Stanisław "Grad" Szreński z Sokołowa herbu Dołęga (urodzony w 1481 roku, zmarła w 1535 roku)
Syn Stanisława Szreńskiego zw. Sokołowskiego z Sokołowa herbu Dołęga, wojewody płockiego.
Kasztelan wiski od 1497 roku, wojewoda płocki od 16 sierpnia 1507 roku, IV vicesgerent (namiestnik królewski) Księstwa Mazowieckiego i wojewoda mazowiecki w 1535 roku.
Około 1500 roku poślubił.
Podpisał konstytucję Nihil novi na sejmie w Radomiu w 1505 roku.
Szreńscy (potomkowie Stanisława Grada - dziada vicesgerenta) odgrywali znaczącą rolę na Mazowszu już w II połowie XV wieku, to jednak ich znaczenie wzrosło po przyłączeniu w 1495 roku Mazowsza płockiego do Korony i po otrzymaniu w 1497 roku przez Stanisława Szreńskiego (późniejszego wojewodę płockiego) od króla Jana Olbrachta dużych dóbr w powiatach: bielskim, raciąskim, szreńskim i wiskim. W 1508 roku Zygmunt I potwierdził mu darowiznę miasta Szreńska i przywilejów celnych nadanych swemu przodkowi. Wzrost znaczenia tej rodziny na Mazowszu przyczynił się również do rozwoju Szreńska - ich siedziby rodowej.
W 1488 roku dokonano podziału tytułem bliższości "propinquitate" dobrami dziedzicznemi po zmarłym bezpotomnie Krystynie ze Srzeńska. Dział przeprowadzali dalsi rodowcy, Zawisza z Kondrajca, marszałek nadwornego i chorąży płockiego ikołaj z Mdzewa i Włodzimierz z Kliczewa. Stanisław Sokołowski otrzymał Srzeńsk z wsiami Wola, Przychód, Garkowo, Kunienarty, Słoszewo i prawem patronatu w Srzeńsku. Zaś bracia Stanisław, Mikołaj i Wojciech otrzymali tę część Starożreb, którą dotychczas miał Stanisław Sokołowski po ojcu, tudzież tę, którą mu niegdy Krystyn Srzeński był podarował, dalej Wielkie i Małe Kowalewo, część Dąbrowy i prawo patronatu w tej wsi, wreszcie połowę Bońkowa. Rozjemcy wyznaczyli zakład 1.000 kóp groszy na dotrzymanie umowy.
Stanisław używał z początku nazwiska Sokołowski ze Srzeńska. Wkrótce jednak przybiera nazwisko Srzeńskiego i z niem już stale figuruje w aktach. W 1489 roku jest poręczycielem za utrzymanie spokoju między rodowcami Tomaszem i Jakóbem z Bartnik, a Piotrem z Drogisk, gdy książę ustanowił między nimi zakład.
W 1497 roku zapisany jest Stanisław w aktach srzeńskich jako "generosus Stanislaus Viskii de Srzensko". Dopiero późniejsze zapiski wyjaśniają, iż to oznacza kasztelana wiskiego, którym został w tym roku). Jako kasztelan wiski bierze udział w wyprawie na Wołochy na jesień 1497 roku. Znaczne musiały być jego zasługi, skoro otrzymał nadanie dóbr skonfiskowanych kilkudziesięciu szlachcicom w Płockiem, którzy się nie stawili na wyprawę). Prócz intromisji Stanisława Srzeńskiego, kasztelana wiskiego, w dobra Ługi, w parafji srzeńskiej, Bernarda z Ług w 1498 roku) która mogłaby z tego tytułu pochodzić, niema śladu, by Srzeński z tych licznych nadań skorzystał. Musiał się także i co do Ług ułożyć z dawniejszym ich dziedzicem, ponieważ majątku tego nie spotyka się wśród dóbr, które po nim pozostały, natomiast posiada go w XVI wieku drobna szlachta, wśród niej dziedzice Bernarda.
W dniu 16 sierpnia 1507 roku otrzymał Stanisław Srzeński województwo płockie. W 1508 roku ustanowił wojewoda płocki swoim pełnomocnikiem (gubernator) Józefa z Mlicza). Uzyskał w tym roku od króla zatwierdzenie darowizny Srzeńska i przywilejów nadanych swojemu przodkowi Gradowi). Zabezpieczył małżonce swojej Małgorzacie z Działynia sumę posagową 2.000 florenów na Srzeńsku mieście zamku (oppido et fortalitio Srzensko) i przyległych wsiach Garkow, Wola, Przechód, Słoszewy i Kunienarty). W 1509 roku czując zapewne bliski zgon, ustanowił opiekunami swoich dzieci swą małżonkę Małgorzatę, córkę niegdy Mikołaja z Działynia, wojewody inowrocławskiego, rodowców Mikołaja z Kowalewa skarbnika ploc. i Wojciecha ze Starożreb i innych), a kapitule płockiej darował swój dom dziedziczny koło kolegiaty św. Michała w Płocku.67) Występuje jeszcze jako świadek na przywileju królewskim dla biskupstwa przemyskiego. wydanym w Piotrkowie 27 lutego 1510 roku). W dniu 4 lipca 1510 roku już nieżyt, godność wojewody płockiego otrzymał bowiem w tym dniu po śmierci Stanisława z Srzeńska- Wojciech Skóra z Gaju).
Wojewoda Stanisław Srzeński był dwukrotnie żonaty. Z pierwszej żony pozostawił synów:
Mikołaj II Szreński (zmarł po 1519 roku), zmarł bezpotomnie,
Jan Szreński, zmarł bezpotomnie.
Z drugiej żony, Małgorzaty Działyńskiej:
Feliks Szreński (urodzony w 1502 roku, zmarł 19 września 1554 roku), cześnik gostyński, kasztelan rypiński, starosta płocki, wojewoda płocki, starosta malborski, starosta łomżyński i wiski, po nim córki,
Anna Szreńska, żona: Pawła Kryskiego, wojewody płockiego,
Zofja Szreńska, żona: Zawiszy Dłużniewskiego z Kondrajca, kasztelana płockiego.
Żródła:
Stanisław Szreński w "WikipediA"
Vicesgerent mazowiecki w "WIKIŹRÓDŁA"; Encyklopedia staropolska
"Wojewodowie płoccy od XII wieku do 1793 roku"; autor: JAKUB CHOJNACKI.
"HERBARZ POLSKI; Tom VIII; Kaspra Niesieckiego S. J., Powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopisów, dowodów urzędniczych" - WYDANY: Jana Nepomucena Bobrowicza; Lipsk, 1841.
"Najstarsze przywileje książąt mazowieckich dla Szreńska"; autor: Janusz Grabowski; Średniowiecze Polskie i Powszechne 4, 117-135; 2007.
"SZKICE Z ŻYCIA SZLACHTY ZAWKRZEŃSKIEJ W XV i XVI WIEKU"; autor: ZYGMUNT LASOCKI; WARSZAWA, 1932.
20-10-2024