Trojden, alternatywna rycina Alessandra Guagniniego z 1578 roku
Trojden [Traidenis] Mendog (zmarł w 1282 roku) Syn Vitenasa Vołka (Romana) Mendoga, księcia Semgalii i Ruthenii (Rusi Halickiej). Przybrany syn Rimgaudasa Litewskiego, księcia Litwy, Semigalii i Ruthenii. Książę kiernowski do 1269 roku do 1282 roku, wielki książę litewski od 1269 roku do 1282 roku. Poślubił nieznaną z imienia kobietę. Polityka Trojdena sprawiła, że relacje ze wszystkimi sąsiadami układały się niepomyślnie. Wielki książę był zobowiązany nie tylko walczyć o konsolidację państwa, które znajdowało się w stanie rozkładu po okresie chaosu w latach 1263-1269, ale także prowadzić wojny na wszystkich frontach. Jego dojście do władzy oznaczało wyparcie z Litwy wojsk księstwa halicko-włodzimierskiego. Stąd też kontakty Trojdena z książętami tej ziemi ruskiej były od samego początku złe. Trwające od 1274 roku utarczki przerodziły się w wojnę, w trakcie której w 1275 roku książęta haliccy poprosili o pomoc swego suwerena - tatarską Ordę. Wielkie księstwo litewskie wyszło z wojny zwycięsko, obroniono, a nawet umocniono południowe granice państwa, osiedlając w Rusi Czarnej zbiegłych wcześniej do niego Prusów, Sudawów i Skalowów, którzy ucierpieli w starciach z Krzyżakami. W tekście "Inflanckiej Kroniki Rymowanej", sporządzonej w latach 1180-1343, Trojden jest określany jako "król Trojden, władca Litwy (kunic Thoreiden, der herre in Lettowen)". Możny litewski z otoczenia Wojsiełka. W 1268 roku stanął na czele opozycji wobec rządów Szwarna Daniłowiczem, synowi ruskiego księcia Daniela Halickiego. Oficjalną przyczyną buntu była obawa przed utratą suwerenności Litwy. W czasie walk stracił trzech braci, zdołał go jednak wypędzić z Litwy i objąć stolec wielkoksiążęcy. Rozpoczął agresywną politykę wrogo skierowaną do swych sąsiadów. Walczył ze wszystkimi na wielu frontach. W przeciwieństwie do Mendoga, Trojden nie koncentrował się na ekspansji Wielkiego Księstwa Litewskiego na wschód. W czasach jego panowania, stolicą państwa wielkolitewskiego był Kiernów. Około 1270 roku zjednoczył wszystkie ziemie litewskie i skierował siły na łupienie sąsiadów. 16 lutego 1270 roku wojska pod wodzą Trojdena wkroczyły do Inflant. Według przekazów: "Dwie armie spotkały się 16 lutego 1270 roku siedem kilometrów od wybrzeża, na morzu. Na widok wroga, oddziały Wielkiego Księstwa Litewskiego ustawiły barykadę z sań. Mistrz Zakonu Kawalerów Mieczowych w środku armii ustawił braci pod osobistym dowództwem, na lewej flance stały siły biskupów, a na prawym skrzydle lennicy króla duńskiego pod dowództwem pana Siverith z Rewla. Zarówno atak krzyżackiego centrum, jak też pomocnicze ataki ze skrzydeł na barykadą utworzoną przez wojska litewskie nie powiodły się. Konie rycerzy zginęły podczas szturmu na sanie, pozostali przy życiu musieli walczyć pieszo. Krwawa bitwa zakończyła się klęską Zakonu Kawalerów Mieczowych i ich sojuszników. Według autora kroniki inflanckiej z XIII wieku, w boju zginął mistrz Otto von Luttenberg, pięćdziesięciu dwóch braci zakonu i sześciuset pozostałych wojskowych. Straty pogan autor kroniki obliczył na 1,6 tysiąca. Polski historyk, Henryk Paszkiewicz, ocenił, że powodem wyprawy wielkolitewskiej na Inflanty była chęć odciążenia atakowanej przez Krzyżaków terenów Semgalli". Wyprawa zakończyła się