Michał Bolesław "Michałuszka" Zygmuntowicz Giedyminowicz (urodzony około 1390 roku, zmarł w Moskwie, na krótko przed 10 lutego 1452 roku) herb
Syn Zygmunta I Kiejstutowicza Giedyminowicza, księcia starodubowskiego, wielkiego księcia litewskiego, księcia briańskiego, księcia trockiego i możajskiego, księcia Rusi Czarnej i nieznanej z imienia, córki kniazia Andrzeja Odyncewicza.
Książę Rusi Czarnej, książę starodubskiego i kijowskiego od 20 marca 1440 roku do 1441 roku, pretendent do tronu Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Przed 26 lub 28 maja 1427 roku poślubił Annę Piastówną Mazowiecką (urodzona 13 czerwca między 1407 a 1413 rokiem lub 24 kwietnia 1411 roku, zmarła przed 7 lutego 1435 roku), córkę Ziemowita (Siemowita) IV [V] "Młodszego" Piast, księcia czerskiego, księcia liwskiego, rawskiego, płockiego, gostynińskiego, sochaczewskiego, wiskiego, płońskiego, zakrzewskiego i bełskiego, króla Polski i Aleksandry Giedyminówny, księżnej rawskiej i gostynińskiej, córki Olgierda Giedyminowicza, wielkiego księcia Litwy. Przed 7 lutego 1435 roku poślubił Eufemię Piastównę Mazowiecką (zmarła po roku małżeństwa między 3 lutego a 3 marca 1436 roku), córkę Bolesława (III) Januszowica Piasta, księcia na Bądkowie, na Garwolinie i Latowiczach i Anny Fiodorówny Giedyminówny, księżnej na Bądkowie, na Garwolinach i Latowiczach, regentki Księstwa warszawskiego, regentki Księstwa czerskiego, córki Fiodora Olgierdowica Giedymonowicza Litewskiego, księcia kobryńskiego, ratnowskiego i lubomolskiego [w starszej literatura przedstawiana błędnie jako córka Iwana Olgimuntowicza holszańskiego, namiestnika kijowskiego]. Przed 21 sierpnia 1439 poślubił Katarzyne Siemowitównę Piastównę Mazowiecką (urodzona w Sochaczewie, między 1413 a 1416 roku, zmarła między 2 czerwca 1479 roku a 5 lipca 1480 roku), księżną płocką, księżną płońską, córkę Siemowita (Ziemowita) IV "Młodszego" Piasta, księcia czerskiego, liwskiego, rawskiego, płockiego, gostynińskiego, sochaczewskiego, wiskiego, płońskiego, zakrzewskiego i bełskiego, króla Polski i Aleksandry Olgierdówny Giedyminównej, księżnej rawskiej i gostynińskiej, córki Olgierda Giedyminowicza, wielkiego księcia litewskiego i Julianny Rurykowiczówny, córki Aleksandra Rurykowicza, wielkiego księcia twerskiego.
Był synem Zygmunta Kiejstutowicza i nieznanej z imienia córki kniazia Andrzeja z rodu Odyncewiczów. Michał Bolesław wychowywał się i zdobywał edukację na dworze swojego stryja, księcia litewskiego Witolda. Michał Zygmuntowicz, przebywał na dworze króla Władysław w 1406 roku i w 1412 roku, a następnie w latach 1427-1429 na dworze wielkiego mistrza Krzyżackie.
Po śmierci Witolda i objęciu władzy przez Zygmunta Kiejstutowicza, 18 października 1432 roku Michał wystawił dokument, w którym zrzekł się praw do następstwa tronu litewskiego po śmierci swego ojca. Najprawdopodobniej po zdobyciu przez swego ojca tronu litewskiego, Michał objął władzę w księstwie starodubskim i kijowskim.
Od chwili wyniesienia ojca na wielkiego książę Michał występuje na widowi politycznej.
W 1434 roku wbrew ojcu, na czele 200 jezdnych i 60 bojarów jako by przeszedł do obozu Świdrygiełły. Jednakże było inaczej - stał gorliwie po stronie ojca i w 1435 roku dowodząc połączonymi Polsko-Litewskimi wojskami odniósł pod Wiłkomierzem znakomite zwycięstwo nad wojskami Świdrygiełły i jego sprzymierzeńcem mistrzem Inflanckim, a następnie pociągnął pod Orszę, Smoleńsk, Połock i Witebsk. Połock przez tydzień oblężenia wytrzymał. Dopiero w lecie następnego roku uznały zwierzchnictwo Zygmunta, z czego Zygmunt w 1437 roku nadał przywilej na dobra Rohowo w dziedziczenie dla niejakiego Stanisława i Mikołaja.
Syn panującego wielkiego księcia, książę Michał nie mógł marzyć o schedę po swoim ojca. Panowie Polscy przypominali przy każdej sposobności i w 1438 roku na zjeździe w Sieradzu i podczas osadzenia Świdrygiełły w Łącku.
Po tragicznej śmierci Zygmunta wystąpił w roli pretendenta i odtąd przez lat kilkanaście idąc śladami Świdrygiełły, którego nie posiadał ani energii ani zdolności, wichrzył i robił zamęt na Litwie.
