Anna Piastówna oleśnicka (urodzona między 1420 a 1430 rokiem, zmarła przed 29 marca 1481 roku) herb

Córka Konrada V "Kąckiego" Piasta, , księcia na Bierutowie, księcia połowy Bytomia, księcia połowy Gliwic, księcia na Kątach, księcia na Koźlu, księcia na Miliczu, księcia oleśnickiego, księcia na Prudniku, księcia na Prusicach, księcia na Sycowie, księcia na połowie Ścinawy, księcia na Trzebnicy, księcia na Wąsoszu, księcia na Żmigrodzie, księcia na Wołowie i Małgorzaty (nieznanego pochodzenia), księżnej na Wołowie.

Regentka Księstwa płockiego i bełskiego od 12 grudnia 1455 roku do stycznia 1459 roku i od 1 stycznia do 27 lutego 1462 roku, księżna sochaczewska od 12 grudnia 1455 roku do lutego 1476 roku, tenutariuszka starostwa kolskiego od 1476 roku do przed 29 marca 1481 roku.

Poślubiła w 1442 lub 1443 roku Włodzisława [Władysława] I Piasta (urodzony około między 1406 a 1409 roku, zmarł z 11 na 12 grudnia 1455 roku), księcia bełskiego, wiznańskiego, zawkrzewskiego, płockiego, płońskiego, gostynińskiego, rawskiego i sochaczewskiego.

Anna urodziła się około 1420 roku. Była córką Konrada V "Kąckiego". Poślubiła Włodzisława I, księcia płockiego i sochaczewskiego. Mariaż ten zo­stał zawarty we Wrocławiu w II połowie 1444 roku, (prawdopodobnie po­między 14 a 24 sierpnia).

Za stolicą Dolnego Śląska przemawia fakt, że w tym czasie biskupem wrocławskim był wuj Anny Konrad IV "Starszy" który powinien pomagać w organizacji uroczystości ślubnej i mógł sam udzielić owego ślubu w odpowiednio przygotowanym obiekcie sakralnym, być może w katedrze wrocławskiej. Wkrótce po zawarciu sakramentu małżeńskiego Włodzisław I wyjechał z Anną oleśnicką do Płocka, gdzie przewidziano dalszy ciąg uroczystości związanych z ich ślubem. Świadczy o tym luka w rejestrach kancelarii książęcej, obej­mująca okres od II połowy sierpnia do początku października 1444 roku. Inspiratorami mariażu Włodzisława I z księżniczką oleśnicką byli praw­dopodobnie jej stryjowie, Konrad VIII "Młodszy", piastujący różne god­ności w zakonie krzyżackim, w tym prowincjała zakonu krzyżackie­go na Czechy i Morawy, oraz Konrad IV "Starszy", biskup wrocławski. Posag Anny (3.000 kop groszy praskich) zapisał Włodzisław na ziemi sochaczewskiej.

W wystawionym w Rawie 12 września 1451 roku doku­mencie książę, za zgodą dostojników sochaczewskich (m.in. kasztelana Gotarda z Babska i Rybna, chorążego Jana Jeża z Markowa, sędziego Grzymisława z Mikołajewa, podczaszego Mikołaja Plichty ze Skotnik i podsędka Floriana z Bramek), określił szczegółowo oprawę swej małżonki. Anna otrzymała miasta: Sochaczew, Mszczonów, Bolimów, Wiskitki i Białe Miasto (dzisiejszy Kampinos), oraz wsie: Czerwonka, Czerwona Niwa, Stare Wiskitki, Kozłowice, Jaktorów, Guzów, Oryszew, Kaski, Zator, Miedniewice, Miedniewska Wola, Bolimów, Bolimowska Wola, Korabiewice i Żukowo. Włodzisław I nadał ponadto żonie znajdujące się w ziemi płockiej miasto Raciąż wraz ze wsiami Szasty i Kroczewo oraz wieś Regnów w ziemi rawskiej. Księżna otrzymała peł­ną jurysdykcję nad poddanymi w ziemi sochaczewskiej z dochodami z kar sądowych oraz prawo do wydobywania rud żelaza. W zasadzie Anna oleśnicka posiadała pełne prawo książęce na terenie dóbr opraw­nych, poza dwoma wyjątkami, polowaniem na tury (zastrzeżone dla księcia Włodzisława I) oraz zobowiązaniem jej poddanych do udziału w wyprawach wojennych księcia płockiego i jego następców. Nadzór nad sporządzeniem tego ważnego dokumentu sprawował kanclerz dworski Racibor z Golejewa, natomiast jego spisanie powierzono no­tariuszowi książęcemu Jakubowi z Kłobukowa.