spektakularnym zwycięstwem Litwinów w bitwie na zamarzniętym zalewie na wysokości dzisiejszego Kóruse. W toku której poległ mistrz inflancki Otto von Luttenberg. Latem 1270 roku doszło do kolejnej wyprawy Litwinów na ziemie inflanckie. Podczas walk poległ wicemistrz krzyżacki Andrzej Westfalski. Zimą 1270 roku, liczebny oddział Wielkiego Księstwa Litewskiego pod wodzą Trojdena, pojawił się w Semigalli, pozostającej pod panowaniem inflanckiej części państwa zakonu krzyżackiego - Zakonu Kawalerów Mieczowych. Na wieść o tym, mistrz kawalerów mieczowych, Otto von Luttenberg, zarządził odwrót wojsk krzyżackich z ówczesnej wyprawy w stronę Inflant. Tymczasem, wojska wielkolitewskie wpadły przez zamarznięte morze na Ozylię, dokonując w tamtym miejscu rabunków. Biskupowie Lealu i Dorpatu zebrali braci zakonu, a przy pomocy uformowanych już oddziałów, Otto von Luttenberg wkroczył do estońskiego Wieku, gdzie dołączyli do niego lennicy króla duńskiego z Estonii. Wspólnie zdecydowano o wyprawie na Ozylię przeciw rabującym ją Litwinom, jednakże ci zdążyli wycofywać się już z wyspy. Zimą przełomu 1272 i 1273 roku Litwini wyruszyli na kolejną łupieską wyprawę na Inflanty. Trojden podjął się próby zdobycia nowo wybudowanej krzyżackiej twierdzy Dünaburg, lecz pomimo miesięcznego oblężenia akcja Litwinów zakończyła się niepowodzeniem. W latach 1274-1277 roku Trojden, zajęty walkami na Rusi i bojami z Zakonem Inflanckim, nie zdołał udzielić skutecznej pomocy Prusom, Pogezanom i innym nadbałtyckim plemionom, które w rezultacie uległy krzyżackiej przemocy. W 1275 roku, w ramach odwetu za agresywną politykę Trojdena, połączone siły Rusinów i Tatarów złupiły tereny położone na prawym brzegu Niemna. Około 1275 roku został zaatakowany przez Tatarów, którzy jednak zatrzymali się na Niemnie, rezygnując ze spustoszenia Litwy. Między 1275 a 1277 rokiem Trojden przyznał kupcom z Inflant przywileje handlowe. W 1276 roku Trojden przyjął pruskich imigrantów uciekających przed krzyżacką nawałą. Usadowił ich w Grodnie i Słonimie. Jeden z kronikarzy zakonu krzyżackiego określił, że ataki krzyżackie na Nadrowię i Skalowię przyniosły trwały wyludnienie tych ziem i ucieczkę części mieszkańców na terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego. Z Latopisu Ipatijewskiego dowiadujemy się, że około roku 1276, Prusowie uciekli ze swej ojczyzny do Trojdena, a ten osadził ich w Grodnie i Słonimie. Odbył szereg wypraw na Mazowsze, ziemie Krzyżaków i ruskich sąsiadów. Jesienią 1277 roku Trojden, zapewne nakłaniany przez Konrada II Czerskiego, złupił Kujawy będące dobytkiem Leszka "Czarnego". Według "Rocznika Traski" i jednej wersji "Rocznika małopolskiego" - w 1277 roku, po czterech latach przerwy od ostatniego ataku, miał miejsce kolejny najazd Wielkiego Księstwa Litewskiego na Kujawy i należącą ówcześnie do Leszka "Czarnego" - ziemię łęczycką. Polski historyk, Jan Długosz pisał w swoich kronikach, że na ową wyprawę Wielkie Księstwo Litewskie zabrało 40 tysięcy ludzi i dużo bydła, jednakże ówcześni historycy twierdzą, że są to zawyżone dane. Najazd na czele z Trojdenem (choć możliwe jest, że atakiem dowodził brat Trojdena - Syrpuć) mógł być powiązany z ówcześnie trwającą wyprawą Jaćwięgów na ziemię chełmińską w państwie zakonu krzyżackiego. Wojsko Wielkiego Księstwa Litewskiego przeszło