Maria Juriewna Rurykowiczówna Halicka (urodzona w Haliczu, około 1285 roku, zmarła 11 stycznia 1341 roku) herb
Córka Jerzego I Lwowicza Rurykowicza, księcia halickiego i Eufemii Piastówny, córki Kazimierza I Piasta, księcia kujawskiego.
Regentka Księstwa halicko-włodzimierskiego od 21 maja 1323 roku do 1324 lub 1325 roku.
Około 1308 lub 1309 roku poślubiła Trojdena I Piasta (urodzony w latach 1284-1288, około 1285 roku, zmarł 13 marca 1341 roku), księcia sieciechowskiego, księcia czerskiego, warszawskiego, nurskiego i liwskiego, regenta płockiego.
Maria, żona Trojdena I, była córką Jerzego I Lwowica, księcia bełskiego, a następnie halicko-włodzimierskiego. Ojciec jej był dwukrotnie żonaty, pierwszą jego żoną była nieznana z imienia córka księcia twerskiego Jarosława, zaś drugą - matka Marii - Eufemia, córka księcia kujawskiego Kazimierza I Konradowica.
Urodziła się około 1295 roku. Imię otrzymała na cześć swojej prababki Marii, żony Romana Mścisławowica. Jej babką macierzystą była Konstancja, córka króla węgierskiego Beli IV "Wielkiego". Maria miała rodzeństwo, braci: Michała, Andrzeja i Lwa oraz siostrę Anastazję, żonę Aleksandra Michałowica, księcia twerskiego. Do zawarcia małżeństwa Trojdena I z księżniczką ruską doszło prawdopodobnie w 1309 roku. Przyśpieszyło to decyzję księcia Bolesława II o przekazaniu najstarszym synom, Siemowitowi II i Trojdenowi I, tymczasowych działów w formie zaopatrzenia. Datę mariażu Trojdena I z Marią Juriewną w 1309 roku potwierdza również termin urodzin Bolesława Jerzego, najstarszego dziecka tej pary małżeńskiej. Przyszedł on na świat dopiero w 1309 lub 1310 roku, z czym należy wiązać osiągnięcie przez niego w 1324 lub 1325 roku pełnoletniości.
W 1313 roku, po śmierci Bolesława II, doszło do ostatecznego podziału Mazowsza. Mąż Marii - Trojden I przejął dotychczasową dzielnicę warszawską swego brata Siemowita II, powiększając Księstwo Czerskie od strony północnej. Dlatego w latach 1313-1341 władztwo Trojdena I i Marii obejmowało kasztelanie: czerską (z Warką i Grójcem), warszawską (z Błoniem i Tarczynem), kamieniecką na Pobużu (późniejsza ziemia nurska) oraz Liw. Maria Trojdenowa była rodzoną siostrą ostatnich książąt halicko-włodzimierskich z dynastii Romanowiczów: Andrzeja i Lwa. Dlatego po śmierci brata Andrzeja Juriewica (zmarłego przed 21 maja 1323 r.) zabiegała, żeby władzę w Księstwie Halicko-Włodzimierskim objął jej syn Bolesław. Jednak Trojdenowic nie był jedynym pretendentem do tronu ruskiego, gdyż do najbliższych spadkobierców należała również siostra Marii - Anastazja, żona Aleksandra Michałowica oraz ich ciotka Anastazja, wdowa po Siemowicie, księciu dobrzyńskim, córka Lwa halickiego. Dlatego niewykluczone, że wdowa po księciu Siemowicie rozpoczęła z bojarami wołyńskimi pertraktacje w sprawie kandydatury któregoś ze swoich synów - Władysława bądź Bolesława. Byli oni bratankami króla polskiego Władysława Łokietka. Ostatecznie, w wyniku osiągniętego kompromisu między stronami pretendującymi do spadku po Romanowiczach, Bolesław Jerzy Trojdenowic został władcą Rusi halicko-włodzimierskiej. Maria Juriewna była obecna podczas elekcji syna, co umożliwiło mu pokojowe przejęcie władzy w księstwie. Świadczy o tym dokument Bolesława Jerzego Trojdenowica z 1323 roku, na którym wystąpił z intytulacją: "Ja, Jerzy Trojdenowic z matką moją" (ego Georgius Trondzyenyewycz cum matre mea). Intytulacją dokumentu z 1323 roku może świadczyć o tym, że Maria, siostra zmarłych książąt halicko-włodzimierskich, mogła sprawować za zgodą bojarów ruskich opiekę nad synem do czasu osiągnięcia przez niego pełnoletności.