Małżeństwo Włodzisława I z Anną oleśnicką miało charakter wybit­nie polityczny, chociaż jednym z powodów zawarcia tego związku był zgon starszych braci bez pozostawienia męskiego potomstwa. Mariaż ten okazał się korzystny dla księcia Włodzisława I, o czym świadczą późniejsze zażyłe stosunki dworu płockiego z Konradem IX "Czarnym", bratem Anny. Natomiast stryj Anny, Konrad VII "Biały", książę oleśnicki, przewodniczył poselstwu króla rzymskiego Fryderyka III, które przy­było do Kazimierza Jagiellończyka na początku grudnia 1449 roku z interwencją dyplomatyczną, aby król polski nie pozbawiał Włodzisława I prawa do posiadania księstw rawskiego i bełskiego, które odziedzi­czył po swoich braciach.

W 1453 roku Konrad IX poślubił bratanicę księcia płockiego - Małgorzatę Siemowitównę. Inspiratorem tego mariażu byli Anna (siostra Konrada IX) i Włodzisław I, dlatego ślub i uroczystości weselne odbyły się w Płocku w czerwcu 1453 roku. Natomiast w Gąbinie, należącym do dóbr oprawnych wdowy po Siemowicie V i matki pan­ny młodej, doszło do pożegnania Małgorzaty z rodziną i zrzeczenia się przez nią (po otrzymaniu posagu) prawa do ojcowizny. Anna po śmierci męża w 1455 roku sprawowała regencję wraz z pięcioma dygnita­rzami mazowieckimi, opiekę na małoletnimi synami:

Siemowit VI (urodzony 2 stycznia 1446 roku, zmarł 31 grudnia 1461 lub 1 stycznia 1462 roku), książę gostyniński, zmarł bezpotomnie,

Włodzisław II (urodzony zapewne w 1448 roku, zmarł 27 lutego 1462 roku), książę płocki, wiski, płoński, rawski, sochaczewski i bełski, zmarł bezpotomnie.

W skład tutores (opiekunów) małoletnich książąt, tworzących radę regencyjną, której przewodził biskup płocki Paweł Giżycki, należeli: wojewoda płocki Prędota z Żelaznej, wojewoda raw­ski i bełski Jan z Nieborowa, marszałek nadworny Goliasz z Łęgu i sędzia wyszogrodzki Ninogniew z Kryska.

Rządy opiekuńcze trwały do 1459 roku, tj. do czasu uzyskania pełnoletniości przez starszego syna. Po zgonie i po pogrzebie młodszego syna - Włodzisława II - wyjechała w marcu 1462 roku z Płocka do swych dóbr oprawnych. Obszar ten obejmował 6 miast: Sochaczew, Mszczonów, Bolimów, Wiskitki i Białe Miasto, Raciąż oraz 18 wsi, głównie w ziemi sochaczewskiej. Starostą dóbr Anny oleśnickiej w ziemi sochaczewskiej został Sławiec z Niemygłów herbu Bolesta. Ten bliski współpracownik księżnej został z jej nominacji podkomorzym sochaczewskim w 1468 roku, a później awansował na urząd kasztelana sochaczewskiego.

Anna Włodzisławowa na zachowanych dokumentach z lat 1462-1476, występowała najczęściej jako księżna Mazowsza i pani sochaczewska, podkreślając w intytulacji swoje pochodzenie z książąt śląskich. Jej stosunki z królem polskim w tym czasie układały się poprawnie. W czerw­cu 1463 roku król, po uwolnieniu arcybiskupów gnieźnieńskich od czynszu (1 grzywny złota), płaconego dotąd książętom mazowieckim, zapisał go dożywotnio Annie Włodzisławowej. Kazimierz Jagiellończyk poda­rował także księżnej cenny złoty kielich. Wspomniane gesty świadczą, że królowi zależało na dobrych stosunkach z Anną Włodzisławowa.

Z okresu jej rządów w dobrach oprawnych do 1476 roku zachowały się dokumenty i wzmianki dotyczące jej nadań dla miast, instytucji du­chownych i osób świeckich. W maju 1460 roku Anna zatwierdziła sprzedaż młyna w Bolimowie. W lipcu 1462 roku księżna wystawiła dokument doty­czący lokacji na surowym korzeniu wsi Humin. W lipcu 1470 roku nadała Mikołajowi z Wiśni cztery łany w Huminie, z zezwoleniem na ponow­ną lokację tej wsi na prawie chełmińskim. W czerwcu 1472 roku zatwier­dziła transakcję sprzedaży ziemi, dokonaną przez Mikołaja Ziemaka na rzez Sławca z Niemygłów, a następnie tego samego dnia potwierdziła nadanie wspomnianego Sławca na rzecz klasztoru Dominikanów pw. Św. Mikołaja. W marcu 1474 roku zezwoliła Stanisławowi Kołaczkowi z Kozer na zbudowanie młyna w Jaktorowie na rzece Kuklówce, zaś w grudniu następnego roku poświadczyła sprzedaż młyna i fo­lusza w Sochaczewie wraz z trzecią miarą przemiału dla burmistrza Sochaczewa Jana Zawiejszy. W tym czasie najbliższym współpracow­nikiem księżnej Anny był Sławiec z Niemygłów herbu Bolesta. Został on starostą dóbr książęcych w ziemi sochaczewskiej, a następnie awan­sował na urząd podkomorzego sochaczewskiego. Przed lipcem 1475 roku awansował na najwyższy urząd w hierarchii tej ziemi - kasztelana sochaczewskiego.

