Szwarno [Szwarn, Swarno, Swarn, Swamir, Śvarnas] Daniłowicz Rurykowicz (urodzony w 1230 roku, zmarł w w Chełmie, na przełomie 1269/1270 roku) herb
Młodszy syn Daniela I Rurykowicza, króla Rusi Halickiej i Anny Mścisławówny Rurykowiczównej Nowogródzkiej, córki Mścisława Mścisławicza "Udałego" Rurykowicza, księcia nowgorodzkiego i Galicji.
Książę halicko-wołyński i chełmski od 1264 roku do na przełomie 1269/1270 roku, wielki książę litewski od 1264 roku do na przełomie 1269/1270 roku.
Poślubił w 1255 roku N., córkę Mendoga I Ringaudaisa, króla Litwy i Morty [Marty] N.
Na chrzcie otrzymał imię Jerzy lub Jan (Iwan).
W 1255 roku poślubił córkę Mendoga i w tymże roku uczestniczył w wyprawie rusko-litewskiej na Lublin. Na przełomie 1255 i 1256 roku Szwarno wspólnie z ojcem wyprawił się przeciwko Jaćwieży. Na przełomie 1258 i 1259 roku Szwarno został wysłany przez ojca w roli posła do obozu mongolskiego wodza Burundaja. Nastepnie w czerwcu 1262 roku Szwarno brał udział w wyprawie łupieskiej wielkiego księcia litewskiego Mendoga na Mazowsze. Po zdobyciu Płocka, oddziały litewskie (a także ruskie oraz - według niektórych źródeł - jaćwieskie) obległy w Jazdowie władcę Mazowsza, Siemowita I, oraz jego syna. W wyniku zdrady napastnicy zdobyli Jazdów. W trakcie bitwy zginął Siemowit I, a jego syn, Konrad II, dostał się do niewoli. Według innej wersji pojmany Siemowit został osobiście zamordowany przez swojego szwagra - Szwarna. Ścigające napastników rycerstwo mazowieckie poniosło pod Długosiodłem 5 sierpnia 1262 roku klęskę w bitwie z połączonymi siłami Jaćwingów, Litwinów i Rusinów pod wodzą Mendoga i Szwarna.
Prawdopodobnie w listopadzie 1259 roku Szwarno wziął udział w ceremonii ślubnej swej kuzynki Olgi, wychodzącej za księcia czernihowskiego Andrzeja Wsiewołodowicza. Jesienią 1262 roku, wspólnie z ojcem, Szwarno wziął udział w zjeździe w Tarnawie, zorganizowanym przez Bolesława "Wstydliwego".
Szwarno władał dzielnicą halicką, a po śmierci Daniela I w 1264 roku otrzymał ziemię chełmską i bełską oraz sprawował nominalne zwierzchnictwo nad Rusią Halicko-Wołyńską podzieloną zgodnie z wolą zmarłego władcy na cztery księstwa. Faktycznie jednak największym autorytetem cieszył się książę włodzimierski, Wasylko Romanowicz, stryj Szwarna.
Szwarno prowadził politykę jednoczenia sił litewskich i ruskich przeciw polskim książętom. W 1264 roku wraz z Jaćwingami (lub Litwinami) dokonał najazdu na Małopolskę, jednak podczas wyprawy odwetowej Bolesław V "Wstydliwy" pokonał Jaćwingów i sprzymierzonych z nimi Rusinów pod Brańskiem. Klęska ta osłabiła nieugruntowaną jeszcze pozycję Szwarna na Rusi na rzecz Lwa I Daniłowicza popieranego przez Wasylka Romanowicza. W 1264 roku, po śmierci ojca, Szwarno otrzymał Zabuże z Chełmem, Drohiczynem i Czerwieniem, a także księstwo halickie.
W 1266 roku Szwarno wspierany przez wojska Wasylka i litewskie dokonał najazdu na ziemię sandomierską. Oddziały najeźdźców zostały rozbite 19 czerwca 1266 roku przez Bolesława "Wstydliwego" pod Wrotami.
