Konrad III "Rudy" Piast (urodzony między 1447 a 1448 rokiem, zmarł w Osiecku, 28 października 1503 roku) herb
Syn Bolesława IV (VII) Piast, księcia ciechanowskiego, czerskiego, liwskiego, warszawskiego, na Wiźnie, wyszogrodzkiego, zakroczywskiego, księcia podlaskiego (Drohiczyn, Mielnik, Bielsk, Węgrów), księcia płockiego, króla Polski i Barbary Aleksandrówny Rurykowiczównej, regentki warszawskiej, czerskiej, nurskiej, łomżyńskiej, liwskiej, różańskiej, ciechanowskiej, wyszogrodzkiej i zakroczymskiej, córki Aleksandra (Olelka) Włodzimierzowica Rurykowicza, księcia kijowskiego.
Książę ciechanowski od 10 września 1454 roku do 3 kwietnia 1471 roku i od 20 kwietnia 1496 roku do 28 października 1503 roku, książę czerski od 10 września 1454 roku do 28 października 1503 roku, książę liwski od 10 września 1454 roku do 28 października 1503 roku, książę warszawski od 10 września 1454 roku do 3 kwietnia 1471 roku i od około 14 lipca 1488 roku do 28 października 1503 roku, książę wyszogrodzki od 10 września 1454 roku do 3 kwietnia 1471 roku, od 16 listopada 1474 roku do około 14 lipca 1488 roku i od 20 kwietnia 1496 roku do 28 października 1503 roku, książę zakroczymski od 10 września 1454 roku do 3 kwietnia 1471 roku i od 1484 roku do 28 października 1503 roku, książę na Piasecznie i Błoniach od 3 kwietnia 1471 roku do 16 listopada 1474 roku, książę nurski od około 14 lipca 1488 roku do 28 października 1503 roku.
Poślubił około 13 czerwca 1468 roku, a przed 1476 rokiem Magdalenę Stawrotównę (zmarła w 1477 roku), córkę Stanisława Stawrotaze Stawiszyna, słodownika i piwowara, mieszczanina krakowskiego. Poślubił około między 1476 a 20 lipca 1477 roku, a przed 1493 roku (porzucona około 1480 roku?) Nieznana z imienia mieszczkę (zmarła po 1480 roku), córkę Aleksego, mieszczanina krakowskiego. Między 6 października 1496 roku i 2 kwietnia 1497 roku a 1503 roku poślubił Annę Radziwiłłównę herbu Trąby (urodzona w 1475 roku lub w 1476 roku, zmarła w zamku Liw, z 14 na 15 marca 1522 roku), księżną liwską, regentkę Księstwa Mazowsza, córkę Mikołaja I "Starego" Radziwiłła herbu Trąby, wojewody wileńskiego i kanclerza Wielkiego Księstwa Litewskiego, kasztelana trockiego, namiestnika bielskiego i smoleńskiego, starosty nowogrodzkiego i Zofii Anny Giedyminówny Moniwidówny herbu Leliwa, córki Jana Giedyminowicza Moniwidowicza herbu Leliwa, bojara litewskiego, starosty podolskiego i krzemienieckiego, marszałka hospodarskiego, wojewody (generalnego namiestnika) trockiego i wileńskiego.
Był trzecim w kolejności starszeństwa i zarazem najstarszym z żyjących (po zmarłych po niespełna roku braciach: Bolesławie i Januszu) synów księcia mazowieckiego, Bolesława IV, i Barbary, nieznanej bliżej księżnej ruskiej. Po śmierci ojca (10 września 1454 roku) wraz z młodszymi braćmi: Kazimierzem III, Bolesławem V i Januszem II, pozostawał pod opieką matki oraz biskupa płockiego, Pawła Giżyckiego, którzy w imieniu rady książęcej sprawowali regencję z racji małoletności książąt. Ojcowskie dziedzictwo obejmowało część Mazowsza wraz z ziemiami: czerską, liwską, warszawską, nurską, zakroczymską, wyszogrodzką, ciechanowską, łomżyńską i różańską. Konrad III osiągnął pełnoletność w 1462 roku. Po nagłych zgonach stryjów - Siemowita VI (31 grudnia 1461/1 stycznia 1462 roku) i jego brata, Włodzisława II ostatnich przedstawicieli zachodniomazowieckiej linii Piastów (zwanej również linią płocką), ciotka książąt, Katarzyna, zapisała ziemię płocką i wiską Konradowi III. Krok ten spowodowany był realną obawą przed inkorporacją dziedzictwa obu zmarłych Piastów przez Królestwo Polskie.
Król polski, Kazimierz IV Jagiellończyk, na podstawie prawa lennego zajął ziemię gostyńską, zaś na prawach osobnych województw inkorporował do Korony ziemie bełską i rawską. O statusie ziem przekazanych Konradowi przez wspomnianą Katarzynę miał zadecydować sąd powołany przez monarchę na zjeździe piotrkowskim w listopadzie 1462 roku. Przyznał on prawa do ziemi płockiej i wiskiej Koronie, jednak syn Bolesława IV nie uznał tego orzeczenia. W latach następnych (m.in. w 1464, 1468, 1476 roku) kolejne sądy królewskie potwierdzały orzeczenie z Piotrkowa, ale Kazimierz Jagiellończyk nie zdecydował się na egzekwowanie tego wyroku.
