Kazimierz II Piast (urodzony między 1401 a 1403 rokiem [między 1396 a 1407 rokiem], zmarł we wsi Miączyn koło Krasnegostawu, między 15 a 16 września 1442 roku) herb
Syn Siemowita (Ziemowita) IV "Młodszego" Piasta, księcia czerskiego, liwskiego, rawskiego, płockiego, gostynińskiego, sochaczewskiego, wiskiego, płońskiego, zakrzewskiego i bełskiego, króla Polski i Aleksandry Olgierdówny Giedyminównej, księżnej rawskiej i gostynińskiej, córki Olgierda Giedyminowicza, wielkiego księcia litewskiego i Julianny Rurykowiczówny, córki Aleksandra Rurykowicza, wielkiego księcia twerskiego.
Książę rawski, gostyniński, sochaczewski, bełski, zawkrzeński, wiźniński i płocki od 6 stycznia 1426 roku do 31 sierpnia 1434 roku, książę bełski, ruski, buski, lubaczowski, sokalski, grabowiecki, łopatyński i horodelski od 31 sierpnia 1434 roku do między 15 a 16 września 1442 roku.
W Turobinie, 26 czerwca 1442 roku poślubił Małgorzatę Świdwę z Szamotuł herbu Nałęcz (zmarła w Raciborzu, 5 listopada 1464 roku [możliwe 21 lipca po 1463 roku]), księżną raciborską, regentkę Księstwa raciborskiego, córkę Wincentego Świdwy z Szamotuł herbu Nałęcz, kasztelana międzyrzeckiego i starosty Rusi generalnego Rusi, kasztelana zamku wyszehradzkiego, starosty wschowskiego i międzyrzeckiego i Anny nieznanego pochodzenia.
Był trzecim w kolejności starszeństwa synem księcia mazowieckiego, Siemowita IV "Młodszego", i Aleksandry, córki wielkiego księcia litewskiego, Olgierda, a siostry króla polskiego, Władysława II Jagiełły. W młodości przebywał na Litwie na dworze wielkiego księcia litewskiego Witolda (brata stryjecznego Jagiełły), co w przyszłości miało mu zapewnić poparcie wielkiego księcia. Na dworze książąt mazowieckich nie zaniedbywano jednak również stosunków z Polską, dzięki czemu często widzimy Kazimierza także na dworze Władysława Jagiełły.
5 marca 1424 roku w Krakowie reprezentował ojca na uroczystościach ślubnych Władysława Jagiełły z księżniczką holszańską, Zofią Holszańską (zwaną Sonką), która została czwartą z kolei żoną wuja; był także obecny na ceremonii jej koronacji, do której doszło 11 marca 1424 roku w katedrze wawelskiej w Krakowie.
W latach 20-tych XV wieku w związku z postępującą chorobą oczu ojca Kazimierz wraz ze starszym bratem Siemowitem V został dopuszczony do formalnych współrządów, najpewniej w 1424 roku. Pierwszym poważnym wyzwaniem dla Kazimierza był wyjazd do Brześcia Litewskiego, gdzie w imieniu chorego ojca 14 listopada 1425 roku wraz Siemowitem V uroczyście ślubował wierność koronie w związku z niedawnym podważaniem zależności lennej przez kanclerza Siemowita IV - Stanisława z Pawłowic.
W styczniu 1426 roku zmarł Siemowit IV pozostawiając Mazowsze Płockie i ziemię bełską do podziału między czterech synów - Siemowita V, Kazimierza II, Trojdena II (zmarł już w 1427 roku) i Włodzisława I (piąty Aleksander był już wówczas duchownym). Początkowo wraz z braćmi objął rządy w dziedzictwie ojca, obejmującym ziemię bełską na Rusi, jak też ziemie: płocką, sochaczewską, gostynińską i rawską na Mazowszu. Bracia zdecydowali się wtedy - nie chcąc nadmiernie rozdrabniać Mazowsza i osłabiać swojej pozycji, że na razie wstrzymają się z podziałem pozostając jako tzw. bracia niedzielni współwłaścicielami całości. Jednocześnie, aby zachować niezależność od Polski, zwrócili się po protektorat do Zygmunta Luksemburskiego.