Koalicja antylitewska, nie zdoławszy złamać oporu Mendoga, popieranego przez Krzyżaków, wkrótce rozpadła się i w 1254 roku. Daniel halicki z Towciwiłem zmuszeni byli zawrzeć z królem Litwy pokój. Na mocy tego porozumienia, wzmocnionego małżeństwem córki Mendoga z synem Daniela Szwarnem, Ruś Czarna z Nowogródkiem jako lenno Litwy została oddana Romanowi Daniłowiczowi. Towciwił zaś wrócił do swego księstwa połockiego. Żmudź odłączyła się od Litwy i rządy w niej objął wkrótce syn Wykinta Treniota.
Jesienią 1263 roku, kiedy wojska Mendogowe znajdowały się w pochodzie na daleki Briańsk, Dowmunt nagle zawrócił z drogi i napadłszy na Mendoga zamordował go wraz z synami Ruklą i Repekiem. Tak zginął twórca państwa litewskiego, "samodzierżec we wszystkiej ziemi litewskiej", pierwszy i ostatni król Litwy, wielki Mendog. Śmierć Mendoga pogrążyła Litwę w otchłań kilkuletniej wojny domowej.
Podczas walk o tron wielkoksiążęcy po zamordowaniu Mendoga w 1263 roku Szwarno wspomógł zbrojnie Wojsiełka, syna Mendoga. Władzę zagarnął Treniota, który podstępnie zgładził Towciwiła, zaprosiwszy go z Połocka do podziału "ziemi i dobytku Mendoga". Ocalony syn Mendoga, Wojsiełk, który został prawosławnym mnichem, ratował się ucieczką do Pińska. Sam Treniota wkrótce, po roku rządów w 1264 roku zginął z rąk Mendogowych koniuchów, którzy pomścili śmierć swego pana. Zwolennicy Ryngoldowiczów wysłali wówczas wezwanie do Wojsiełka, aby przybył do kraju objąć rządy. Wojsiełk, pozyskawszy pomoc ruską, prawdopodobnie za cenę zwrotu Rusi Czarnej i przyrzeczenia przelania władzy na zięcia Mendogowego, Szwarna Daniłowicza, zrzucił suknię mnicha i wkroczył na Litwę. Krwawo, zwłaszcza na terenie Nalszczan i Dziawołtwy, uśmierzył przeciwników i spiskowców, tak że zabójca jego ojca Dowmunt wraz z drużyną uciekł aż do Pskowa, gdzie zresztą przyjęty z otwartymi rękoma został księciem i z siłami pskowskimi dwukrotnie w latach 1266-1267 najeżdżał swą ojczyznę.
Sojusz szwagrów miał przez pewien czas postać współwładzy na Litwie, kiedy to Szwarno rządził Rusią Czarną. Następnie w 1267 roku Wojsiełk przekazał Szwarnowi władzę nad Litwą, a sam powrócił do stanu zakonnego. Tymczasem rywalizacja w rodzie Romanowiczów przerodziła się wkrótce w konflikt, którego ofiarą padł sam Wojsiełk. Zaproszony przez Lwa I Daniłowicza i Wasylka Romanowicza na zjazd ugodowy został przez Lwa zamordowany w 1267 roku. W 1268 roku Szwarno jako prawy dziedzic upomniał się zbrojnie o władzę i w obawie o utratę suwerenności Litwy, przeciwko Szwarno wystąpiła opozycja z Trojdenem na czele. Po krwawych walkach, w których zginęli trzej bracia Trojdena, Szwarno został wypędzony.
Szwarno zmarł w Chełmie, gdzie też został pochowany w cerkwi katedralnej (obecnie bazylika mniejsza pw. Narodzenia NMP).
Żródła:
Szwarno w "WikipediA"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
SZWARNO w "Władcy Litwy"
"HISTORIA LITWY"; autor: Jerzy Ochmański; wydanie III, poprawione i uzupełnione; WROCŁAW WARSZAWA KRAKÓW; ZAKŁAD NARODOWY IMIENIA OSSOLIŃSKICH; WYDAWNICTWO; 1990.
SHVARN [Ioann] Daniilovich w "Medievan Lands"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
26-03-2025