Nie wiadomo, co było bezpośrednią przyczyną posunięć Kazimierza Jagiellończyka (na początku 1476 r.), zmierzających do objęcia ziemi sochaczewskiej. Na pewno wpływ miała ówczesna sytuacja między­narodowa, zwłaszcza utworzenie koalicji wymierzonej w Kazimierza Jagiellończyka, złożonej z króla węgierskiego Macieja Korwina, bisku­pa warmińskiego Mikołaja Tungena i Zakonu. Mogła też poważnie zachorować Anna Włodzisławowa albo niepokojąco zaczęły rosnąć wśród szlachty sochaczewskiej wpływy stronnictwa książąt mazo­wieckich. Kazimierz Jagiellończyk, który był prawdopodobnie dobrze informowany o stosunkach panujących na terenie dóbr oprawnych księżnej Anny, postanowił podjąć zdecydowane kroki, uniemożliwia­jące przejęcie tego terytorium przez Bolesławowiców. Przed przyjaz­dem Kazimierza Jagiellończyka do Sochaczewa doszło, prawdopo­dobnie z inicjatywy króla polskiego, do uregulowania naprężonych stosunków między księżną Anną a arcybiskupem gnieźnieńskim, Ja­kubem z Sienna.

Na Święta Bożego Narodzenia w 1475 roku Kazimierz Jagiellończyk przybył wraz z małżonką do Koła, gdzie wkrótce znalazła się i Anna Włodzisławowa. W Kole, po zawarciu ugody między Anną a Jakubem z Sienna, doszło do zasadniczych rozmów w sprawie ziemi sochaczewskiej, którą księżna za rekompensatę postanowiła przekazać królowi polskiemu. Monarcha przybył 2 lutego 1476 roku do Sochaczewa i dwa dni później (4 lutego) dokonał inkorporacji ziemi sochaczew­skiej do Korony, wystawiając przywilej dla tej ziemi oraz dla miasta Sochaczewa. Księżna Anna zrzekła się prawa do ziemi sochaczewskiej na rzecz Kazimierza Jagiellończyka, który nadał jej w dożywocie 6 lutego tego roku jako rekompensatę: zamek Koło z miastami Koło i Brdów oraz wymienionymi wsiami: Ostrowo, Białków, Tarnówka, Mniszek, Gąsiorów, Trześniew, Wakowy, Dąbrowa, Zawadki, Dzierawy, Nagórna Wieś, Blizna Wieś, Byliczki, Czołowo, Rosocha, Ruchenna, Podlesie, Osiek, Ossowie, Lipia Góra, Malinie, Bylice, Dębna oraz Brdów. Ponadto księżna zatrzymała w ziemi sochaczewskiej miasto Bolimów z wsiami: Stary Bolimów, Stare Wiskitki, Miedniewska Wola, Czerwona Niwa, Humin, Guzów. Król zobowiązał się również, że w ciągu czterech lat wykupi z rąk Jadwigi, żony kasztelana kaliskiego Bartłomieja z Iwanowic, miasto Mszczonów wraz ze wsią Zator i odda je księżnej Annie na takim samym prawie, jak Bolimów. Od tego czasu aż do śmierci wdowa po Włodzisławie I używała tytułu księżnej Mazowsza i tenutariuszki kolskiej. Anna, sprawując władzę w dobrach oprawnych, najczęściej przebywała na zamku w Kole. Dbała również o miasto i jego mieszkańców, m.in. na prośbę rady miasta i kuśnierzy Koła zatwierdziła w sierpniu 1477 roku statut cechu kuśnierskiego. Księżna Anna zmarła w marcu 1481 roku i została pochowana w Kole w koście­le Bernardynów p.w. Nawiedzenia N.M.P., pochodzącym z jej fundacji.

Żródła:

"Poczet książąt i księżnych mazowieckich" - autor: Janusz Grabowski; Wydawnictwo AVALON Sp. z o.o., Kraków 2019.

16-05-2024