Anna Uhnowska z Radzanowa (urodzona nie później niż w 1465 roku, zmarła po 1480 roku) herbu Prawda
Córki Zygmunta Uhnowskiego z Radzanowa, Niszyczyc i Uhnowa herbu Prawda, chorążego płockiego, wojewody bełskiego.
20 lipca 1477 roku (najpóźniej w 1480 roku odsunięta) poślubiła Bolesława V Piasta (urodzony między 1450 a 1453 rokiem, zmarł w Łomży, 27 kwietnia 1488 roku), księcia warszawskiego, nurskiego i różańskiego.
Była córką Zygmunta z Radzanowa, Niszyczyc i Uhnowa herbu Prawda, chorążego płockiego (1443-1465), wojewody bełskiego (1465-1470), zmarłego po 20 listopada 1470 roku. Anna Radzanowska pochodziła ze znanej i możnej rodziny mazowieckiej herbu Prawda (ojciec i dziad Anny piastowali urząd wojewody bełskiego). Nie jest znana data urodzin Anny. Termin post quem przypada nie później niż w 1465 roku. Na pewno imię odziedziczyła po swojej ciotce Annie (córce wojewody bełskiego Pawła z Radzanowa), żonie Jana z Sopuszyna. Anna miała sześciu braci: Sasina, Jana, Dziersława, Zygmunta, Jakuba i Andrzeja. Na temat mariażu Bolesława V z Anną dowiadujemy się z Roczników czyli Kronikach sławnego Królestwa Polskiego Jana Długosza. Z relacji dziejopisa, podanej pod 1477 roku, wynika, że książę Bolesław V, "ogarnięty ślepą miłością do panny Anny Uhnowskiej, córki niegdyś wojewody bełskiego Pawła [Zygmunta] herbu Prawda, żeni się z nią 20 lipca. Po odprawieniu wesela, kiedy bracia i właśni panowie drażnili go wieloma zniewagami, porzuciwszy ją z taką samą łatwością, z jaką ją pojął". Należy sprostować filiację Anny podaną przez dziejopisa, gdyż ojcem wybranki Bolesława V nie był Paweł, lecz Zygmunt z Radzanowa. Długosz pomylił dziada Anny - Pawła z Radzanowa, wojewodę bełskiego (1435-1448/1450), zmarłego przed 14 kwietnia 1450 roku - z jej ojcem Zygmuntem.
Datę małżeństwa Bolesława V z Anną Radzanowską podaną przez Długosza - 20 lipca 1477 roku - potwierdza pośrednio analiza wpisów w metryce książęcej prowadzonej w kancelarii Bolesława V. W księdze zawierającej m.in. wpisy z 1477 roku istnieje prawie sześciotygodniowa luka między 19 czerwca a 28 lipca 1477 roku. Prawdopodobnie na czas bezpośrednich przygotowań oraz trwania uroczystości ślubnych zawieszono prace kancelaryjne. Pamięć o małżeństwie Anny Radzanowskiej z księciem mazowieckim przetrwała do XVIII wieku w tradycji rodzinnej. W Herbarzu Kaspra Niesieckiego we fragmencie dotyczącym rodu Niszczyckich herbu Prawda znajdujemy następującą informację: "Pasho [Zygmunt] Niszczycki wojewoda płocki [bełski], którego córkę pojął w małżeństwie Jan [Bolesław] książę mazowiecki, ślubny ten pierścień chowają".
Przekaz Kaspra Niesieckiego dowodzi, że w rodzie Prawdziców pielęgnowano pamięć o tym wydarzeniu. Mariaż księcia mazowieckiego z Anną przyczynił się do umocnienia pozycji Radzanowskich na dworze książęcym oraz dodawał splendoru tej możnej rodzinie szlacheckiej. Małżeństwo Bolesława V z Anną Radzanowską należy wiązać z próbą usamodzielnienia się księcia warszawskiego, żyjącego dotychczas w cieniu braci. Bolesław V miał wspólną kancelarię ze swoim młodszym, ale bardziej gospodarnym bratem Januszem II, co było niezwykłą rzadkością, jeżeli uwzględnimy, że już od 1471 roku każdy z nich posiadał własną dzielnicę. Dopiero na początku 1478 roku Bolesław V zaczął tworzyć własną kancelarię, mianując podstolego płockiego Jana Radzanowskiego (brata Anny) kanclerzem książęcym, a Dziersława Popielskiego protonotariuszem i następnie podkanclerzem. 8 lutego 1478 roku książę nadał swemu kanclerzowi wieś Radzikowo w ziemi zakroczymskiej. Mariaż Bolesława V z Anną Radzanowską nie był akceptowany przez jego braci, zwłaszcza Konrada III "Rudego". O zniewagach, jakie miały spotkać księcia warszawskiego ze strony braci po poślubieniu Anny Radzanowskiej, wspomina wyraźnie Długosz. Jakie były rzeczywiste przyczyny niezadowolenia Konrada III "Rudego", Kazimierza III i Janusza II?
