Janusz II "Pogrobowiec" Piast (urodzony po 10 września 1454 roku albo w 1455 roku, zmarł w Różanach lub w Płocku, 16 lutego 1495 roku) herb
Syn Bolesława IV (VII) Piast, księcia ciechanowskiego, czerskiego, liwskiego, warszawskiego, na Wiźnie, wyszogrodzkiego, zakroczywskiego, księcia podlaskiego (Drohiczyn, Mielnik, Bielsk, Węgrów), księcia płockiego, króla Polski i Barbary Aleksandrówny Rurykowiczównej, regentki warszawskiej, czerskiej, nurskiej, łomżyńskiej, liwskiej, różańskiej, ciechanowskiej, wyszogrodzkiej i zakroczymskiej, córki Aleksandra (Olelka) Włodzimierzowica Rurykowicza, księcia kijowskiego.
Książę ciechanowski, czerski, liwski, zakroczymski od po 10 września 1454 roku albo w 1455 roku do 3 kwietnia 1471 roku, książę czerski, liwski, warszawski, nurski, zakroczymski, ciechanowski, łomżyński i różański od 27 kwietnia 1488 roku roku do 3 kwietnia 1471 roku, książę wyszogrodzki od po 10 września 1454 roku albo w 1455 roku do około 14 lipca 1488 roku, książę ciechanowski, łomżyński, wiski, płocki i zakrzewski od przed 10 września 1475 roku do 16 lutego 1495 roku, książę płoński od między 2 czerwca 1479 a 5 lipca 1480 roku, książę warszawski od 10 września 1454 roku do 3 kwietnia 1471 roku i od 4 maj 1488 roku do 16 lipca 1488 roku, książę nurski od 4 maj 1488 roku do 16 lipca 1488 roku, kandydat do tronu polskiego od 7 czerwca 1492 roku do 20 sierpnia 1492 roku.
Był najmłodszym synem księcia mazowieckiego, Bolesława IV, i Barbary, bliżej nieznanej księżniczki ruskiej. Urodził się po 10 września 1455 roku jako pogrobowiec (ojciec Janusza II zmarł 10 września roku 145 roku). Do 1471 roku wraz ze starszymi braćmi, Kazimierzom III oraz Bolesławem V, władzę regencyjną w księstwie czersko-warszawskim obejmuje ich babka, Anna Fiodorówna, wdowa po Bolesławie Januszowicu. oraz rady regencyjnej z biskupem płockim Pawłem Giżyckim czele, która sprawowała regencję z racji niepełnoletności książąt. 25 maja 1458 roku po śmierci regentki Anny Fiodorówny, władzę regencyjną w księstwie czersko-warszawskim i opiekę nad nieletnimi książętami obejmuje ich matka, Barbara Olelkówna, wdowa po Bolesławie IV. Następnie między 31 grudnia 1461 a 1 stycznia 1462 roku po śmierci Siemowita VI płockiego, władzę w ziemi płockiej, bełskiej, rawskiej i wiskiej przejmuje rada regencyjna z biskupem płockim, Pawłem Giżyckim w imieniu małoletniego Włodzisława II, pozostającego do tej pory pod opieką Siemowita VI.
W następstwie śmierci Włodzisława II płockiego z 26 na 27 lutego 1462 roku Katarzyna Siemowitówna, ciotka Włodzisława II, przejmuje władzę w ziemi płockiej, płońskiej, wiskiej i Zawkrzu, która w marcu tego roku jej oddziały oblegają zamek w Rawie, broniony przez starostę Grota z Nowego Miasta (dążącego do przyłączenia miasta do Polski). Wobec groźby wojny z Królestwem Polskim, Katarzyna wycofuje swoje wojska. 14 kwietnia 1462 roku Katarzyna przekazuje Konradowi III, Kazimierzowi III, Bolesławowi V i Januszowi II swoje prawa do ziemi płockiej, płońskiej, wiskiej i Zawkrza, a Konrad III zostaje uznany za pełnoletniego, celem przejęcia praw do przekazanego władztwa w imieniu swoim i braci.