Na początku 1426 roku Kazimierz II bełski razem z braćmi i stryjem Januszem I wydali ogólnomazowiecki statut. Ogółem obaj książęta mazowieccy ogłosili razem 22 analogiczne akty prawne. Identyczną działalność kodyfikacyjną prowadził w księstwie czersko-warszawskim książę Janusz I. Po roku 1426 w dzielnicy płockiej wydano tylko jeden statut sądowy - ogłosił go Włodzisław I w 1448 roku.
Zgodnie z obowiązkiem wasala książęta, rychło po przejęciu władzy udali się do Sandomierza, gdzie 8 września 1426 roku bracia Kazimierza złożyli królowi polskiemu hołd lenny. On sam jednak tego nie uczynił, mimo wyraźnego polecenia monarchy. Kazimierz, który uchylał się przed kolejnymi terminami złożenia hołdu (nie przyjechał m.in. w 1428 roku do Łęczycy), na którym zależało Jagielle, tym bardziej, że odmowa jednego z "braci niedzielnych" mogła dać powód do unieważnienia zależności lennej Mazowsza od Polski. Stan ten mógł się utrzymywać w głównej mierze dzięki poparciu udzielanemu Kazimierzowi przez władcę Litwy Witolda, który zabrał nawet księcia na wyprawę zorganizowaną w 1428 roku przeciwko Nowogrodowi Wielkiemu. Do zmiany stanowiska mazowieckiego Piasta skłoniła go ostatecznie choroba i śmierć możnego protektora - wielkiego księcia Witolda. Złożenie hołdu, Kazimierz II zwlekał do 23 września 1430 roku i w Sandomierzu, za pośrednictwem wielkiego księcia Witolda zgodził się na wznowienie zależności lennej (prawie równo cztery lata po braciach).
W 1427 roku Kazimierzowi Bełskiemu i jego braciom udało się zawiesić w obowiązkach biskupa płockiego Stanisława Pawłowskiego, dawnym kanclerzem ich ojca i przypuszczalnie od lat dwudziestych XV wieku tajnym stronnikiem króla polskiego na dworze płockim, którego oskarżyli o sfabrykowanie dokumentów, z których wynikało, że potomkowie Siemowita IV dążą do zawarcia przymierza z Zygmuntem Luksemburskim i Zakonem Krzyżackim przeciw Polsce. Dzięki pośrednictwu brata Aleksandra, biskupa trydenckiego, udało im się jednak uzyskać w 1427 roku zasuspendowanie biskupa płockiego, któremu następnie wytoczyli procesy w Rzymie i Krakowie. Piastowie oskarżyli Pawłowskiego o sfabrykowanie pism, w których mieli rzekomo wspólnie zobowiązać się do zawarcia przymierza z Zygmuntem Luksemburskim i zakonem krzyżackim przeciw Koronie. Pozbawili także biskupa możliwości korzystania z dóbr stołowych biskupstwa płockiego na Mazowszu i zmusili do opuszczenia diecezji. Konflikt próbował łagodzić wielki książę litewski Witold, który pisał w tej sprawie do książąt mazowieckich, prosząc by nie krzywdzili biskupa i dopuścili go do objęcia biskupstwa płockiego. Z polecenia papieża Marcina V dochodzenie w Krakowie prowadził Stanisław ze Skarbimierza, kanonik krakowski i profesor prawa kanonicznego na tamtejszej akademii, który po przesłuchaniu świadków i spisaniu przebiegu procesu odesłał akta do kurii papieskiej, która miała wydać ostateczny wyrok. Mimo że Rzym uwolnił biskupa płockiego od postawionych zarzutów, książęta mazowieccy nie dopuścili Pawłowskiego do objęcia posiadłości biskupich na Mazowszu.
