Leszek Bolesławowic Piast (urodzony około 1158 roku lub 1160 roku, zmarł w 1186 roku) herb
Syn Bolesława IV "Kędzierzawego"Piast, księcia mazowieckiego i kujawskiego, księcia śląskiego, wielkiego księcia krakowskiego i zwierzchniego księcia Polski i Wierzchosławy Rurykowiczównej, córki Wsiewołoda Mścisławicza Ryrykowicza, księcia nowogrodzkiego.
Książę książę Kujaw i Mazowsza od 3 kwietnia 1173 roku roku do 1186 roku.
Leszek był drugim pod względem starszeństwa synem Bolesława IV "Kędzierzawego" i jego pierwszej żony Wierzchosławy Anastazji nowogrodzkiej lub możliwe że prawdopodobnie jego drugiej żony, Marii (jak na razie nie potwirdzone są informacje). Jan Długosz datował urodziny Leszka na rok 1158 i twierdził, że jego matka zmarła w połogu. Niegdyś uczeni (np. Oswald Balzer, Kazimierz Jasiński) odrzucali przekaz Długosza i sądzili, że jego matką była druga żona Maria, a on sam urodził się dopiero po 1160 roku, być może w 1162 roku. Jednakże przekaz Długosza co do tożsamości matki potwierdziły odkryte monety Leszka, na których wskazuje Bolesława i Anastazję jako swoich rodziców. Tym samym większej wiarygodności nabrała także podana przez Długosza data narodzin, tj. 1158 rok, choć istnieją dość istotne przesłanki przemawiające za przesunięciem tej daty na początek lat 60-tych XII wieku. Kronika Wincentego Kadłubka podaje bowiem, że w chwili śmierci ojca w 1173 roku Leszek nie osiągnął jeszcze lat sprawnych i dlatego ojciec w testamencie wyznaczył mu opiekuna.
Imię Leszka mogło nawiązywać bądź do tradycji dworskiej utrwalonej w Kronice polskiej Anonima tzw. Galla lub do wcześnie zmarłego stryja, syna Bolesława III "Krzywoustego" - Leszka Bolesławowica.
Po śmierci w 1172 roku starszego brata Bolesława stał się jedynym dziedzicem ojca. Dzielnicę ojcowską przyszło mu objąć już w wieku nastoletnim, początkowo pod opieką Kazimierza II "Sprawiedliwego". Z racji małoletności Kazimierz wyznaczył mu na opiekuna wojewodę Żyrosława (Żyrona), brata matki księcia gdańskiego, Sambora. Leszek, jak zapisał w swojej kronice Wincenty Kadłubek, był niezwykle słabego zdrowia i z tego powodu jeszcze w 1177 roku rządy sprawował w jego imieniu możnowładca mazowiecki Żyron.
Formalnie samodzielne rządy Leszek objął dopiero po 1177 roku i w swojej polityce oparł się na ścisłej współpracy z Kazimierzem II "Sprawiedliwym", którego interesów w księstwie mazowieckim pilnował od momentu objęcia władzy w Krakowie przez tego ostatniego możnowładca mazowiecki Żyron.
Około 1180 roku, już jako samodzielny władca, Leszek wspierał swego szwagra, księcia drohiczyńskiego Wasylka w walkach o Brześć opanowany przez jego rywala, księcia mińskiego Włodzimierza. Według kwestionowanych przez historyków źródeł ruskich Wasylko po swym zwycięstwie miał przekazać Leszkowi (w formie zapłaty za udzieloną pomoc) własne księstwo. Książę Mazowsza i Kujaw z niewiadomych przyczyn nie zajął jednak ofiarowanej ziemi.
