Wojsiek [Vaiśvilkas, Voyshelk] Mendog (urodzony w 1223 roku, zamordowany we Włodzimierzu Wołyńskim, 9 grudnia 1267 roku)
Syn Mindaugas I Ringaudaisa, I król Litwy i Morty N.
Książę Nowogródka od około 1239 roku do 1254 roku, wielki książę Litwy od 1264 roku do początku 1267 roku.
Około 1241 roku Wojsiełk został w Rusi Czarnej namiestnikiem ojca.
Wiosną 1252 roku Wojsiełk stanął na czele odwetowej wyprawy na terytorium należące do Daniela I Halickiego. Wówczas został spustoszony Turijsk, znajdujący się na północny wschód od Włodzimierza Wołyńskiego. W 1254 roku Wojsiełk w imieniu ojca zawarł pokój z Danielem Halickim. Na mocy wypracowanego wówczas traktatu Ruś Czarna wraz z Nowogródkiem przekazana została jako lenno Litwy synowi Daniela, Romanowi. Przymierze zostało wzmocnione również małżeństwem siostry Wojsiełka ze Szwarno, synem władcy Rusi.
W 1254 roku Wojsiełk przyjął chrzest w obrządku bizantyjskim i wstąpił pod imieniem Roman do klasztoru prawosławnego. Przypisuje mu się założenie klasztoru Ławryszewskiego nad Niemnem.
W 1258 roku po mongolsko-ruskim ataku na Litwę Wojsiełk aresztował sprawującego władzę na Czarnej Rusi Romana Daniłowicza. Poszukiwania syna, przedsięwzięte przez Daniela I Romanowicza, zakończyły się niepowodzeniem. Roman w niewyjaśnionych okolicznościach stracił życie.
12 września 1263 roku zamordowany został Mendog, ojciec Wojsiełka. Niedługo potem stracił życie książę połocki Towciwił. Wojsiełk w obawie o swoje życie opuścił monaster i schronił się w Monasterze Leszczyńskim pod Pińskiem.
W Annałach "Capituli Cracovieness" nazwany jest "Woysalk Filium ipsius mndog Regis" podczas przejęcia władzy i w "Theophilum" zabił "Stroynat Princeps Lithuanonum", który zabił jego ojca Wielkiego Księcia Mindygasa. Wspierany przez przybyłe z nim oddziały ruskie spacyfikował powstanie w Auksztocie, pokonał lokalnych kunigasów i ponownie zjednoczył Litwę. Wypędził z kraju Dowmunta, inicjatora królobójstwa z 1263 roku. Innych buntowników wymordował. Działo się to w 1264 roku: na apel wodzów litewskich Wojsiełk powrócił do ojczyzny celem opanowania napiętej sytuacji wewnętrznej i zamordowano Treniotę (ówczesnego władcę Litwy), uczestnika zamachu stanu na Mendoga. Wojsiełko zajął opróżnione miejsce na litewskim tronie. Zapewne za cenę zwrotu Rusi Czarnej i przyrzeczenia przelania władzy na Szwarna Daniłowicza pozyskał ruską pomoc, zrzucił suknię mnicha i wkroczył na Litwę.
W 1264 roku doszło do wypadu litewskiego na Sambię. W 1265 roku Wojsiełk krwawo rozprawił się z ze zwolennikami przewrotu z 1263 roku. Zajął Dziawołtwę i Nalszczany - grody należące do zabójcy jego ojca Dowmunta. Sam Dowmunt ratował się ucieczką do Pskowa, gdzie niedługo potem został księciem.
W 1265 roku Wojsiełk w odwecie za łupieski najazd z poprzedniego roku wysłał wojska, które splądrowały Małopolskę.
W latach 1266-1267 prowadził wojnę z Pskowem, podporządkował władzy litewskiej księstwo połockie. Pod naciskiem dziedziców Daniela Halickiego, którzy żądali zwrotu Rusi Czarnej uznał swoim następcą księcia Szwarnę i uczynił go koregentem.
W czasie swych rządów Wojsiełk starał się utrzymywać pokojowe stosunki z Zakonem, sprzyjał umacnianiu się prawosławia, uwolnił więzionych przez jego poprzedników chrześcijan.
Na początku 1267 roku Wojsiełk oddał władzę na Litwie Szwarnowi, a sam powrócił do stanu duchownego. Wiosną tego samego roku Wojsiełk, zaproszony przez Lwa Daniłowicza i Wasylka Romanowicza na zjazd ugodowy do Włodzimierza Wołyńskiego, został przez tego pierwszego znienacka napadnięty i zabity. Pochowany został w monasterze św. Michała Archanioła we Włodzimierzu.
Żródła:
WOJSIEŁK w "Władcy Litwy"
Wojsiełk w "WikipediA"
VAIVILKAS [Voyshelk] w "Medievan Lands"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
24-03-2025