25 czerwca 1427 roku w Bełzie Kazimierz II bełski, Włodzisław I i Siemowit V zawarli porozumienie, w myśl którego określili zakres sprawowanej przez siebie władzy na terenie Księstwa Zachodniomazowieckiego oraz zasady prowadzonej wspólnie polityki wewnętrznej i zagranicznej. Nieobecny w Bełzie, ciężko chory Trojden II zmarł 25 lipca 1427 roku.
W styczniu 1429 roku Piastowie mazowieccy uczestniczyli w zjeździe monarchów w Łucku wspólnie z Władysławem Jagiełłą, Zygmuntem Luksemburskim oraz wielkim księciem litewskim Witoldem. Doszło wówczas do zbliżenia pomiędzy Siemowitam V i cesarzem, który tuż po zjeździe gościł w ruskich posiadłościach książąt mazowieckich. Przebywający w Bełzie od 6 lutego 1429 roku Zygmunt przyjął księcia w poczet domowników dworu cesarskiego i wyznaczył mu roczną pensję w wysokości 4.000 złotych węgierskich. Być może były to dochody pochodzące z tych samych źródeł, z których przez wiele lat był opłacany Siemowit IV.
Wczesną wiosną (w marcu) 1431 roku nagłym atakiem Bolesław Świdrygiełło (brat Jagiełły, a wuj Kazimierza) zajął Horodło należące do księcia Kazimierza II, syna księcia płockiego Siemowita IV. Stworzył sobie tym samym podstawę do ataku zarówno na Chełm, jak i na Bełz, zagrażając Lwowowi od północy. W odpowiedzi król Jagiełło z Krakowa powołał pospolite ruszenie, nie określając jednak dokładnie nowego miejsca i terminu koncentracji. Błędem było również nie uwzględnienie większej odległości od Horodła czy Chełma, którą miało do pokonania wielkopolskie pospolite ruszenie maszerując zapewne przez Radom i Lublin. W maju tego samego roku pierwsze oddziały małopolskie poczęły ściągać na Ruś. Przybyły też tam posiłki lenników polskich - książąt mazowieckich: Włodzisława I płockiego, Siemowita V rawskiego i Kazimierza II, księcia bełskiego.
Nowy wielki książę dążący do pełnej niezawisłości Litwy, wkrótce po zawarciu sojuszu (w czerwcu 1431 roku) z wrogiem Królestwa Polskiego - zakonem krzyżackim, na początku sierpnia sprowokował wybuch rebelii ludności ruskiej w ziemi bełskiej. Ziemia ta znajdowała się faktycznie w rękach Kazimierza II, mimo wspomnianego wyżej pozostawania synów Siemowita IV w niedziale. Książę przy pomocy wojsk królewskich jeszcze przed wrześniem 1431 roku doprowadził do robicia powstańców. Po stłumieniu rebelii brał następnie udział w dalszych walkach ze Świdrygiełłą, toczonych w roku następnym, chociaż między walczącymi stronami obowiązywał rozejm (zawarto go 2 września 1431 roku i miał on formalnie obowiązywać do 24 czerwca 1433 roku). Kazimierz II nie wziął wówczas udziału w całości kampanii, koncentrując się na stłumieniu buntu panów ruskich wywołanego przez agentów Świdrygiełły. 15 grudnia 1433 roku w Łęczycy podpisano dwunastoletni okres zawieszenia broni w wojnie Polski z Zakonem Krzyżackim. Stroną tego układu stał się również Kazimierz II bełski.
W maju 1434 roku zmarł król Polski Władysław Jagiełło. Śmierć sędziwego władcy pozwoliła Siemowitowicom na większą swobodę i elastyczność w rządach na Mazowszu. Nie mniej w lipcu 1434 roku Siemowit V i Kazimierz II zjawili się w Krakowie, gdzie 25 lipca 1434 roku w Krakowie wzięli udział w koronacji syna Jagiełły Władysława III na króla Polski. 26 lipca 1434 roku Władysław III Warneńczyk z koroną na głowie opuścił zamek i wkroczył do miasta, aby w ratuszu przyjąć hołd i przysięgę wierności od mieszczan Krakowa. Ceremonia nie doszła jednak do skutku, ponieważ powstał spór między biskupami a książętami mazowieckimi o pierwszeństwo miejsca obok króla.
