pieczęć księcia Wacława
Wacław [Wańko] Piast (urodzony w latach 1293-1297, najwcześniej w 1295 roku, zmarł w Wyszogrodzie, 17 lub 23 maja 1337 roku) herb Syn Bolesława II [VI] Piasta, księcia płockiego, rawskiego, gostynińskiego i sochaczewskiego, księcia całego Mazowsza, wielkiego księcia krakowskiego i księcia sandomierskiego, starosty krakowskiego i Kunegundy Przemyślidówny, córki Przemyśla Ottokara II "Wielkiego" Przemyślida, margrabiego Moraw, księcia Austrii, króla Czech, pretendenta do tronu Niemiec. Książę gostyniński, płocki, szreński i wyszogrodzki od 20 albo 24 kwietnia 1313 roku do 17 lub 23 maja 1337 roku. Prawdopodobnie w latach 1336-1338, około 1316 roku, a z całą pewnością przed 6 grudnia 1320 roku poślubił Elżbietę Giedyminównę (urodzona przed 1302 rokiem, a między 1301 a 1304 rokiem, zmarła 2 [czerwca?] 1364 roku), księżną wyszogrodzką, regentkę płocką, córkę Giedymina Giedyminowicza, wielkiego księcia Litwy i prawdopodobnie Jewny Iwanownej Rurykowiczówny, córki Iwana Rurykowicza, księcia połockiego. Był trzecim w kolejności starszeństwa i zarazem najmłodszym synem księcia mazowieckiego, Bolesława II, i jego drugiej żony, Kunegundy, córki króla Czech, Przemysła II Ottokara. Imię, nieużywane przez dynastię piastowską, otrzymał po wuju, królu czeskim, Wacławie II (synu wspomnianego Przemysła Ottokara); w źródłach współczesnych rozpowszechniła się natomiast zdrobniała forma - Wańko. Z racji młodego wieku nie otrzymał, tak jak starsi bracia (Siemowit II i Trojden I), własnej dzielnicy jeszcze za życia ojca. Własny dział otrzymał dopiero po śmierci Bolesława II - zachodną część Mazowsza, w skład której weszła ziemia płocka, gostyńska i wyszogrodzka, w kwietniu 1313 roku, tytułując się odtąd księciem płockim. Dzielnica Wacława ze stołecznym Płockiem należała do najlepiej rozwiniętych i najbardziej zaludnionych terenów na Mazowszu, mimo że terytorialnie ustępowała dzielnicom braci. W 1316 roku wybuchnął konflikt zbrojny (zapewne krótkotrwały) pomiędzy braćmi-książętami mazowieckimi. Od 14 kwietnia 1320 roku do 18 lutego 1321 roku rozpoczął sie I proces polsko-krzyżacki. 14 kwietnia 1320 roku rozpoczęła się w Inowrocławiu pierwsza rozprawa w procesie przeciw Krzyżakom o Pomorze, zakończonym 10 lutego 1321 roku. Wacław występował jako świadek w tym procesie. W roku następnym (24 kwietnia) w Golubiu za pośrednictwem biskupa płockiego Floriana książę zawarł układ z zakonem krzyżackim reprezentowanym przez mistrza krajowego Prus, Fryderyka von Wildenberga, zobowiązujący władcę Płocka do nieprzepuszczania przez swoje księstwo wojsk litewskich, kierujących się następnie na terytorium krzyżackie oraz obie strony wybaczały sobie wzajemnie dawne krzywdy, a z drugiej strony przyrzekały pomoc w zwalczaniu najeźdźców nękających i pustoszących ich terytoria. Wymowa tego aktu prawnego nie jest jednoznaczna. 8 maja 1322 roku Wacław nadał przywilej lokacyjny dla miasta Sierpca. W historiografii dominuje pogląd, że był on wymierzony w króla polskiego, Władysława I "Łokietka", bądź też skierowany przeciwko władcy Litwy, księciu Giedyminowi. Najpewniej jednak zawarcie układu było elementem polityki zewnętrznej Wacława, której głównym celem była chęć zachowania neutralności tak w odniesieniu do odrodzonego poprzez koronację Władysława "Łokietka" w 1320 roku Królestwa Polskiego, jak i jego głównego wroga - państwa krzyżackiego. Trudno także rozpatrywać ów akt jako krok wymierzony przeciw Giedyminowi, gdyż 6 grudnia 1320 roku Wacław poślubił jego córkę, Elżbietę. W 1325 roku ziemia płocka została spustoszona przez wojska Łokietka, a ziemie braci Wacława spustoszyli Litwini. W połowie września 1323 roku (podobno na prośbę Wacława Płockiego) Giedymin wysłał oddział, który złupił Księstwo Dobrzyńskie. Następnie w listopadzie 1324 roku mazowieckie terytorium Wacława płockiego i jego brata Trojdena I spustoszone zostało przez oddziały Daniela, namiestnika Giedymina w Grodnie, w trakcie którego 22 listopada zostało spustoszone biskupie miasto Pułtusk i okolice. Wacław Płocki wraz bratem Trojdenem I przystąpił do sojuszu Władysława "Łokietka" skierowanego przeciwko Brandenburgii. 