Wojciech [Albertas] I Tabor herbu Półkozic (urodzony w Taboryszkach, około 1453 roku, zmarł w Krakowie, 27 marca 1507 roku lub 28 kwietnia 1507 roku)
Biskup wileński jako Albertas I Tabor od 11 kwietnia 1492 roku do 27 marca 1507 roku lub 28 kwietnia 1507 roku, kanonik wileński i administrator diecezji wileńskiej od 1491 roku do 11 kwietnia 1492 roku, prepozyt trocki i proboszcz katedry wileńskiej, członek Rada Stanu Wielkiego Księstwa Litewskiego od 19 sierpnia 1506 roku do 20 października 1506 roku.
Pochodził ze średniej szlachty ze wsi Merecz w powiecie ejszyskim lub z Taboryszek (zwanych początkowo Mereczem) albo z Małego Merecza (obok Turgieli) nad górną Mereczanką.
Niewykluczone, że jego ojcem był Olechno Tabor, poświadczony jako dzierżawca Ejszyszek 5 marca 1464 roku w przywileju króla Kazimierza Jagiellończyka oraz w 1473 roku. Nieznana z imienia matka Tabora, po śmierci pierwszego męża, również nieznanego z imienia, otrzymała jako oprawę wdowią jedną trzecią jego dóbr położonych nad rzeką Wersoką (Werseką) w dorzeczu Niemna.
W latach 1469-1474 odbył studia w Krakowie uzyskując już w 1469 roku stopień bakałarza, a w 1474 roku stopień mistrza. Podczas studiów mieszkał w Bursie Ubogich, kilka razy stawał też przed sądem rektorskim. W Krakowie pozostał co najmniej do 15 czerwca 1476 roku, prawdopodobnie studiując jeszcze prawo kanoniczne. Przed 23 maja 1475 roku otrzymał probostwo trockie, na którym był poświadczony do 15 czerwca 1476 roku, a następnie objął przed 24 marca 1484 roku probostwo w Oszmianie. W tym czasie występował też jako prokurator w sądzie konstystorskim archidiecezji gnieźnieńskiej.
Po śmierci biskupa wileńskiego Andrzeja Goskowica został w 1491 roku wybrany przez kapitułę wileńską na administratora diecezji i z postulacji króla Kazimierza Jagiellończyka na biskupa; po raz pierwszy jako biskup-elekt i administrator wzmiankowany był 1 lutego 1492 roku. Bullę prowizyjną od papieża Innocentego VIII otrzymał 11 kwietnia tego roku, a całe należności uiścił w jego imieniu archidiakon wileński Marcin Janowicz. Po śmierci króla (7 czerwca 1492 roku) Tabor, jako biskup-elekt, z głównymi dostojnikami świeckimi Wielkiego Księstwa Litewskiego zwołał w imieniu Rady Panów do Wilna na 20 czerwca tego roku sejm litewski, na którym zatwierdzono Aleksandra Jagiellończyka jako wielkiego księcia litewskiego; podpisał dekret elekcyjny Aleksandra Jagiellończyka na króla Polski 3 października 1501 roku; potem w katedrze wileńskiej przewodził ceremonii podniesienia go na tron wielkoksiążęcy.
Między 28 sierpnia a 4 grudnia odbyła się konsekracja Tabora na biskupa. Od tej pory Tabor stał na czele Rady Panów, aktywnie uczestnicząc w życiu politycznym Wielkiego Księstwa Litewskiego i ściśle współpracując z wielkim księciem Aleksandrem. Wystąpił jako świadek w aktach wielu przywilejów dla szlachty i kniaziów oraz miast i Kościoła, brał także udział w sądach hospodarskich. W nagrodę za zasługi i wierną służbę wielkiemu księciu otrzymał nadania ziemskie: dla biskupstwa Pierszaje (6 lutego 1493 roku) i Syruciowce (3 listopada 1501 roku), a dla siebie Szypiany (7 marca 1495 roku) i dwa domy w Grodnie z folwarkami (15 czerwca tego roku). W katedrze wileńskiej udzielił 15 lutego 1495 roku ślubu Aleksandrowi i Helenie , córce wielkiego księcia moskiewskiego Iwana III "Srogiego".
