Małgorzata Przemyślidówna (urodzona w 1410 roku, zmarła 5 lipca 1459 roku) herb
Córka Jana II "Żelaznego" Przemyślida, księcia raciborskiego, pana na Pszczynie i Heleny Korybutówny, suwerennej pani na Pszczynie, córki Dymitra Korybuta Olgierdowicza Giedyminowicza, księcia Nowogrodu Siewierskiego.
Księżna gostynińska od 16 lub 17 lutego 1442 roku do 5 lipca 1459 roku.
Między 1426-1433 a 1433-1434 roku poślubiła Kazimierza [Kaźka] I Piasta (urodzony około 1396 roku, zmarł w Oświęcimiu, między 22 grudnia 1433 a 26 lipca 1434 roku), księcia oświęcimskiego, toszeckiego, zatorskiego i strzelińskiego. Między 1434-1437 a 1442 roku, a przed 17 lutego 1437 roku poślubiła Ziemowita [Siemowita] V "Młodszego" Piasta (urodzony między 1388 a 1391 rokiuem, zmał w Nowym Dworku koło Rawy, 16 lub 17 lutego 1442 roku), księcia bełskiego, wiznańskiego, zawkrzewskiego, płockiego i płońskiego, księcia gostynińskiego, rawskiego i sochaczewskiego, księcia Dolina i Żydaczowa.
Małgorzata była córką Jan II "Żelaznego", księcia raciborskiego i Heleny litewskiej, córki Korybuta Olgierdowicza, siostrą Mikołaja V i Wacława II.
Urodziła się najwcześniej w 1410 roku (zapewne około połowy drugiej dekady XV stulecia), a imię otrzymała po księżnej cieszyńskiej Małgorzacie, siostrze jej ojca.
W latach 1426-1433 poślubiła owdowiałego księcia Kazimierza oświęcimskiego. Z pierwszą żoną, Anną żagańską, książę miał trzech synów Wacława, Przemysława (Przemka), Jana (Janusza).
Jak wskazują późniejsze przesłanki, w ramach wiana księżna miała zapisane sumy na dobrach książęcych: Spytkowicach i Bachowicach. Małżeństwo Małgorzaty było jednak krótkie i bezdzietne; Kazimierz zmarł najpewniej 7 kwietnia 1434 roku. Księżnej nie było dane przejąć rządów regencyjnych w księstwie, gdyż jej najstarszy pasierb Wacław był już dorosły (miał około dwadzieścia lat) i to on przejął władzę. Jednak jeszcze 15 października tego roku na zjeździe pod Będzinem książąt górnośląskich (uczestniczyli w nim Bernard opolski, Mikołaj raciborski i Wacław cieszyński) z przedstawicielami Królestwa Polskiego, Małgorzata reprezentowała księstwo oświęcimskie. Zjazd dotyczył zwalczania rozbójnictwa na pograniczu, a zwłaszcza powstrzymania działań awanturnika Mikołaja Kornicza Siestrzeńca, wspieranego - jak utrzymywała strona polska - przez przyjaciół z księstwa oświęcimskiego i cieszyńskiego. Wkrótce jednak Małgorzata opuściła Oświęcim i w 1435 lub 1436 roku wyszła ponownie za mąż. Tym razem wybrankiem jej był Siemowit V mazowiecki, książę rawski, sochaczewski i gostyniński.