Maria Juriewna wspierała wymianę handlową między Mazowszem a Rusią po objęciu przez syna tronu we Włodzimierzu Wołyńskim. Wskazują na to ożywione kontakty gospodarcze mieszczaństwa warszawskiego z Księstwem Halicko-Włodzimierskim. Maria odgrywała jako żona Trojdena I ważną rolę w polityce wschodniej męża. Zapewne popierała roszczenia Mazowsza do terytorium Podlasia, którego część zajęli Litwini. Dzięki kontaktom z Rusią halicką-włodzimierską rozwijał się handel i wymiana gospodarcza na szlakach prowadzących ze Wschodu na Zachód Europy. Z jej osobą można łączyć fundację kościoła św. Jerzego w Warszawie, obecnie już nieistniejącego (upamiętnia go ulica Swiętojerska). Była to początkowo kaplica pełniąca funkcje świątyni przeznaczonej dla przyjeżdżających do miasta kupców, podróżnych i pielgrzymów. Wcześniej na tym terenie powstał plac targowy i budowle drewniane. Ze względu na napływ ludności i przyjezdnych kupców, zwłaszcza w dni targowe, zaistniała konieczność wzniesienia na tym terenie kościółka. Maria doznała u schyłku swego życia bolesnej straty. 21 marca 1340 roku został otruty - z inspiracji bojarów wołyńskich - jej syn Bolesław Jerzy II.
Po śmierci Bolesława Jerzego wspierała propolskie stronnictwo we Włodzimierzu Wołyńskim i poparła zbrojną wyprawę Kazimierza Wielkiego i oddziałów mazowieckich na Ruś w 1340 roku, zorganizowaną w celu zabezpieczenia osieroconego władztwa przed zagrabieniem go przez sąsiadów. Bojarzy, którzy doprowadzili do zgładzenia Bolesława Jerzego, obawiali się nie tylko króla polskiego, lecz również zemsty jego mazowieckiej rodziny, dlatego szukali wsparcia u Litwinów i Tatarów. Bojar Dętko - jeden z przywódców spisku - przejął kontrolę nad Księstwem Halickim i zwrócił się o pomoc do Tatarów. Natomiast drugi z głównych spiskowców - Daniel Ostrogski - zajął wołyńską część księstwa Bolesława Jerzego i oczekiwał poparcia Litwinów. Dlatego doszło prawdopodobnie do zawarcia małżeństwa pomiędzy Lubartem Giedyminowiczem a siostrą lub córką kniazia Daniela Ostrogskiego.
Maria Juriewna, księżna czersko-warszawska, zmarła 11 stycznia 1341 roku. Datę roczną jej zgonu podaje Długosz i "Rocznik poznański". W tym drugim źródle odnotowano, że: "w roku Pańskim 1341 zmarła trzy dni [przed] Idami stycznia Maria, księżna Mazowsza, matka Bolesława, księcia Rusi". Księżna została pochowana obok zmarłego tragicznie syna w kościele Dominikanów w Warce. Miejsce jej pogrzebania potwierdza pośrednio dokument Siemowita III (syna Marii i Trojdena I) dla dominikanów wareckich z 11 września 1352 roku, w którym książę prosił min. o modlitwę za duszę zmarłej matki.
Poślubiła Trojdena I, księcia sieciechowskiego, z którym miała czworo dzieci - trzech synów i córkę:
Bolesław Jerzy II Trojdenowicz (urodzony w 1309 lub 1310 roku, zmarł 21 marca 1340 roku), książę halicko-wołyński, zmarł bezpotomnie,
Eufemia (Ofka) Trojdenówna (urodzona około 1310 roku, zmarła po 11 styczniu 1374 roku), żona: Kazimierza I (urodzony między 1280 a 31 stycznia 1297 roku, zmarł w 1358 roku, po 24 lutym), regenta kozielsko-bytomskiego, księcia cieszyńskiego, siewierskiego, księcia na Koźlu, księcia bytomskiego i toszeckiego,
Siemowit III "Starszy" Trojdenowicz (urodzony około 1320 roku, zmarł 16 czerwca 1381 roku), książę Mazowsza, po nim potomstwo,
Kazimierz I Trojdenowicz (urodzony w latach 1329-1331 lub około 1320 roku, zmarł 26 listopada 1355 roku), książę warszawski i czerski, zmarł bezpotomnie.
Żródła:
"Poczet książąt i księżnych mazowieckich" - autor: Janusz Grabowski; Wydawnictwo AVALON Sp. z o.o., Kraków 2019.
Maria Piast (Halicka) w "Geni"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
Maria Halicka w "WikipediA"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
27-04-2024