Gdy został wielkim księciem Litewskim. Zygmunt w 1432 roku dokonał zapisu królowi na jego rzecz, iż, po jego śmierci księstwo Litewskie z państwami Ruskimi zostanie przekazane na rzecz króla i koronę Polską, z wyjątkiem dóbr ojczystych Troki, i dalszych dziedzicznych majętności, które maja, przypaść na syna. W ślad za tym, poszło popisanie układy między księciem Michałem a królem Polski Władysławem.
Zaraz w 1440 roku dowiedziawszy się o śmierci ojca zamknął się w zamku Trockim, a Narbut w jego imienia opanował zamek Wileński. Zygmunt nie wiele pozostawił swoich stronników, to też stronnicy wyniesienia księcia Michała na stołek wielko książęcy, nie mogli stawić czynnego oporu radzie panów, którzy zjechawszy się do Holszan. wysłali, braci Michała i Jana Kieżgajłowicza do królewicza Kazimierza, z zaproszeniem na stolec wielko książęcy. Jednocześnie Andruszko Dowojnowicza i Raczko wysłani zostali do króla Władysława do Węgier, nagląc aby król przysłał do Litwy brata, zanim książę Michał zdoła się umocnić.
Zygmuntowicz próbował objąć władzę na Litwie, lecz wielkim księciem obrano Kazimierza Jagiellończyka. Po wyborze Jagiellończyka, Michał został pozbawiony wszystkich dziedzicznych posiadłości i zmuszony do ucieczki na dwór swej ciotki Danuty Anny na Mazowsze.
W tym czasie wdał się w spór z Bolesławem Mazowieckim o ziemię, który przybrał groźne rozmiary. Celem ułagodzeniu tego sporu odbył się 11 listopada 1441 roku sejm w Parczowie, na którym stawił się osobiście książę Michał i skarżył się przed radą koronną: "iż został pozbawiony ojca niewinnie zamordowanego, a ponadto wyrzucony z całego dziedzictwa, ż braci swej żony, że musi żyć na łasce swej żony, książąt Mazowieckich".
Rada Koronna uznała za słuszne, prawo księcia Bolesława na ziemię Drohicką i żądała od panów Litewskich aby książę. Michałowi przywrócono ojcowiznę, na co gdy się Litwini nie zgodziła. Wówczas książę Michał udał się do wielkiego mistrza Zakonu Krzyżackiego z prośbą o pomoc pieniężną: otrzymał jednak odmowną odpowie z powodu przymierzu z Litwą, którego wielki mistrz obawiał się zerwać.
Nie mogąc nakłonić księcia Bolesława do ustąpienia z ziemi Drohickiej, Kazimierz przedsięwziął zbrojną wyprawę na te ziemię. Na czele wojsk, wyruszyli książęta Mazowieccy, Bolesław i Władysław, mając w obozie księcia Michała, za sprawą którego spodziewano się bowiem, przy pierwszym kontakcie z wojskami litewskimi szeregi wojska przejda na jego stronę. Jednak za sprawą panów Polskich doszło do układu, na mocą którego książę Bolesław sprzedał Kazimierzowi swe prawa do Drohiczyna. W układzie tym niema mowy o księciu Michale i jego roszczeń. Na Litwie, w tym czasie księciu Michałowi wyznaczono jako udział: Bielsko, Brańsk, Surat, Kłeck, Kojdanów i Starodub.
Niespodziewana śmierć króla Władysława i wybór królewicza Kazimierza na tron Polski, musiały znów obudzić nadzieje księcia Michała na objęcie władzy wielkoksiążęcej. Panowie Litewscy jednak z obawy aby książę Michał nie mścił się za śmierć ojca, gdyby objął władzę, wstrzymywali Kazimierza od podróży do Polski. Michał z kniaziami Wołożyńskimi uknuł spisek na życie Kazimierza. Spisek jednak został wykryty, a spiskowcy zostali ścięci. Książę Michał zbiegł do Moskwy.
Kazimierz ciągle wahał się z wyjazdem do Polski, głównie z obawy, aby po jego wyjeździe nie wyniesiono ks. Michała na wielkie księstwu*). Tymczasem Polacy nie mogąc doczekać się Kazimierza i chcieli obrać królom Bolesława księcia Mazowieckiego, jak wiadomo, blisko spokrewnionego z księciem Michałem. To też wybór ten nie mógł być miłym Litwie; nie wstrzymywano zatem więcej Kazimierza, który wybrał się do Polski w 1446 roku.
W następnym roku gdy król po koronacji znajdował się w Kaliszu. 24 lipca 1447 roku, przybył do niego książę Michał i padł do nóg królewskich i prosił o przebaczenie i łaskę. Kazimierz jednak nie dał się przebłagać; pomny na jego wiarołomność i spiski oraz podstępy, nie uczynił mu ładnej nadziei, tak, że Michał widząc bezskuteczność swoich prośb, nie pożegnawszy nawet króla odjechał.
