Tadeusz hrabia Tyszkiewicz z Łahojska herbu Leliwa (urodzony w Belwederze, powiat Jurbork na Litwie, 17 września 1774 roku, zmarł w Paris, Île-de-France we Francji, 12 kwietnia 1852 roku)
Syn Stanisława Antoniego hrabiego Tyszkiewicza z Łohojska herbu Leliwa, marszałka Trybunału Litewskiego, kasztelana mścisławskiego i żmudzkiego, ciwuna ejragolskiego, starosty nacuńskiego i Ewy Anny Monwid-Białłozorskiej herbu Wieniawa, córki Jerzego Andrzeja Monwid-Białozorskiego herbu Wieniawa, stolnika Upita, wojskiego Upita.
Adiutant generała Jasińskiego w 1794 roku, pułkownik wojsk Księstwa Warszawskiego, generał brygady od 1812 roku, senator-kasztelan Królestwa Polskiego od 1820 roku, prezydent Tymczasowego Rządu Centralnego na Litwie (w buncie) od 11 czerwca 1831 roku do 9 lipca 1831 roku.
Poślubił w 1815 roku Józefę Dorotę Urszulę Elżbietę Dowojna-Sołłohubównę herbu Prawdzic (urodzona w pałacu Potockich w Warszawie, 6 lutego 1777 roku, zmarła w Świsłoczu, 4 lutego 1828 roku), córka Jerzego hrabiego Dowojna-Sołłohub herbu Prawdzic i Marianny hrabiny Potockiej herbu Złota Pilawa, córki Ignacego Stefana Potockiego herbu Złota Pilawa, starosty glińskiego, łukowskiego, nowoselskiego i gusiatyńskiego, generała porucznika wojsk koronnych.
Od 1790 roku oficer gwardii mirowskiej, uczestnik wojny z Rosją w 1792 roku. Walczył w stopniu rotmistrza. Po zwycięstwie targowiczan podał się do dymisji i działał w sprzysiężeniu insurekcyjnym w Wilnie. Brał udział w insurekcji kościuszkowskiej, w trakcie której był adiutantem Jakuba Jasińskiego. Walczył w obronie Wilna, w obronie Warszawy przed Prusakami i Pragi przed Suworowem. Po powstaniu wyjechał do Paryża. W 1804 roku ukończył tam studia z zakresu artylerii i inżynierii. W 1806 roku został dowódca Gwardii Honorowej, wystawionej przez księcia Józefa Poniatowskiego dla asysty Napoleonowi I.
W stopniu kapitana był oficerem ordynansowym cesarza i odbył kampanię mazurską 1807 roku. Jako pułkownik 2 pułku w 1809 roku walczył przeciw Austriakom. W 1812 roku przystąpił do Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego. Generał z 1812 roku i dowódca 19 Brygady Jazdy w kampanii moskiewskiej. Pod Medyną dostał się do niewoli rosyjskiej. Po uwolnieniu w 1814 roku wziął dymisję.
Od 1820 roku był senatorem-kasztelanem w Królestwie Polskim. W 1828 roku wyznaczony na członka sądu nad Towarzystwem Patriotycznym - głosował za uniewinnieniem.
W powstaniu listopadowym od 1830 do 1831 roku był cywilnym naczelnikiem powstania, a następnie prezesem Rządu Centralnego na Litwie. Po kapitulacji udał się do Prus, potem do Saksonii. Był członkiem sejmu powstańczego na emigracji. Ostatecznie osiadł w Paryżu, gdzie zmarł.
Był założycielem i członkiem loży wolnomularskiej Bracia Polacy Zjednoczeni w 1820 roku.
Został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari.
Pochowany w Paryżu. Zgodnie z jego wolą wyrażoną w testamencie (przekazał swoim córkom, aby jego ciało przewiozły do ojczyzny, "nie wcześniej wszelako, niźli Polska swój byt niepodległy odzyska"), jego szczątki ekshumowano na początku 1939 roku i sprowadzono do Polski pochowano w Warszawie na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 25-4-31/32).
Poślubił Józefę hrabinę Dowojna-Sołłohub, córkę hrabiego Jerzego Dowojna-Sołłohuba, wdowę po Piusie Stanisławie Florianie Potockim herbu Pilawa Złota (urodzony w Monasterzyskach, 5 maja 1776 roku, zmarł w Warszawie, 29 listopada 1830 roku), z którego związku miała:
Leon Potocki (urodzony 14 lipieca 1799 roku, zmarł 6 grudnia 1864 roku), pisarz, pamiętnikarz, literat i powieściopisarz, po nim córki,
Henryka Potocka (urodzona w 1807 roku, zmarła 1 sierpnia 1808 roku),
Stanisław Józef Potocki (urodzona 20 września 1808 roku, zmarła 11 października 1808 roku),
Ludwika Józefa Stanisława Potocka (urodzona 15 czerwca 1814 roku, zmarła 8 sierpnia 1844 roku), żona: Konrada hrabiego Kolonnę-Walewskiego herbu Pierzchała (urodzony w 1813 roku, zmarł w 1896 roku),
Adelajda Maria Ludwika Urszula Potocka (urodzona 3 września 1798 roku, zmarła w 1806 roku).
Ze związku z Tadeuszem Tyszkiewiczem, miała dwie córki:
Maria Tyszkiewicz z Łahojska (urodzona 25 sierpnia 1816 roku, zmarła 2 października 1891 roku), żona: Ignacego Łempickiego herbu Junosza (urodzony 15 sierpnia 1801 roku, zmarł 29 września 1876 roku),
Józefa Tyszkiewicz z Łahojska (urodzona w 1824 roku, zmarła 24 kwietnia 1900 roku), żona: Karola Wiktora Wodzińskiego herbu Jastrzębiec (urodzony 26 marca 1803 roku, zmarł 6 października 1858 roku), dziedzica dóbr Suchej i Białobrzegów.
Żródła:
Tadeusz Tyszkiewicz w "WikipediA".
hr. Tadeusz Tyszkiewicz h. Leliwa w "Geni"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk.
Tadeusz hr. Tyszkiewicz-Łohojski h. Leliwa w "Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego"; autor: M. J. Minakowski.
20-06-2026