Bolesław (III) Januszowic Piastowicz (urodzony około 1382-1383 roku, zmarł między 1420 a 4 maja 1424 roku) herb
Syn Janusza I "Starszego, Starego" Piasta, księcia ciechanowskiego, warszawskiego, wiznińskiego, zakroczymskiego, czerskiego, liwskiego, wyszogrodzkirgo, bielskiego, drohiczyńskiego, mielnickiego, płońskiego, księcia na Surażu, księcia tykocińskiego, księcia na Nidzicy, Olsztynie i Ostródzie i Danuty Anny Kiejstytówny, córki Kiejstuta, księcia trockiego, wielkiego księcia Litwy.
Książę na Bądkowie, na Garwolinie i Latowiczach.
Poślubił w 1412 roku Annę Fiodorowną Giedyminównę (urodzona około 1395 roku, zmarła na zamku w Czersku, 25 maja 1458 roku), księżną na Bądkowie, na Garwolinach i Latowiczach, regentkę Księstwa warszawskiego i Księstwa czerskiego, córkę Fiodora Olgierdowica Giedymonowicza Litewskiego, księcia kobryńskiego, ratnowskiego i lubomolskiego [w starszej literatura przedstawiana błędnie jako córka Iwana Olgimuntowicza holszańskiego, namiestnika kijowskiego].
Bolesław był młodszym synem Janusza I "Starszego" i Anny Danuty Kiejstutówny, księżniczki litewskiej. Urodził się około 1382-1383 roku, co należy wiązać z genezą jego imienia. Miano Bolesława było agnatyczne (po mieczu), używane wcześniej przez kilku Piastów mazowieckich. Jeżeli nawiązywało ono do Bolesława Jerzego (starszego brata Siemowita III), to Janusz I nadał je synowi ze względu na pamięć o swoim stryju. Niewykluczone, iż Bolesław urodził się w okresie posiadania przez Janusza I ziemi drohickiej, którą książę zagarnął w 1382 roku. Litwinom i utracił wiosną 1383 roku. Odżyła w tym czasie nie tylko pamięć o dawnym posiadaniu Podlasia przez książąt mazowieckich, ale przede wszystkim o Bolesławie Jerzym księciu ruskim. Bolesław występował często ze zdrobniałą formą imienia: Bolek (Bolco). Po ukończeniu 15 lat, co się wiązało z uzyskaniem lat sprawnych, zastępował ojca w różnych czynnościach, wykazując jednocześnie większą aktywność polityczną od swego starszego brata Janusza "Młodszego". Już w latach 1400-1401 wymieniany był jako świadek na dokumentach wystawionych w Czerwińsku i Wyszogrodzie przez rozjemców, na czele z biskupem poznańskim Wojciechem Jastrzębcem, dotyczących sporu między Januszem I a biskupem płockim Jakubem z Kurdwanowa.
Po pierwsze nie trzymać ją na wietrze zwłaszcza w nocy [...]. W dzień wystawiać na powietrze, ale nie trzymać za dużo na słońcu [...], jako pożywienie dawać jej zawsze nasiona lecz także czasem należy dać migdały obrane z łupinek, podobnie małe orzeszki, winogrony i figi [...], niekiedy dawać jej można ugotowane mięso bez soli. Jeśli chodzi o napój to ma być zawsze dawana czysta woda i tak podawana, aby koty się nie dostały do klatki.