Być może przejawem dobrych stosunków z Kazimierzem było uczestnictwo razem z nim w wojnie z księciem mińskim Włodzimierzem, który w 1180 roku zagarnął księstwo brzeskie należące do księcia Wasylka, który jakoby był żonaty z nieznaną z imienia siostrą Leszka. Po długiej i wyczerpującej wojnie, Brześcia ostatecznie nie udało się odzyskać, zaś Wasylko przekazał Leszkowi wszelkie prawa do swoich ziem (w tym do Drohiczyna). Jednakże jedynym źródłem opisującym te wydarzenia jest rzekomo zaginiony tzw. "Latopis Połocki", znany wyłącznie z osiemnastowiecznego przekazu rosyjskiego historyka Wasilija Tatiszczewa zawartego w jego pracy Historia Rosji od czasów najdawniejszych. Najnowsze badania nad pracą Tatiszczewa kwestionują jednak istnienie "Latopisu Połockiego" a cały fragment dzieła Tatiszczewa dotyczący rzekomego księcia drohiczyńskiego Wasylka, jego powinowactwa z Leszkiem oraz wspólnej interwencji Kazimierza i Leszka w rejonie Drohiczyna w latach 1178-1182 uznają za niewiarygodny. Współczesne źródła potwierdzają wprawdzie wyprawę Kazimierza II na Brześć w 1182 roku, ale milczą o współudziale Leszka i o rzekomym księciu drohiczyńskim Wasylku, inaczej też przedstawiają motywy i przebieg tej interwencji.
W 1180 roku Leszek uczestniczył w słynnym wiecu państwowym w Łęczycy zwołanym przez stryja Kazimierza. Przed 1186 roku, w świetle relacji Wincentego Kadłubka, zapisał w testamencie swoje księstwo stryjowi Mieszkowi III "Staremu", który zamierzał osadzić na Mazowszu swego syna, Mieszka "Młodszego". Uzyskanie nadania, zdaniem kronikarza, dokonało się przy użyciu przez Mieszka podłego podstępu i po uprzednim pozyskaniu wojewody Żyrona. Prowokacyjne zachowanie przewidywanego następcy nie uszło uwadze Leszka, który podjął starania o odstąpienie od uciążliwej umowy. Porozumiał się z Kazimierzem "Sprawiedliwym" i po uzyskaniu przebaczenia za swą niefortunną decyzję sporządził nowy testament, w którym przekazał swoje księstwo stryjowi.
W 1184 roku Leszek dość niespodziewanie zmienił swą politykę dynastyczną. Z nieznanych powodów zawezwał na dwór do Płocka syna Mieszka III "Starego" Mieszka "Młodszego" i powierzył mu rządy namiestnicze. Co więcej Leszek wyznaczył prawdopodobnie Mieszka "Młodszego" w przypadku swojej bezpotomnej śmierci na następcę. Do scedowania Mazowsza i Kujaw na rzecz linii wielkopolskiej Piastów ostatecznie jednak nie doszło, gdyż jak dowiadujemy się z kroniki Wincentego Kadłubka, Mieszko zachowywał się w dzielnicy krewniaka w sposób, jakby to on był udzielnym księciem, co zraziło ostatecznie Leszka do potomstwa Mieszka "Starego".
Leszek Mazowiecki zmarł bezpotomnie, zapewne pozostając w stanie bezżennym, w 1186 roku i został najprawdopodobniej pochowany w katedrze płockiej. Według przekazu Kadłubka był człowiekiem chorowitym, co mogło mieć wpływ na śmierć w młodym wieku. W testamencie księstwo mazowieckie i kujawskie pozostawił swojemu stryjowi Kazimierzowi II "Sprawiedliwemu".
Jedyne przedstawienie ikonograficzne księcia znajduje się na tympanonie z opactwa św. Wincentego na wrocławskim Ołbinie. Na tym tzw. tympanonie Jaksy Leszek (w wieku około dziesięciu lat) towarzyszy ojcu ofiarującemu Pannie Marii kościół w Bytomiu.
Żródła:
Leszek Bolesławowic w "WikipediA"
"SŁOWNIK WŁADCÓW POLSKI I PRETENDENTÓW DO TRONU POLSKIEGO" - Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, pod redakcją: Edyty Wygodnik; wydawnictwo "Zielona Sowa", Kraków 2006.
10-03-2024