W 1499 roku brał udział w pracach nad projektem nowego układu z Koroną (tzw. druga unia wileńska - akt odnawiający unię polsko-litewską), podpisanego 24 lipca 1499 roku w Wilnie, a w 1501 roku w zabiegach o tron polski dla Aleksandra, po śmierci jego brata, króla Jana Olbrachta , oraz w pertraktacjach o kolejną unię. Od wielkiego księcia i Rady Panów dostał pełnomocnictwa do udziału w sejmie elekcyjnym w Piotrkowie (wrzesień tego roku). Świadczył w uroczystym akcie Aleksandra, zatwierdzającym 23 października 1501 roku w Mielniku unię polsko-litewską. Tego roku wyruszyło do Rzymu poselstwo od wielkiego księcia, które miało wystarać się o aprobatę papieską dla unii kościelnej w Wielkiego Księstwa Litewskiego; jeden z jego członków, pisarz hospodarski Iwan Sapieha, wiózł ze sobą akt obediencji ze strony metropolity kijowskiego Josifa Bołharynowicza oraz list polecający Tabora; unia nie doszła do skutku. Natomiast na prośbę Tabora papież udzielił 23 czerwca 1501 roku jemu i jego następcom na biskupstwie przywilejów sądzenia i karania świeckich, także Rusinów i niewiernych, napadających na duchownych oraz naruszających dobra i immunitet Kościoła; odpowiedzi na supliki Tabora przywiózł z Rzymu poseł Aleksandra, jego sekretarz i kanonik wileński Erazm Ciołek. Tabor uzyskał także wsparcie Stolicy Apostolskiej w sporze z wielkim księciem o prawo prezentowania kandydatów na stanowiska kościelne; w rezultacie Aleksander nadał mu 18 września 1501 roku dożywotnie prawa patronatu i prezenty na cztery niższe kanonie katedralne i 28 kościołów, ze wskazaniem powierzania ich duchownym znającym język litewski i odpowiednio przygotowanym do pracy duszpasterskiej. Przybyły do Krakowa kanonik Jan z Oświęcimia (Sakran) przedstawił władcy traktat "Elucidarius errorum ritus Ruthenici" (Kr. 1501), przygotowany na polecenie Tabora i jemu dedykowany.
Na sejmie w Radomiu w 1505 roku podpisał konstytucję Nihil novi i wygłosił przemówienie w którym sprzeciwił się decyzji króla, który za namową Michała Glińskiego miał odebrać Krzysztofowi Illiniczowi starostwo lidzkie i przyznać je następnie Andrzejowi Droździe (wbrew zwyczajowemu prawu litewskiemu). Mówi się, że w tym czasie biskup wileński Albert Taboras powiedział królowi: "Jako pasterz tego państwa i królestwa muszę dopilnować, abyś ty, nasz władco, uszanował nasze prawa i przywileje, które nam przyznałeś". A jeśliby ktoś odważył się je pogwałcić, Boże, pomścij się na każdym z nich. Po tych słowach Aleksander został sparaliżowany.
Tabor krytykował niedotrzymanie przez Litwę układów unijnych z Piotrkowa i, przez co na krótko w 1505 roku popadł w niełaskę władcy. Odsuniętemu od udziału w Radzie Panów, odebrano także nadane mu przez Aleksandra dobra. Już jednak w okresie maj-czerwiec tego roku znalazł się w składzie delegacji lit. na sejm radomski, a 29 grudnia król wynagrodził go za zasługi dla Wielkiego Księstwa Litewskiego nowym nadaniem ziemskim w powiecie grodzieńskim. Tabor wystąpił też na liście świadków testamentu Aleksandra, wystawionego 24 lipca 1506 roku w Lidzie. Gdy król zachorował, miał był obecny w czasie jego choroby, 21 sierpnia 1506 roku udzielił mu sakramentów, a po śmierci króla 11 października tego roku celebrował mszę pogrzebową w katedrze wileńskiej i tu również dokonał 20 października dokonał intronizacji Zygmunta I na tron wielkoksiążęcy.
Na terenie diecezji wileńskiej starał się Tabor likwidować pozostałości pogaństwa, zabiegał u wielkiego księcia i szlachty o budowę nowych kościołów i kaplic oraz o nowe fundacje i odnowienie podupadłych beneficjów; dbał też o poziom intelektualny kapłanów. W kaplicy biskupiej katedry wileńskiej przy ołtarzu pod wezwaniem Wniebowzięcia N.M.P. ufundował 21 liipca 1495 roku mansjonarię dla ośmiu kapłanów i jednego kleryka, uposażoną na dobrach Szypiany, oraz drugi ołtarz z oficjum za zmarłych, na utrzymanie którego przekazał swoje dwory Widze (powiat brasławski) i Pierszaje Małe (powiat miński). Pod patronatem biskupim ustanowił parafie Sołoki w 1496 roku i Tauroginie w 1498 roku. Zawarł 8 sierpnia 1497 roku umowę z budowniczym na postawienie murowanego kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Mikołaja w Trokach. Z własnego majątku ziemskiego doposażył 6 marca 1498 roku kościół parafialnego w Widzach. Przyczynił się do sprowadzenia do Wilna dominikanów, którym przekazał kościół pod wezwaniem Świętego Ducha z jego dochodami i nałożył 10 i 20 maja 1501 roku na nich wymóg głoszenia kazań w kościele katedralnym. Licznie udzielał odpustów, m.in. 17 września 1493 roku dla ołtarzy w kościele Franciszkanów w Wilnie, 9 marca 1495 roku dla kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Piotra dla kościoła pod wezwaniem św. Piotra w Kownie, 18 marca tego roku dla kościoła pod wezwaniem św. Mikołaja w Wilnie i 15 maja 1503 roku dla ołtarza pod wezwaniem św. Anny w kościele Bernardynów w Kownie. Na prośbę Tabora papież Aleksander VI udzielił mu w październiku 1499 prawa do pociągania przed sąd i nakładania kar kościelnych na wiernych, którzy nadużywali przywilejów związanych z posiadaniem przenośnego ołtarza.