W latach 1404-1405 spotykamy Bolka Januszowica na dworze Władysława Jagiełły w Krakowie, co poświadczają rachunki królewskie. Po wybuchu wojny z zakonem krzyżackim w 1409 roku wraz z ojcem blisko współpracował z Władysławem Jagiełłą i wielkim księciem litewskim Witoldem. W sierpniu 1409 roku wojska komturów krzyżackich z Ostródy i Pokarmina dokonały niszczycielskiego najazdu na ziemię Janusza I, m.in. na Ciechanów, a także inne miasta i wsie. Dlatego na początku października 1409 roku, w czasie prowadzonych negocjacji rozejmowych z Krzyżakami, Bolesław, z polecenia ojca wraz ze swoim wujem Zygmuntem Kiejstutowieczem, księciem litewskim, dokonali odwetowej wyprawy na terytorium Zakonu. Spalono wówczas Działdowo i 14 wsi wokół tego miasta. Niewykluczone, że zagony mazowiecko-litewskie podeszły aż pod Dąbrówno i Nidzicę. Bolesław wziął udział w zwycięskiej bitwie pod Grunwaldem. Został również sygnatariuszem zawartego w Toruniu 1 lutego 1411 roku pokoju z zakonem krzyżackim, co świadczy o jego rosnącej roli politycznej jako przewidywanego następcy ojca. Z zachowanych rachunków królewskich z 1412 roku wynika, że wraz z innymi książętami (Siemowitem IV, Zygmuntem Kiejtutowiczem) był podejmowany w Nowym Sączu przez Władysława Jagiełłę i królową Annę. Następnie znalazł się w orszaku towarzyszącym królowi Władysławowi Jagielle na spotkanie z Zygmuntem Luksemburskim w Lubowli. Na zjeździe tym zawarto w dniu 15 marca 1412 roku traktat między Polską a Węgrami, który legł u podstaw nowej orientacji politycznej Polski i Litwy, które odtąd - aż do 1420 roku - związały się z królem Zygmuntem Luksemburskim, zamierzając przy jego pomocy rozwiązywać swoje żywotne interesy, zwłaszcza relacje z zakonem krzyżackim. W 1412 roku Bolesław otrzymał od papieża Jana XXIII zgodę na używanie ołtarza przenośnego. Wkrótce, z inspiracji ojca, poślubił on Annę, córkę Fiodora Ratneńskiego, stryjecznego brata Anny Danuty Kiejstutówny, matki Bolesława. Małżonkowie byli ze sobą spokrewnieni, gdyż ich pradziadem był wielki książę litewski Giedymin.
W 1414 roku Bolesław uzyskał od papieża dla siebie i żony indulgencję dotyczącą odpuszczenia grzechów na wypadek śmierci. W tym samym roku wziął udział w konflikcie Polski i Litwy z zakonem krzyżackim (tzw. wojna głodowa), uczestnicząc również w negocjacjach pokojowych.
Podobnie jak starszy brat, otrzymał on od ojca dzierżawę, stanowiącą tymczasowe zaopatrzenie do czasu podziału Mazowsza. W skład tego obszaru wchodziły prawdopodobnie: Bądków, Garwolin i Latowicz w ziemi czerskiej. Książę dysponował również niewielką kancelarią, którą prowadził pisarz Szczepan z Mniszewa herbu Kościesza, późniejszy podkanclerzy i kanclerz dworski Janusza I. Zachował się tylko jeden oryginalny dokument Bolesława z 1417 roku, w którym potwierdzał sprzedaż dokonaną przez Piotra zw. Piwko z Modzel sołectwa we wsi Rębkowo koło Garwolina w powiecie czerskim, na rzecz Stanisława z Ostrowa. Transakcja opiewała na 40 kop groszy praskich. We wspomnianym dokumencie Bolko Januszowie użył intytulacji "Bolesław, z Bożej łaski książę Mazowsza itd." - Boleslaus Dei gracia dux Mazovie etc. Natomiast na dokumentach innych wystawców był określany jako Bolko, książę Mazowsza, z dodaniem niekiedy epitetu iuvenis (młodzieniec). Książę używał pieczęci herbowej sygnetowej. Na zachowanym odcisku tej pieczęci widać na tarczy orła bez korony, a w legendzie napis "pieczęć księcia Mazowsza" (s[igillum] duc[cis] Mazovie). Bolesław, młodszy syn Janusza I, zmarł przed majem 1424 roku (prawdopodobnie w październiku 1423 roku), pozostawiając po sobie dwóch synów oraz córkę. Wdowa po Bolesławie Januszowicu - Anna - otrzymała od teścia tytułem zaopatrzenia dzierżawy: Bądków, Garwolin i Latowicz oraz wsie przynależne do tych ośrodków.
Po niespodziewanym zgonie Bolesława Januszowica, a następnie w marcu 1427 roku jego syna Konrada, doszło na początku 1428 roku (prawdopodobnie 7 stycznia) w Warszawie do uroczystego zjazdu wszystkich najważniejszych dygnitarzy i urzędników z Księstwa Czersko-Warszawskiego, na którym złożono hołd małoletniemu synowi zmarłego Bolesława (wnukowi Janusza I), Bolesławowi IV, i jego siostrze Eufemii. Było to ważne wydarzenie, gdyż stabilizowało sytuację w dzielnicy czerskiej i zapewniało sukcesję (na wypadek śmierci Janusza I) jego małoletnim wnukom.
Żródła:
"Poczet książąt i księżnych mazowieckich" - autor: Janusz Grabowski; Wydawnictwo AVALON Sp. z o.o., Kraków 2019.
01-05-2024