Danuta Anna Kiejstytówna (urodzona około 1358 roku, zmarła 25 maja, prawdopodobnie 1424 roku) herb
Córka Kiejstuta Giedyminowicza, księcia trockiego, wielkiego księcia Litwy i Biruty, kapłański pogańskiej.
Poślubiła między 1371-1373 a 1422-1425 roku Janusza I "Starszego, Starego" Piasta (urodzony około 1346 roku, zmarł w Czersku, 8 grudnia 1429 roku), księcia ciechanowskiego, warszawskiego, wiznińskiego, zakroczymskiego, czerskiego, liwskiego, wyszogrodzkiego, bielskiego, drohiczyńskiego, mielnickiego, płońskiego, na Surażu, tykocińskiego, księcia na Nidzicy, Olsztynie i Ostródzie.
Anna Danuta była córką Kiejstuta, księcia litewskiego i Biruty. Matka jej, według nie do końca wiarygodnych przekazów, była przed poślubieniem Kiejstuta kapłanką pogańską w Połądze, skąd została siłą uprowadzona i następnie poślubiona przez Kiejstuta.
Anna przyszła na świat około 1358 roku. Miała liczne rodzeństwo. Najwybitniejszymi jej braćmi byli Witold i Zygmunt - wielcy książęta litewscy, natomiast siostrą - Ryngalła Anna (żona Henryka, księcia mazowieckiego i biskupa elekta płockiego).
Do ślubu Anny Kiejstutówny z Januszem I, synem Siemowita III, doszło najpóźniej w połowie 1373 roku. W tym czasie jednym z najważniejszych priorytetów w polityce zagranicznej Siemowita III było nawiązanie przyjaznych stosunków z Litwą. Książę mazowiecki, zachowując neutralność wobec rządów andegaweńskich w Polsce, doprowadził już w 1371 roku do zawarcia ścisłego porozumienia z książętami litewskimi, co likwidowało groźne najazdy pogańskich sąsiadów na Mazowsze. Sojusz ten miał wyraźnie antykrzyżacki charakter, o czym świadczy bulla papieska z 23 listopada 1371 roku, w której Grzegorz IX, powołując się na skargę Krzyżaków, prosił księcia mazowieckiego, żeby jego poddani nie pomagali w żaden sposób Litwinom i Rusinom prowadzącym wojnę z Zakonem.
Pismo w podobnej treści wystosował również papież do królowej Elżbiety Łokietkówny, z prośbą, by wpłynęła ona na zmianę polityki Siemowita III. Anna Danuta przed przyjazdem na Mazowsze przyjęła chrzest na Litwie, a jej ojcem chrzestnym został Krzyżak Gunter z Hohenstein, który był przez jakiś czas jeńcem litewskim i przez to zaprzyjaźnił się z ojcem księżniczki - Kiejstutem. Małżeństwo Anny Danuty z Januszem I było udanym związkiem. Małżonkowie przeżyli razem ponad 50 lat. Było to najdłużej trwające małżeństwo zawarte przez Piasta mazowieckiego.
Ze związku Janusza I z Anną Danutą przyszło na świat trzech synów:
Janusz (urodzony około między 1376 a 1381 rokiem, zmarł 18 albo 30 października 1422 roku),
Bolesław (III) (urodzony około między 1382 a 1383 rokiem, zmarł między 1420 a 4 maja 1424 roku), książę na Bądkowie, na Garwolinie i Latowiczach, po nim potomstwo,
Konrad (urodzony przed 1400 roku, zmarł przed 9 grudnia między 1412 a 1413 roku),
imię córki Janusza I i Anny Danuty nie jest znane, chociaż można przypuszczać, że po wyjściu za mąż za Piotra I Muszatowicz (zmarł w 1391 roku), hospodara mołdawskiego przybrała imię Olga (urodzona między 1373 a 1376 rokiem, zmarła po 8 grudnia 1401 roku).
Nie zachowało się zbyt wiele informacji na temat działalności Anny Danuty. Księżna pozostawała w cieniu swego męża i nie odgrywała takiej roli, jak Aleksandra Olgierdówna, żona Siemowita IV.
Z osobą Anny Danuty należy wiązać fundację kościoła pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Nowej Warszawie (dzisiejszy kościół parafialny na Nowym Mieście w Warszawie). Księżna przekazała w 1409 roku grunt pod budowę świątyni, która została wzniesiona w latach 1409-1411. Z inicjatywy księżnej ozdobiono ten kościół czworoboczną wieżą gotycką zachowaną do naszych czasów. Parafia Nawiedzenia NPM została erygowana w 1411 roku przez Wojciecha Jastrzębca, biskupa poznańskiego. Z zachowanych zapisek w Metryce książęcej wiadomo, że Anna Danuta dokonywała różnych czynnościach prawnych, m.in. kupna i sprzedaży dóbr ziemskich w powiecie błońskim. W 1414 roku darowała swoją część wsi Czajki (powiat błoński), kupioną od Pawła z Czajek, Smiszkowi z Łomianek pod Warszawą za jego wierną służbę. W 1422 roku księżna nadała kolejną część Czajek Dziersławowi Kobyłce z Sierzchów.
Do niedawna sądzono, że księżna zmarła dopiero w 1448 roku, co jest pomyłką. W świetle moich ustaleń Anna Danuta zmarła między 1422 a 1425 roku W grudniu 1425 roku papież Marcin V udzielił zgody księciu Januszowi I na wybór spowiednika, mogącego zdejmować z niego kary kościelne, w tym ekskomuniki. Brak informacji o żonie Janusza I przemawia za tym, że Anna Danuta już nie żyła. W oparciu o zapiskę w nekrologu opactwa czerwińskiego przyjąłem, że księżna zmarła 26 listopada, prawdopodobnie 1424 roku, gdyż jej zgon tego samego dnia w 1425 roku jest mniej prawdopodobny, ze względu na krótki czas, jaki upłynął między listem Janusza I do papieża (po 26 listopada) a odpowiedzią Marcina V (20 grudnia).
Informacje na temat pochowania Anny Danuty zawdzięczamy Jędrzejowi Święcickiemu, który podał, że w klasztorze Dominikanów w Warce znajdują się grobowce Trojdena, Siemowita, jak również siostry Witolda, Anny. W połowie XIX wieku kościół Dominikanów rozebrano, a szczątki książęce przeniesiono do krypty podziemnej barokowego kościoła Matki Boskiej Szkaplerznej w Warce, gdzie się obecnie znajdują. Chociaż informacji podanych przez Święcickiego (opartych na miejscowej tradycji) nie można z góry odrzucać, to jednak wydaje się mało prawdopodobne, żeby Anna Danuta, związana z Warszawą i mieszkaŹjąca najczęściej w głównej rezydencji swego męża, nie została pochowana w kolegiacie św. Jana Chrzciciela, lecz w kościele Dominikanów w Warce. Wydaje się, że wolą "starszej księżnej" było spocząć w miejscu pochowania jej zmarłych przedwcześnie synów: Janusza, Bolesława i Konrada. Dlatego kolegiata warszawska, która przez księcia Janusza I była wybrana na nekropolię Piastów Mazowsza Wschodniego, była miejscem bardziej godnym do pogrzebania Anny Danuty, niż kościół Dominikanów wareckich.
Żródła:
"Poczet książąt i księżnych mazowieckich" - autor: Janusz Grabowski; Wydawnictwo AVALON Sp. z o.o., Kraków 2019.
26-10-2024
01-05-2024
28-04-2024