W dniu 7 marca 1437 roku na zjeździe w stolicy księstwa Rawie, Siemowit zapisał żonie Małgorzacie na ziemi sochaczewskiej wiano. W jego skład weszły miasta Sochaczew, Mszczonów i Wiskitki oraz m.in. wsie Czerwonka, Stare Wiskitki, Kozłowice, Bolemów, Jaktorów i Miedniewice. Natomiast należny księżnej posag wypłacili jej pasierbowie Wacław, Przemek i Janusz oświęcimscy. Aby jednak uzyskać gotówkę, w październiku 1437 roku zastawili za 700 grzywien groszy krakowskich wsie Przeciszów i Polankę w ziemi oświęcimskiej Jerzemu Szwarcowi, mieszczaninowi krakowskiemu, a następnie w grudniu tego roku sprzedali wsie Spytkowice i Bachowice księdzu Teodorowi Weinrichowi za 628 florenów węgierskich i 16 groszy praskich. Już jednak w 1440 roku Siemowit V dokonał zamiany w uposażeniu małżonki, a stosowny dokument wystawił na wiecu w Sochaczewie 27 marca tego roku. Wiano zostało przeniesione do ziemi gostynińskiej, a w jego skład weszły trzy miasta: Gostynin, Gąbin i Osmolin oraz 21 wsi: Rataje, Lucień, Kozice, Strzelce, Skrzany, Długołęka, Niedrzaków, Międzydrzewie (Niedrzewie), Leśniewice, Mysłownia, Korzeń, Topolno, Czyrzewo, Starepole (Staropol), Krobino (Krubin), Sanniki, Osmolino (Osmolska Wieś), Witusza, Lipeńskie, Brzeziałąka (Brzezie) i Rozlazowo (pod Sochaczewem) wraz z przynależnymi lasami i jeziorami.
Drugie małżeństwo Małgorzaty i Siemowita, którego owocem była córka:
Małgorzata (urodzona zapewne między 1436 a 1440 rokiem, zmarła między 5 maja 1483 a 1 września 1485 roku), żona: Konrada IX "Czarnego" (urodzony między 1415 a 1420 roku, zmarła w Oleśnicy, 14 sierpnia 1471 roku), księcia bytomskiego, księcia gliwickiego, księcia kozielskiego, księcia na Miliczu, księcia oleśnickiego, księcia na Prusicach, księcia na Rudnie, księcia na części Ścinawy, księcia na Trzebnicy, księcia na Wąsoszu, księcia na Wołowie, księcia na Żmigrodzie.
Po jego śmierci większą część księstwa, czyli ziemie rawską i sochaczewską, przejęli jego młodsi bracia Kazimierz II i Władysław I, zaś nadania królewskie wróciły do Korony, natomiast ziemię gostynińską przejęła jako swoje dożywocie Małgorzata, będąca jednoczenie opiekunką nieletniej córki. Sprawując władzę i wystawiając dokumenty, używała tytulatury ogólno mazowieckiej, dodając tytuł księżnej gostynińskiej; nie zachował się jednak odcisk jej pieczęci. Niewiele też zachowało się śladów jej działalności w dobrach oprawnych. W 1444 roku otrzymała od prymasa Wincentego Kota zezwolenie na używanie ołtarza przenośnego i wybór spowiednika, natomiast 1451 roku na jej prośbę biskup poznański Andrzej z Bnina nadał uposażenie kaplicy zamkowej w Gostyninie. Księżna wyraziła też formalną zgodę na małżeństwo swojej córki Małgorzaty z Konradem IX "Czarnym", księciem oleśnicko-kozielskim, chociaż inspiratorem tego małżeństwa był Włodzisław I i jego żona Anna, siostra Konrada. Ślub odbył się 24 czerwca 1453 roku w katedrze płockiej, a po wyprawionych przez Włodzisława I uroczystościach weselnych, Małgorzata, przed wyjazdem na Śląsk żegnając się 28 czerwca w Gąbinie z rodziną, zrzekła się wszelkich praw do spadku po ojcu na rzecz rzeczonego stryja, kwitując jednocześnie odbiór części posagu. Natomiast księżna Małgorzata była najpewniej osobą, która zaaranżowała małżeństwo swojego brata Wacława II raciborskiego z Małgorzatą Szamotulską, wdową po księciu mazowieckim Kazimierzu II bełskim (zmarł 16 września 1442 roku), bracie swojego byłego męża Siemowita V. Do małżeństwa doszło na początku 1445 roku.
Małgorzata zmarła 5 lipca 1459 roku. Dwa dni później w Gostyninie odbył się jej pogrzeb, w którym uczestniczyli bratankowie jej męża Siemowit VI i Włodzisław II. Księżna spoczęła w ufundowanej przez Siemowita V kaplicy zamkowej pw. św. Trójcy, Wniebowzięcia N.M.P. i św. Stanisława.
Żródła:
"Książęta i księżne raciborscy (1290/1291-1521)" - autor: Jerzy Sperka; Wydawnictwo AVALON Sp. z o.o., Kraków 2022.
11-05-2024