20 kwietnia 1462 roku Kazimierz Jagiellończyk zajmuje i wciela do Korony ziemię bełską i w dniach 11-25 listopada 1462 roku sejm walny w Piotrkowie zatwierdza ten akt wcielenia tych ziem. Następnie lokalen sądy zatwierdza inkorporację w ziemi rawskiej 7 grudnia i ziemi gostynińskiej 17 grudnia do Korony.
12 marca roku Konrad III, Kazimierz III, Bolesław V i Janusz II potwierdzają przywilej dla Płocka, nadany przez Włodzisława I z 1435 roku.
3 kwietnia 1471 roku na zjazdzie generalnym w Zakroczymiu dokonano podziału ojcowskiego dziedzictwa, obejmującą ziemię czerską, liwską, warszawską, nurską, zakroczymską, wyszogrodzką, ciechanowską, łomżyńską i różańską. Januszowi II przypadły ziemie: ciechanowska, różańska i łomżyńska.
W 1475 roku najmłodszy syn Bolesława IV nabył od brata, biskupa płockiego Kazimierza III, ziemię wiską i płocką (z powiatem płońskim) oraz Zawkrze, w związku z konsekracją na biskupa płockiego. Rok później na przełomie 22 stycznia a 2 lutego wraz z bratem Bolesławem V książę starał się nie dopuścić do przejęcia przez króla polskiego, Kazimierza IV Jagiellończyka, ziemi sochaczewskiej, którą władca zamierzał włączyć do Królestwa Polskiego zgodnie z umową z Anną, wdową po kuzynie obu książąt, księciu mazowieckim Włodzisławie I. Janusz II wraz z bratem zajęli wprawdzie Sochaczew, jednak po osobistym spotkaniu z monarchą, który wykluczył jakiekolwiek ich prawa do spadku po Włodzisławie, zostali zmuszeni do opuszczenia miasta i ziemia sochaczewska została inkorporowana do Królestwa Polskiego. Mimo to, 2 lutego 1476 roku Kazimierz Jagiellończyk przybywa do Sochaczewa i przejmuje całą dzielnicę z rąk księżnej Anny, wdowy po Włodzisławie I płockim, a następnie 4 lutego król włącza ziemi sochaczewskiej do Korony.
Przed 19 września 1478 roku podczas wyprawy przeciwko Krzyżakom wojska królewskie Kazimierza Jagiellończyka dokonują (przypadkowego?) zajęcia kilku wsi w ziemi zawkrzeńskiej.
Na przełomie 2 czerwca 1479 i 5 lipca 1480 roku po śmierć Katarzyny Siemowitówny, Janusz przejmuje władzę w ziemi płońskiej, dotychczasowej oprawy wdowiej Katarzyny. W maju 1484 roku Janusz II wysła poselstwo do Kazimierza Jagiellończyka przebywającego w Grodnie (prawdopodobnie w celu poinformowania króla o zamiarach dalszego powiększenia władztwa na skutek transakcji finansowych z braćmi). W sierpniu 1484 roku Janusz II odkupuje od brata Bolesława V powiaty kamieniecki i błoński, za łączną kwotę 2.000 grzywien oraz powiat tarczyński.
Po bezpotomnej śmierci Bolesława V (zmarł 27 kwietnia 1488 roku) Janusz II 4 maja 1488 roku przejął rządy w Warszawie, chociaż zmarły wyznaczył do tej roli innego brata, Konrada III "Rudego", którego patrycjat miejski Warszawy nie wpóścił do miasta. W wyniku porozumienia między książętami, zawartego 16 lipca 1488 roku. Na mocy uzgodnionego paktu ten pierwszy otrzymał Wyszogród i kwotę 20.000 florenów w zamian za Ziemię Warszawską i Nurską.