25 sierpnia 1325 roku Wacław Płocki wraz bratem Trojdenem I, nękani przez litewskie łupieskie najazdy, wystosowali pismo do Jana XXII z opisem doznanych krzywd i prośbą o wsparcie. 2 stycznia 1326 roku w Brodnicy Wacław Płocki, doświadczający nagminnych litewskich najazdów, wszedł wraz z braćmi w sojusz obronny z Zakonem Krzyżackim. Nastepnie 7 lutego 1326 roku wziął udział w zjeździe pokojowym pomiędzy Władysławem "Łokietkiem" i Krzyżakami pod Łęczycą. W 1327 roku Władysław Łokietek zaproponował mazowieckim władcom swoje zwierzchnictwo nad nimi. Wacław Płocki i jego bracia odmówili. W wyniku dezaprobaty Mazowszan Władysław "Łokietek" zdecydował się na akcję zbrojną. W trakcie której Władysław "Łokietek" zdobył i spalił Płock, a gdy Łokietek zjawił się pod Gostyninem, Wacław przeprowadził udaną obronę obleganego Gostynina. Działania polskiego monarchy, których motywacja nie jest znana, przerwały poprawne kontakty polityczne Piastów mazowieckich z Królestwem Polskim i stały się bezpośrednim powodem zawarcia przez synów Bolesława II układu z Krzyżakami. Umowa zawarta 2 stycznia 1326 roku w Brodnicy przewidywała krzyżacką protekcję i pomoc dla książąt w walce z Litwą. Przymierze mazowiecko-krzyżackie król polski potraktował jako akt wrogości i w lipcu 1327 roku uderzył na Mazowsze. Rycerstwo polskie dowodzone osobiście przez Łokietka zaatakowało ziemię płocką, natomiast wojska litewskie uderzyły na ziemie brata Wacława, Siemowita II. Wacław Płocki niezwłocznie zawiadomił o niespodziewanej agresji Zakon Krzyżacki, który był wówczas związany sojuszem z mazowieckimi braćmi. Krzyżacy zebrawszy wojska wkroczyli od północy do Księstwa Płockiego dając tym sposobem początek wojnie polsko-krzyżackiej. Władca Płocka wezwał na pomoc wojska krzyżackie, które zmusiły siły Łokietka do odwrotu, a podczas pościgu za rycerstwem polskim 31 lipca 1327 roku dotarty na Kujawy. W toku walk zdobyto i spalono zamek Kowal. Mimo to wojska krzyżacko-mazowieckie w starciu z Łokitkiem poniosły nieopodal Włocławka porażkę, gdzie poniósł śmierć komtur toruński Hugona von Almenhausen. Jeszcze w 1327 roku zawarto rozejm. Wówczas Wacław uznat zwierzchnictwo króla polskiego. Dwa lata później w styczniu król czeski, Jan Luksemburski, podjął wraz z Krzyżakami wyprawę zbrojną na litewską Żmudź. Gdy zaś Łokietek zaatakował pozostającą w rękach krzyżackich ziemię chełmińską (miał być to odwet za atak na sojusznika Królestwa Litwę), połączone siły krzyżacko-czeskie, po zajęciu ziemi dobrzyńskiej, zaatakowały w drugiej połowie marca 1329 roku ziemię płocką, oblegając stolicę księstwa Wacława. W dniach 12-29 marca doszło do oblężenia miasta, które trwało krótko. 29 marca 1329 roku po pokojowych rokowaniach. Niefortunny lennik Łokietka oddał Płock, Wyszogród i Gostynin Janowi Luksemburskiemu, a następnie 29 marca 1327 roku złożył hołd lenny Janowi Luksemburskiemu ze swej ziemi, który występował jako polski monarcha (Luksemburczyk był bowiem mężem Elżbiety, córki zmarłego w 1305 roku króla Czech i Polski, Wacława II z dynastii Przemyślidów, i po opanowaniu tronu czeskiego przejął po Przemyślidach pretensje do korony polskiej). Wacław zgodził się na uznanie Luksemburczyka za rozjemcę we wszystkich sprawach spornych z państwem zakonnym oraz przyrzekł współdziałać w walce przeciwko "królowi krakowskiemu". W ten sposób propaganda czeska i krzyżacka nazywała bowiem Łokietka. Warto zaznaczyć, że podczas działań zbrojnych w 1329 roku bracia władcy Płocka, Siemowit i Trojden, opowiedzieli się za Łokietkiem, za co dzielnica Trojdena została spustoszona przez armię krzyżacko-czeską. Podczas kolejnych zmagań polsko-krzyżackich, toczonych w latach 1330-1331, najmłodszy syn Bolesława II zachował neutralność. Nie trwała neutralność długo, bo około 15 sierpnia 1332 roku Wacław przepuszcza (dobrowolnie?) przez swoje ziemie wyprawę zbrojną Władysława "Łokietka" przeciwko Krzyżakom. Wacław zmarł 17 lub 23 maja 1336 roku. Spoczął w katedrze w Płocku. Był żonaty z córką Giedymina, Elżbietą. Książę miał z nią dwoje dzieci - syna i córkę.12-04-2024