Stanisław Kryski z Kryska herbu Prawdzic (urodzony w 1536 roku, zmarł w Moskwie, 26 czerwca 1595 roku)
Syn Pawła Kryskiego herbu Prawdzic, dzierżawcy Mławy, wojewody mazowieckiego i Anny "Grad" Szreńskiej z Sokołowa herbu Dołęga, córki Stanisława "Grad" Szreńskiego z Sokołowa herbu Dołęga, kasztelana wiskiego, wojewody płockiego, IV vicesgerenta (namiestnika królewskiego) Księstwa Mazowieckiego i wojewoda mazowieckiego.
XI vicesgerent (namiestnik królewski) w Księstwie Mazowieckim i wojewoda mazowiecki od 12 maja do między 4 października a 29 listopada 1576 roku, kasztelan raciąski od przed marca 1569 roku do 1576 roku, wojewoda mazowiecki od 1 maja 1576 roku do 26 czerwca 1595 roku, starosta zakroczymski w 1574 roku, starosta dobrzyński i uniejowski w 1569 roku, starosta płocki w 1576 roku, starosta rypiński i stanisławowski w 1587 roku.
Poślubił około 1560 roku Małgorzatę Uchańską herbu Radwan (urodzona około 1530 roku, zmarła w 1570 roku), córkę Arnolfa Uchańskiego herbu Radwan, wojewody płockiego i bełskiego, kasztelana zakroczymskiego. Poślubił około 1590 roku Katarzyna Kosińska herbu Rawicz (urodzona w 1570 roku, zmarła w 1607 roku), córka Adama Kosińskiego herbu Rawicz, kasztelana podlaskiego.
Urodził się jako syn Pawła Kryskiego, dzierżawcy Mławy i wojewody mazowieckiego oraz Anny Szreńskiej, córki Stanisława Szreńskiego, kasztelana wiskiego i wojewody płockiego. Dziad jego Ninogniew Kryski (zm. 1507), był kasztelanem raciąskim, wiskim i wojewodą płockim.
Początkowo starosta dobrzyński od 1569 roku. Poseł na sejm piotrkowski w latach 1562-1563 z województwa płockiego. Jako przedstawiciel Korony Królestwa Polskiego podpisał akt unii lubelskiej 1569 roku. W latach 1569-1576 pełnił urząd kasztelana raciąskiego. Był starostą płockim, zakroczymskim i stanisławowskim. W latach 1576-1595 sprawował urząd wojewody mazowieckiego. Poseł na sejm koronacyjny 1576 roku z województwa płockiego. W latach 1585-1591 właściciel dóbr narzymskich, w tym Narzymia. Wielokrotnie pełnił funkcję posła królewskiego.
Wielokrotnie poseł i wysłaniec królewski. Posłował od króla Stefana Batorego do cara Iwana IV "Groźnego" z oświadczeniem przyjęcia pokoju. Podpisał restytucję Podlasia do korony. Był uczestnikiem zjazdu w Łowiczu 23 lipca 1572 roku. W polityce przeciwnik Habsburgów, rzecznik elekcji Henryka Walezego, przeciwnik konfederacji warszawskiej z 1573 roku oraz różnowierców. Stronnik Stefana Batorego, Zygmunta III Wazy i Jana Zamojskiego, zaufany doradca Anny Jagiellonki.
Po Dzierzgowskim Zygmunt August mianował Stanisława ze Strzegocina Ławskiego, ziemianina łomżyńskiego. Gdy ten w 1574 roku zmarł, szlachta w czasie bezkrólewia obrała sobie wojewodą Stanisława Radzimińskiego. Stefan Batory go usunął a mianował wojewodą Stanisława Kryskiego. Mazowszanie na sejmie koronacyjnym roku 1576 prosili króla, aby zaniechał nadawać tytuł namiestnika wojewodzie mazowieckiemu, i w ten sposób urząd ten po latach 49 zanikł. Odtąd zwykły wojewoda zastąpił wicesgerenta mazowieckiego. Z 8-miu kolejnych wicesgerentów Prażmowski i Goryński odznaczyli się poważną pracą prawodawczą dla Mazowsza.
Zmarł podczas poselstwa do Moskwy.
Dwukrotnie żonaty. Pierwsza żona Małgorzata Uchańska, córka Arnolfa Uchańskiego, wojewody płockiego i bełskiego urodziła czterech synów:
Paweł Kryski (zmarł w młodości),
Piotr Kryski (zmarł około 1600 roku),
Feliks [Szczęsny] Kryski (urodzony w 1562 roku, zmarł 10 lutego 1618 roku), kasztelan zakroczymski, kanclerz wielki korony, marszałek sejmu, podkancerzy koronny, starosta kruszwicki, kowalski, przedecki i zakroczymski, po nim potomstwo,
Wojciech Kryski (urodzony około 1570 roku, zmarł w 1616 roku), kasztelan sierpecki, raciąski i płocki, po nim potomstwo.
Druga żona Katarzyna Kosińska herbu Rawicz, córka Adama Kosińskiego, kasztelana podlaskiego. Była ona wdową po Janie Wodyńskim, zaś po śmierci Stanisława wyszła za mąż po raz trzeci za Jana Zbigniewa Ossolińskiego herbu Topór (urodzony 3 września 1555 roku, zmarł 3 października 1623 roku), marszałka sejmu, kasztelana małogoskiego, żarnowskiego, wojewody podlaskiego i sandomierskiego. Z jej małżeństwa ze Stanisławem dzieci nie miała.
Żródła:
Stanisław Kryski w "RESPONSES - EVE"; Eve 2012
Stanisław Kryski z Kryska h. Prawdzic w "Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego"; autor: M. J. Minakowski.
Vicesgerent mazowiecki w "WIKIŹRÓDŁA"; Encyklopedia staropolska
Stanisław Kryski w "Kielakowie.com"; podróże naszej rodziny w czasie; autor: Janusz Kielak 2001-2024.
26-10-2024