Po osiągnięciu przez braci Konrada pełnoletności 3 kwietnia 1471 roku doszło do podziału ojcowskiego dziedzictwa. Konrad otrzymał wówczas ziemię czerską i liwską, jednocześnie przekazał on bratu, Kazimierzowi III, ziemie uzyskane w 1462 roku - płocką (łącznie z powiatem płońskim) i wiską. Trzy lata później Kazimierz, starający się o uzyskanie biskupstwa płockiego, przekazał Konradowi kasztelanię wyszogrodzką. Stan posiadania księcia zwiększył się jeszcze o ziemię zakroczymską, pozyskaną od brata, Bolesława V, zaś po jego śmierci (w 1488 roku) doszły jeszcze ziemie warszawska i nurska. Sprzeciw mieszczan warszawskich uniemożliwił przejęcie części darowizny, jednak w wyniku porozumienia z bratem, Januszem II (który zajął Warszawę tuż po śmierci Bolesława), Konrad w zamian za ziemię wyszogrodzką ostatecznie przejął w 1489 roku rządy w ziemi warszawskiej.
Po śmierci Janusza II (16 lutego 1495 roku) książę starał się zająć zbrojnie ziemię płocką (to dawne dziedzictwo Konrada sprzedał w 1475 roku Januszowi brat Kazimierz III), ale zdecydowana postawa króla Jana I Olbrachta (syna i następcy Kazimierza Jagiellończyka) spowodowała, że w sierpniu 1495 roku Konrad opuścił zajęty uprzednio Płock i zobowiązał się do osobistego stawienia się przed monarchą w celu złożenia wyjaśnień. W lutym 1496 roku Jan Olbracht podjął decyzję o wcieleniu do Królestwa Polskiego ziemi płockiej, zaś księciu przekazał pozostałą część dziedzictwa zmarłego brata. Pomimo nalegań senatorów, domagających się natychmiastowej inkorporacji wszystkich ziem Konrada, monarcha poprzestał na przekazaniu księciu mazowieckiemu jako dziedzicznego lenna wyłącznie ziemi czerskiej, zaś władzę w pozostałych ziemiach miał książę sprawować tylko dożywotnio.
Polityka Królestwa Polskiego wyraźnie zmierzająca do likwidacji samodzielności Mazowsza była powodem poszukiwań przez Konrada oparcia u wrogów Jagiellonów - zakonu krzyżackiego, a nawet snucia planów małżeńskich z córką wielkiego księcia moskiewskiego Iwana III. Mimo niezbyt przyjaznych kontaktów polityczŹnych z Kazimierzem Jagiellończykiem i jego królewskim synem, Konrad podczas konfliktu zbrojnego Polski z państwem krzyżackim, toczonego w latach 1454-1466 (tzw. wojny trzynastoletniej), walczył po stronie polskiego króla. W 1497 roku brał również udział w kampanii Jana Olbrachta do Mołdawii. Politykę wewnętrzną księcia ograniczał królewski zakaz nakładania ciężarów na swych poddanych bez wiedzy i zgody polskiego monarchy. Warto jednak dodać, że Konrad 28 września 1502 roku zwołał pierwszy sejm mazowiecki w Warszawie. Z początków samodzielnych rządów pochodzi natomiast książęcy dekret nadający autonomię Żydom warszawskim, datowany na 1469 roku.
Konrad III zmarł 28 października 1503 roku w Osiecku nieopodal Garwolina. Książę był trzykrotnie żonaty. Dwa pierwsze małżeństwa były związkami morganatycznymi (czyli zawartymi z kobietami niedynastycznego pochodzenia). Książęcymi wybrankami były dwie mieszczki krakowskie - poślubiona w 1468 roku Magdalena oraz nieznana z imienia córka mieszczanina Aleksego, z którą ożenił się w 1476 roku. W 1496 roku Konrad ożenił się po raz trzeci, tym razem była to córka magnata litewskiego, wojewody wileńskiego Mikołaja Radziwiłła, Anna, z którą miał czworo dzieci: dwóch synów oraz dwie córki. Miał również dwoje dzieci z pozamałżeńskiego związku z Dorotą, żoną wójta z Kiełczy.
Konrad III miał dwie konkubiny: między 1480 a 1495 rokiem utrzymywał stosunki z Dorotą z Warszawy, późniejsza żona Jana Kozła, wójta Giełczyna. Ze związku miał dwóch synów:
Stanisław (urodzony między 1480 a 1495 roku, zmarł po 1520 roku),
syn (Wojciech?) (urodzony między 1480 a 1495 roku, zmarł zapewne po 1530? roku).
Następnie między 1486 a 1496? rokiem miał bliższe stosunki z Anną Łoską, prawdopodobnie szlachcianką, z która miał dwoje dzieci:
Hieronim (Jarosz) (urodzony około 1487 roku, zmarł po 1527 roku),
córka (urodzona około 1488 roku, zmarła przed 28 czerwca 1521 roku).
Żródła:
"SŁOWNIK WŁADCÓW POLSKI I PRETENDENTÓW DO TRONU POLSKIEGO" - Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, pod redakcją: Edyty Wygodnik; wydawnictwo "Zielona Sowa", Kraków 2006.
"Poczet książąt i księżnych mazowieckich" - autor: Janusz Grabowski; Wydawnictwo AVALON Sp. z o.o., Kraków 2019.
Konrad III Rudy w "Poczet.com" autorstwa: Michała Szustera
KONRAD III RUDY w "Przodkowie"
Konrad III Rudy Mazowiecki w "Geni"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
01-04-2025
31-03-2025
07-11-2024
25-05-2024