Za rządów Tabor ozpoczęto w 1502 roku regularne prowadzenie sprawozdań z posiedzeń i postanowień kapituły wileńskiej. Wzrost uprawnień jurysdykcyjnych biskupa wywołał jednak konflikt z kapitułą wileńską, zakończony 11 września 1503 roku wyrokiem arbitrażowym dziekana włocławskiego Jana Łaskiego i prepozyta wrocławskiego Mikołaja Czepela, przyznającym Taborowi prawo karania kanoników "secundum canonicas sanctiones" oraz równy podział ofiar składanych przez wiernych w katedrze na głównym ołtarzu. Tabor zadbał o utrzymanie przy katedrze organisty i w 1504 roku ofiarował mu dom położony naprzeciw konstystorza wileńskiego. W stałej rezydencji w Wilnie uformował się prywatny dwór biskupi, liczący ponad 20 osób. Zapamiętano, że Tabor zabiegał o wzniesienie murów i wałów miejskich Wilna dla obrony przed Tatarami w 1497 roku, a podczas ich najazdu w 1506 roku wzywał wiernych do naprawy wałów i wpłat na utrzymanie stałej straży.
Tabor zmarł 27 marca 1507 roku w dobrach biskupich w Łabunarach, a według Wincentego Przyałgowskiego zmarł 28 kwietnia 1507 roku. Pochowany w katedrze Św. Stanisława i Św. Władysława w Wilnie.Pozostawił po sobie dobrą opinię jako biskup zasłużony dla Kościoła i ojczyzny oraz "mąż wielkiej cnoty i niepospolitego rozumu".
Prawdziwy Litwin, który bardzo kochał Litwę i Wilno, który namiętnie troszczył się o sprawy litewskie, bronił praw Litwinów przed polskimi najeźdźcami, bronił spraw litewskich i uchronił je przed wynarodowieniem. Jego opinia była ceniona w Sejmie i królowie często zasięgali jego rady. Był promotor i zwolennik budowy muru obronnego miasta Wilna.
Podczas procesji z okazji wzniesienia murów obronnych Wilna przeszedł wokół miasta, niosąc na czele cały kler i święte obrazy. Poświęcił również kamień węgielny pod Bramę Miednicką. Po procesji biskup na własny koszt wyprawił wielką ucztę dla wszystkich pracowników. Ponieważ magistrat miasta nie miał zbyt wielu pieniędzy, biskup nie szczędził oszczędności. Rozdał wszystkie swoje dochody z nieruchomości, rozdał swoje ziemie robotnikom i dawał im żywność. Po ukończeniu budowy muru spalił wszystkie rachunki, aby nikt nie dowiedział się, ile pieniędzy wydał na mur.
Biskup Tabor zdążył jeszcze przed śmiercią dokończyć główne prace budowlane muru i poświęcić wybudowany mur. W procesji konsekracyjnej za biskupem szli król, szlachta, arystokraci i członkowie magistratu miejskiego. Przy każdej z pięciu bram biskup klękał i dziękował Wszechmogącemu za pozwolenie na dokonanie wielkiego dzieła.
Przed śmiercią biskupa mer Wilna i inni przedstawiciele miasta zwrócili się z prośbą o pozwolenie na wzniesienie jego pomnika w Wilnie. Taboras odpowiedział, że najlepszym pomnikiem dla niego będzie sam mur obronny miasta: "Ty i twoi potomkowie chrońcie go, aby nie zamienił się w ruinę".
Żródła:
WOJCIECH (ALBERTUS)TABOR (THABOR, TABOROWICZ) Z MERECZA H. PÓŁKOZIC "INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY - iPSB".
Wojciech Tabor w "WikipediA".
Albertas I Taboras w "WikipediA"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk.
Bishop Wojciech Tabor w "Catholic hierarchy"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk.
21-11-2025
06-05-2025