W XV wieku małżeństwa Piastów z przedstawicielami możnych rodzin szlacheckich nie należały do rzadkości. Wcześniej Janusz "Młodszy" (najstarszy syn Janusza I) poślubił Katarzynę Melsztyńską, a Kazimierz II Siemowitowic - Małgorzatę Szamotulską.
Bracia, znając lekkomyślność Bolesława V, który zaciągał kolejne pożyczki pod zastaw dóbr książęcych, słusznie się obawiali o los jego władztwa. Tym bardziej że książę zaczął zaciągać kolejne pożyczki. W 1478 roku pożyczył od mieszczan warszawskich 100 kop groszy. Jesienią 1478 roku Janusz II (najmłodszy z Bolesławowiców) podjął się mediacji w sporze między Bolesławem V i Konradem III "Rudym". W połowie wrześniu 1478 roku wysłał w tym celu w poselstwie do Konrada III i Bolesława V wytrawnego dyplomatę magistra Macieja ze Służewa, archidiakona pułtuskiego, natomiast pod koniec miesiąca (30 września) z podobną misją wyjechał do Wyszogrodu kuchmistrz książęcy.
6 października 1478 roku z podobną misją udał się pokojowiec książęcy do sędziego płockiego Andrzeja z Kars, Gołkowa herbu Bolesta, natomiast do Janusza II do Płocka przybył w poselstwie wysłany przez Bolesława V jego podkanclerzy Dziersław Popielski z Popielżyna herbu Nałęcz. 14 października 1478 roku Janusz II opuścił Płock i udał się do Płońska. W czwartek 15 października 1478 roku (w dniu św. Jadwigi) przebywał już w Płońsku, gdzie z jego rozkazu wypłacono pisarzowi Boleście dwie kopy groszy na żywność dla panów, którzy przybyli na zjazd z panami książąt Konrada III i Bolesława V ad tractandum pro diferenciis inter ipsos sopiendis. Był to wspólny zjazd panów z rad książąt Konrada III, Bolesława V i Janusza II, który się zebrał dla załagodzenia spraw spornych między Bolesławowicami. Wybór neutralnego Płońska na miejsce zjazdu nie był przypadkowy. Płońsk należał do oprawy księżnej Katarzyny Siemowitówny, krewnej książąt - seniorki rodu Piastów na Mazowszu. Po zjeździe w Płońsku i krótkim pobycie w Ciechanowie Janusz II przybył do Nowego Miasta. Spotkał się z matką Barbarą, którą poinformował o kompromisie między starszymi braćmi. W wyniku ugody zawartej za pośrednictwem dygnitarzy mazowieckich doszło do pojednania między synami Bolesława IV. Bolesław V porzucił plany uniezależnienia się od braci i rozstał się z Anną Radzanowską. W konsekwencji Jan Radzanowski (brat Anny) utracił urząd kanclerza dworskiego Bolesława V, zaś Dziersław z Popielski przestał być także podkanclerzem książęcym. Natomiast na kanclerstwo wspólne dla Bolesława V i Janusza II powrócił Piotr z Chodkowa. Bolesław V zmarł bezpotomnie 27 kwietnia 1488 roku w Łomży.
Losy wojewodzianki po rozstaniu z Bolesławem nie są znane. Jej małżeństwo z księciem Bolesławem było bezpotomne.
Żródła:
"Dziedzictwo książąt mazowieckich"; Stan badań i postulaty badawcze MATERIAŁY SESJI NAUKOWEJ ZORGANIZOWANEJ PRZEZ ZAMEK KRÓLEWSKI W WARSZAWIE - MUZEUM I ARCHIWUM GŁÓWNE AKT DAWNYCH; 27-28 PAŹDZIERNIKA 2016 R.; Redakcja naukowa Janusz Grabowski, Rafał Mroczek, Przemysław Mrozowski; Zamek Królewski w Warszawie - Muzeum 2017; Archiwum główne akt dawnych; Naczelna dyrekcja archiwów państwowych.
Anna Radzanowska (Uhnowska) w "WikipediA"
27-05-2024