Książę Michał powrócił do Mazowsza i skąd utrzymywał stosunki ze swoimi stronnikami na Litwie. Korzystając z nieobecności Kazimierza stronnictwo znowu potajemnie przystapili do spisku i próbę objęcia trony wielko książęcego przez Michała. Kazimierz dowiedziawszy się o spisku starał się pojmać Michała: pisał do wielkiego mistrza aby kazał go pojmać i wydać mu go, gdyby przypadkiem w jego krajach się ukrywał lub przez nie przejeżdżał. Zalecenia to mistrz pruski zakomunikował 11 września 1447 roku mistrzowi Inflanckiemu. Wkrótce potem wielki mistrz doniósł królowi (17 października 1447 roku), że książę Michał przybył do nieco z prośbą, o gościnie w Prutach i nie bronił i pozwolił przejechać do Inflant, a otrzymawszy odmowną odpowiedź, gwałtemtem, na czele 14-tu jezdnych, przedarł się przez puszcze i przejechał przez Królewiec. Ścigany, błąkał się po lasach, aż został ujęty i przewieziony do Królewca, zmuszony był do powrotu, tą samą drogą przez którą się przekradł.
Michał nie czuł się więcej bezpieczny w Mazowszu i szukając pewniejszego schronienia, udał się na Śląsk do Konrada księcia oleśnickiego, a stamtąd starał się przedostać do chana Tatarskiego, który obiecał wesprzeć go całą siłą przeciw królowi Polskiemu, celem odzyskania dlań Litwy.
Aby zapobiedz połączeniu się księcia z Tatarami, Kazimierz wysłał na granicę silne wojsko. Było już jednak zapóźno; prowadzeni przez księcia Michała, Tatarzy po trzykroć napadali na Polskę okropnie kraj niszcząc ogniem i łupieniem ziem. Jednocześnie Michał bywał i na Wołoszczyźnie, którego wojewoda Piotr ociągał się ze złożeniem królowi obiecanego hołdu. Kazimierz, bawiący wówczas na Litwie, pociągnął na czele rycerstwa przeciwko Wołochom i bez rozlewu krwi, zmusił Piotra do złożenia hołdu i wydalenia księcia Michała ze swych posiadłości.
W 1448 roku Michał, zbiegł do chana krymskiego i doprowadził do najazdu tatarskiego na Podole. W roku następnym Tatarzy ponownie zniszczyli tę ziemię, starając się ją zagarnąć na rzecz swego litewskiego sprzymierzeńca.
Trzy wyprawy Tatarskie prędko po sobie następowały. Pierwsza miała miejsce w jesieni 1448 roku. Podczas drugiej, na wiosnę 1449 roku, której książę Michał osobiście dowodził, Tatarzy zajęli Starodubow, Nowogródek Siewierski i inne zamki; Kazimierz w tym samym jeszcze roku zamki poodbierał i książę Michała z Tatarami został wyparty z Litwy. Dowiedziawszy, że książę Michał osobiście przewodniczy, panowie Polacy niechętnie przeciwko niemu walczyli, albowiem ojcu jego zaprzysięgli, że korona Polska nigdy przeciwko niemu wojować nie będzie. Późną jesienią 1449 roku Michał, na czele Tatarów, po raz trzeci wpadł do kraju i poczynił okropne spustoszenia.
Ostatnie lata spędził książę Michał w Moskwie, i zgodnie z przekazem Jana Długosza, został otruty w monasterze przez księcia moskiewskiego Wasyla II "Ślepego". Przed śmiercią napisał list do króla, błagając go aby jego pochować w w Wilnie obok ojca i stryjów. Zmarł krótko przed Świdrygiełłą, a wieć w końcu 1451 roku albo na samym początku 1452 roku. Zwłoki Świdrygiełły i Michała pochowano jednoczesnie w katedrze wileńskiej, a król Kazimierz uroczyście pochował.
Książę zmarł bezpotomnie, na którym wygasł ród Kiejstytowiczów.
Michał Bolesław Zygmuntowicz był dwukrotnie żonaty. Przed 7 lutego 1435 roku Michał poślubił wnuczkę księcia warszawskiego Janusza I "Starszego" oraz córkę Bolesława Januszowica i Anny Fiodorówny, Eufemię. Pierwsza żona Michała zmarła po roku małżeństwa między 3 lutego a 3 marca 1436 roku. Przed 21 sierpnia 1439 roku Michał Bolesław ożenił się po raz drugi. Jego drugą żoną została córka księcia mazowieckiego Siemowita IV i Aleksandry Olgierdówny, Katarzyna. Obydwa małżeństwa Zygmuntowicza były bezpotomne.
Żródła:
"Ród Giedymina" dodatki i poprawki do dzieła Hrabiego Kazimierza Stadnickiego: "Synowie Gedymina", "olgierda i Kiejstuta" i "Bracia Władysława Jagiełły" przez Józefa Wolffa; Kraków 1886.
Michał Bolesław Zygmuntowicz w "WikipediA"
Michał Bolesław Zygmuntowicz w "Geni"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
01-03-2025
11-09-2024
25-05-2024