przez Mazowsze. Najazd na dzielnice młodszych Kazimierzowiców (synów Kazimierza I kujawskiego) przypadł na czas zawarcia porozumienia Włodzimierza Wasilkowicza (krewnego Perejasławy) z Trojdenem. Najazd zatem nie dotknął Mazowsza. Zdaniem Jana Powierskiego najazd odbył się za zgodą Konrada II, o czym świadczy oszczędzenie Mazowsza przez Litwinów jesienią 1277 roku. W 1278 roku Trojden wysłał swego brata Syrpucia na łupieską wyprawę w okolice Lublina. Tam litewskie oddziały zostały pokonane pod Równem w potyczce z Leszkiem "Czarnym". "Rocznik świętokrzyski" (spisany około sto lat później od wspomnianych wydarzeń) podał, że Leszek "Czarny" zwyciężył wojska wielkolitewskie pod Równem w 1278 roku. Zdaniem Powierskiego w roczniku połączono dwie różne informacje, jednakże książę Leszek rzeczywiście pokonał Litwinów w ziemi łukowskiej, być może wracających z okolic Lublina i działających w porozumieniu z Konradem II. Jednak w historiografii panują różne opinii na temat litewskiej wyprawy w 1278 roku. Walczył z Rusią Halicką. Mistrz inflancki Ernst von Ratzeburg, zwołał w Rydze naradę na początku 1279 roku. Ustalono wówczas urządzić kolejną wyprawę zbrojną na Wielkie Księstwo Litewskie (rejzę). Wzięli w niej udział; namiestnik duński z Revala, Eilard von Oberg (Eliart Hoberg), Estowie, Kurowie i Semgallowie. Najechany w 1279 roku przez Krzyżaków, pokonał ich w Inflantach w bitwie pod Kiernowem, gdzie poległ wielki mistrz Ernest, ale nie zdołał wspomóc antykrzyżackiego powstania w Prusach i Żemigole. Jego zwierzchność uznały Jaćwież, Żemigoła i wschodnie Prusy. Wojska Krzyżackie złupiły centrum państwa wielkolitewskiego, będące włościami samego Trojdena, a po jego spustoszeniu, nie napotkawszy oporu, wycofały się w stronę Inflant. Udało im się dojść do Dźwiny, tuż pod Aizkraukle (Ascheraden) na terenie państwa zakonnego, gdzie w dniu 5 marca 1279 roku dosięgnęły ich oddziały wielkolitewskie pod dowództwem wielkiego księcia. W trakcie zaciętej bitwy pomiędzy wojskami Wielkiego Księstwa Litewskiego a wojskami Państwa Zakonu Krzyżackiego, plac boju potajemnie opuścili Semigallowie. Trojden natomiast odniósł tak spektakularne zwycięstwo, że sam Ernest von Rassberg przypłacił za tę rejzę życiem. Według autora Kroniki inflanckiej najmężniej wśród Krzyżaków walczył brat Eilard von Oberg, który już po śmierci mistrza Ernesta, próbował przedrzeć się przez otaczających wojska zakonne Litwinów. Wysiłki te okazały się daremne. Na placu boju, oprócz mistrza Ernesta, poległ także namiestnik duński i siedemdziesięciu jeden rycerzy. Bezpośrednią konsekwencją klęski zakonu było uznanie przez księcia semigallskiego Nameisisa (Nameise) zwierzchnictwa Trojdena i wybuch powstania Semigallów przeciw Krzyżakom. W 1279 roku nawiązał stosunki z Polską i zapoczątkował dobre stosunki z Mazowszem, zawarł z Bolesławem II [VI], księciem mazowieckim pokojowe przymierze, wzmocnione małżeństwem jego córki Gaudemundy z Bolesławem Siemowitowiczem i być może zmieniając też dotychczasową linię polityczną, przyjętą przez księżną Perejasławę, opierającą się na sojuszu z książętami halicko-włodzimierskimi. W 1280 roku Trojden wsparł zbrojnie Jaćwingów w walkach z Krzyżakami. Latem 1281 roku Trojden wsparł zbrojnie Semigalów w walkach z Krzyżakami dowodzonymi przez mistrza Konrada von Feuchwangen. W 