31 sierpnia 1434 roku w Płocku Kazimierz wraz z braćmi dokonał ostatecznego podziału ojcowskiego dziedzictwa. Książę uzyskał wówczas ziemię bełską, którą - jak już wspomniano - faktycznie uprzednio zarządzał. 31 grudnia 1435 roku podpisał akt pokoju w Brześciu Kujawskim. Kazimierz II od lat zainteresowany losami ziemi bełskiej za zgodą braci objął samodzielne rządy w dzielnicy położonej na granicy Polski i Litwy, co w oczywisty sposób dodatkowo wciągnęło Piasta w konflikt pomiędzy polskimi (głównie małopolskimi) możnowładcami a Świdrygiełłą. Walki ze zmiennym szczęściem toczyły się aż do 4 września 1437 roku, kiedy to Polacy w obecności Kazimierza zawarli we Lwowie ostateczną ugodę ze Świdrygiełłą.
W krótkim czasie od przeprowadzonego podziału udało się synowi Siemowita IV doprowadzić do istotnych zmian w zakresie polityki wewnętrznej w posiadanej ziemi. Kazimierz dokonał w niej reorganizacji sądownictwa (w oparciu o polskie wzory), systemu administracyjnego poprzez wprowadzenie hierarchii urzędniczej, nadawał również przywileje szlacheckie. Wyważona polityka księcia wobec ziemi bełskiej jest bardzo pochlebnie oceniana przez historyków, którzy dowodzą, że jedynie dzięki elastyczności i talentom dyplomatycznym władcy udało się zniwelować zagrożenie zbrojnych wystąpień ludności ruskiej i opowiedzenia się za Świdrygiełłą, z którym Królestwo Polskie toczyło walki aż do 1442 roku.
W polityce wewnętrznej w księstwie bełskim Kazimierz II stał na straży stopniowej asymilacji posiadanej części Rusi Halickiej z rządzonym przez braci Mazowszem, a co za tym idzie z Polską. Wiązało się to m.in. we wprowadzeniem polskiego systemu w sądownictwie i administracji.
/
Kazimierz zmarł na skutek zarazy 15 września 1442 roku. Jego zwłoki pochowano w katedrze płockiej. Był żonaty z Małgorzatą, córką Wincentego Świdwy z Szamotuł (niegdyś starosty ruskiego), którą poślubił kilka miesięcy przed zgonem (uroczystość ślubna miała miejsce w Turobinie 26 czerwca 1442 roku). Wobec faktu bezpotomnej śmierci dzielnicę księcia odziedziczył po nim jego brat, Włodzisław I.
Kazimierz II w czerwcu 1442 roku poślubił Małgorzatę córkę pochodzącego z Wielkopolski starosty Rusi Wincentego zwanego Świdwą z Szamotuł. Niestety z małżeństwa cieszył się niezbyt długo, gdyż niespodziewanie 15 września 1442 roku zmarł we wsi Miączyn koło Krasnegostawu na skutek panującej w okolicy zarazy. Nie zdążył się doczekać potomstwa, pochowany zaś został w nekropolii mazowieckich Piastów w katedrze płockiej. Posiadane przez Kazimierza księstwo przejął w całości jego młodszy brat Włodzisław I.
Żródła:
"SŁOWNIK WŁADCÓW POLSKI I PRETENDENTÓW DO TRONU POLSKIEGO" - Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, pod redakcją: Edyty Wygodnik; wydawnictwo "Zielona Sowa", Kraków 2006.
"Poczet książąt i księżnych mazowieckich" - autor: Janusz Grabowski; Wydawnictwo AVALON Sp. z o.o., Kraków 2019.
KAZIMIERZ II BEŁSKI w "Przodkowie"
Kazimierz II bełski w "WikipediA"
KAZIMIERZ w "Medievan Lands"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
25-05-2024