W tym czasie uwolnił od oblężenia twierdze w Smoleńsku i Mścisławiu. W 1503 roku oddał buławę Stanisławowi Kiszce. Popadł w niełaskę u księcia Aleksandra, gdy sprzeciwił się osadzeniu Andrzeja Drożdża na namiestnictwie lidzkim, w związku z czym został usunięty z Rady wielkiego księcia. Aleksander Jagiellończyk, zwrócił w 1504 roku Stanisławowi Janowiczowi dwór Zelwę, a król Zygmunt potwierdził mu w 1511 roku nadanie poddanych nad jeziorem płotelskiem i w puszczy w Oorżdacli, zrobione przez Kazimierza Jagielończyka na rzecz Kieżgnjły, wojewody wileńskiego. Również, w 1511 roku zapisali mu małżonkowie Tandginowiczowic Kołtyniauy, a w 1517 roku nabył on Haraczyce i Roliaczyce. Po śmierci króla Aleksandra Jagiellończyka w 1506 roku przybył do Polski aby prosić króla Zygmunta "Starego" o pomoc Litwie w wojnie z Moskwą (Wojna litewsko-moskiewska w latach 1507-1508). Wkrótce w 1508 roku aktywnie zwalczał uczestników spisku Michała Glińskiego i jego braci. Od czasu małżeństwa z ostatnią z rodu Rekuciów, używał nazwiska Kieżgajło-Rekuć (był to warunek rodziny Rekuciów). W 1516 roku po wybuchu konfliktu granicznego, Żmudzini pod jego wodzą pokonali Krzyżaków pod Ragaine i wyzwolili Katyćiai i jego okolice spod panowania Zakonu. Będąc starostą Żmudzi, przejawiał dużą samodzielność polityczną wobec reszty Litwy, budując tam potężną domenę rodową, co doprowadziło do jego konfliktu z królem Zygmuntem "Starym" o biskupstwo wileńskie. Został pochowany w kaplicy Kieszgielskiej katedry wileńskiej. Był trzykrotnie żonaty. Po małżeństwie z ostatnią przedstawicielką rodu Rekuciów, Kieżgajło zaczął używać nazwiska Kieżgajło-Rekuć. Stanisław Janowicz miał za żonę księżną Zofię Petkowiczównę Świrską(?), albowiem w wyroku Aleksandra Jagiellończyka, z 1503 roku, wydanym w procesie Nastazyi Petkowiczówny Świrskiej przeciw jej braciom i siostrom, którzy nie chcieli jej dać równego działu w dobrach, wymieniono pomiędzy jej siostrami także Zofię Geżgajłową Janowiczową. Stanisław Janowicz pozostawił trzech synów oraz córkę: Mikołaj Stanisławowicz Kieżgajło (zmarł w 1523 roku), marszałek królewski, starosta oszmiański, zmarł bezpotomnie, Jan Stanisławowicz Kieżgajło (zmarł w 1513 roku), zmarł bezpotomnie, Stanisław Stanisławowicz Kieżgajło (zmarł w 1532 roku), kasztelan trocki, starosta generalny żmudzki, po nim potomstwo, Barbara Stanisławowiczówna Kieżgajło, żona: Jana Janowicza Zabrzeziński herbu Leliwa (zmarł przed 14 czerwca 1538 roku), wojewody trockiego, marszałka ziemskiego litewskiego, starosty drohickiego, horodniczego i koniuszego nowogródzkiego, wojewody nowogródzkiego, namiestnika wołkowyskiego, marszałka hospodarskiego. Mikołaj i Jan Stanisławowicze Janowicze, starościce żmudzcy, wymienieni są w liczbie świadków w przywileju króla Zygmunta z 1513 roku, nadającym dobra Kozierady Bohowitynowiczom. Stanisław Janowicz Kieżgajło był kluczową postacią w polityce Wielkiego Księstwa Litewskiego, z bogatą karierą wojskową i administracyjną. Jego działania miały istotny wpływ na wydarzenia polityczne w regionie w okresie przełomu XV i XVI wieku.04-05-2025