Na przełomie 25 lipca 1488 i 13 lutego 1492 roku po śmierć matki Barbary, Janusz II obejmuje władzę w Nowym Mieście, dotychczasową oprawą wdowią Barbary. 6 marca 1489 roku Janusz II powtarza i potwierdza przywilej dla Płocka, nadany przez Włodzisława I z roku 1435. Następnie na przełomie 29 listopada i 1 grudnia 1489 roku wizytuje Ciechanów nowo obrany wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego, Jana von Tieffen, który dokonuje przyjęcie Janusza w poczet honorowych członków zakonu jako tzw. familiaris, będące zalążkiem utrzymanych przyjaznych stosunków zwiertych, na mocy zawartego w 1472 roku traktatu pokojowego. Były one wynikiem nieprzyjaznych kontaktów z Królestwem Polskim i Jagiellonami.
W styczniu 1490 roku Jan Giżycki, dworzanin królewski i dzierżawca dóbr książęcych w Wielkiej Woli (pod Warszawą), w związku z zatargiem o charakterze skarbowym, najeżdża Warkę, należącą do Konrada, co w konsekwencji Konrad III i Janusz II podejmują przygotowania do zbrojnej wyprawy przeciwko Janowi Giżyckiemu. Konflikt zostaje zakończony z inicjatywy Kazimierza Jagiellończyka, który nakazuje królewiczowi Janowi Olbrachtowi rozsądzenie sporu pomiędzy Konradem i Janem Giżyckim.
Po śmierci króla polskiego, Kazimierza IV (zmarł 7 czerwca 1492 roku w Grodnie) prymas Zbigniew "Młodszy" Oleśnicki poparł kandydaturę Janusza II na króla Polski. 16 sierpnia 1492 roku Janusz II i Konrad III Rudy przybyli na zjazd elekcyjny do Piotrkowa z orszakiem 1500 zbrojnych. Okazało się, że Janusz II był jednym z kandydatów do krakowskiego tronu. Uzyskał wówczas poparcie części możnowładców nieprzychylnych Jagiellonom, jak też prymasa Polski, Zbigniewa "Młodszego" Oleśnickiego, oraz biskupa warmińskiego, Łukasza Watzerlode. W sierpniu 1492 roku do Piotrkowa Trybunalskiego dotarli posłowie Aleksandra Jagiellończyka, którzy prosili Janusza II, aby poparł wybór Jana Olbrachta, co było zgodne z wolą zmarłego Kazimierza Jagiellończyka. 20 sierpnia 1492 roku Janusz II zrezygnował z kandydowania na króla Polski. Przy okazji elekcji starał się wraz z bratem powiększyć terytoria, które znajdowały się pod ich panowaniem. Ostatecznie, dzięki energii Elżbiety Rakuszanki (żony zmarłego monarchy) i energicznych działaniom Fryderyka Jagiellończyka, w zastępstwie prymasa przebywającego w obozie książąt mazowieckich, królem został jej syn, Jan I Olbracht.
Janusz zmarł nagle w Płocku 16 lutego 1495 roku w stanie beżennym i bezpotomnie. Został pochowany w katedrze w Płocku. Wobec faktu nieposiadania żony i dzieci przez księcia ziemia płocka została wcielona do Królestwa Polskiego, a pozostałą część dziedzictwa przejął brat zmarłego, Konrad III, otrzymawszy ją w dożywotnie władanie od króla, Jana I Olbrachta (syna i od 1492 roku następcy na tronie Kazimierza Jagiellończyka). Był ostatnim Piastem, który panował w Płocku. Używał rozległej tytulatury, która nie zawsze odpowiadała jego faktycznemu stanowi posiadania.
Żródła:
"SŁOWNIK WŁADCÓW POLSKI I PRETENDENTÓW DO TRONU POLSKIEGO" - Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, pod redakcją: Edyty Wygodnik; wydawnictwo "Zielona Sowa", Kraków 2006.
Janusz II płocki w "Poczet.com" autorstwa: Michała Szustera
JANUSZ II w "Przodkowie"
12-05-2024