1282 roku państwo Trojdena ponownie zostało złupione przez Rusinów i Tatarów. W latach 1281-1283 roku Litwini wspierali Bałtów w walkach z Zakonem Krzyżackim. W tym samym roku Tatarzy uderzyli na Nowogródek, oddziały ruskie natomiast na Grodno. Wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego stawiały jednak silny opór, z tego powodu oblężenie obu grodów nie przyniosło napastnikom powodzenia. Ostatnia wzmianka o Trojdenie pochodzi z 1281 roku, kiedy zdobył zamek w Jersice i wymienił go na należący do zakonu zamek Dynaburgu. Sama okoliczność śmierć Trojdena nie jest jest do końca ustalona. Podłoże dojścia do władzy również. Wiadomo, że pochodził z Auksztoty, gdyż przed władzą wielkoksiążęcą był księciem kiernowskim. Z wydarzeń przedstawionych w diariuszu Michała Kazimierza Radziwiłła (żył w latach 1702-1762) wynika, że rzekomy brat Trojdena, Dowmont, przekupił sześciu zabójców. Zabójcy przebrani za wieśniaków, zbliżyli się do wielkiego księcia, wychodzącego z łaźni, udając, że przychodzą do niego z prośbą. Gdy Trojden ich do siebie przypuścił, rzucili się na niego znienacka i zabili ukrytymi wcześniej nożami. Do zajścia miało dojść w 1283 roku. Wersja ta opisana jest również w dwóch źródłach historycznych z XIV wieku, "Kronice Bychowca" i "Kronice litewsko-żmudzkiej". Dowmont miał zostać następnie zamordowany przez rzekomego syna Trojdena, Ławrasa. Maciej Stryjkowski, zapewne na podstawie "Kroniki Bychowca", również opisał w ten sposób omawiany przebieg wydarzeń. "Kronika Wołyńska" zawiera na ten temat odmienne zaopatrywanie, określając Trojdena pierwszym ze wszystkich wielkich książąt litewskich, który zmarł śmiercią naturalną. Według Ignacego Daniłowicza - w 1282 roku Trojden został zamordowany przez dwóch najemników, Stumanda i Gildzerę (Girdel, Girdził, Girdello), którzy po swym przewinieniu zostali wygnani z kraju i szukali schronienia wśród Krzyżaków. Istnieją spekulacje, że obaj zostali potajemnie wysłani przez Poliusza (Polusz, Pelus), jednego z książąt Nalszy. Konkretna data śmierci wielkiego księcia Trojdena oraz jej okoliczności nie zostały uwzględnione w żadnym wiarygodnym źródle historycznym. Pomimo tego, że konkretna data Trojdena nie jest znana, należy zaznaczyć, że ostatnia wzmianka historyczna o Trojdenie pochodzi z 1281 roku, a kolejny wielki książę litewski, Dowmont, został nim w 1282 roku. Oznacza to, że Trojden musiał umrzeć na przełomie tych dwóch dat. Przez kroniki ruskie porównywany z Herodem i Neronem. Autorzy różnych kronik opisują Trojdena w sposób wyjątkowo obraźliwy. Przykładowo, latopis wołyński określa go mianem zdrajcy i szaleńca. Uwagi te najprawdopodobniej były spowodowane wojenną polityką prowadzoną przez wielkiego księcia. Poślubił nieznaną z imienia kobietę, z która miał troje dzieci: Gaudimante (Gaudemunda) Zofia (zmarła w 1288 roku), żona: Bolesława II [VI] (urodzony po 1251 roku między 1253 a 1258 roku, zmarł 20 albo 24 kwietnia 1313 roku), księcia płockiego, rawskiego, gostynińskiego i sochaczewskiego, księcia całego Mazowsza, wielkiego księcia krakowskiego i księcia sandomierskiego, starosty krakowskiego, Butigeidis (zmarł między 1290 a 1292 rokiem), wielki książę Litwy, zmarł bezpotomnie, Butvydas (Butivydas, Putavyras, Pukaveras) (zmarł w 1295 roku), wielki książę Litwy, po nim potomstwo.25-03-2025