Ziemowi [Siemowit] V Aleksander "Młodszy" Piast (urodzony między 1388 a 1391 rokiuem, zmał w Nowym Dworku koło Rawy, 16 lub 17 lutego 1442 roku) herb
Syn Siemowita (Ziemowita) IV Piasta, księcia czerskiego, liwskiego, rawskiego, płockiego, gostynińskiego, sochaczewskiego, wiskiego, płońskiego, zakrzewskiego i bełskiego, króla Polski i Aleksandry Olgierdówny Giedyminównej, księżnej rawskiej i gostynińskiej, córki Olgierda Giedyminowicza, wielkiego księcia Litwy.
Książę bełski od zapewne 6 stycznia 1426 roku do 31 sierpnia 1434 roku, książę wiznański od zapewne 6 stycznia 1426 roku do 31 sierpnia 1434 roku, książę zawkrzewski od zapewne 6 stycznia 1426 roku do 31 sierpnia 1434 roku, książę płocki od zapewne 6 stycznia 1426 roku do 31 sierpnia 1434 roku, książę płoński od zapewne 6 stycznia 1426 roku do 31 sierpnia 1434 roku, książę gostyniński od zapewne 6 stycznia 1426 roku do 16 lub 17 lutego 1442 roku, książę rawski od zapewne 6 stycznia 1426 roku do 16 lub 17 lutego 1442 roku, książę sochaczewski od zapewne 6 stycznia 1426 roku do 16 lub 17 lutego 1442 roku, książę Dolina i Żydaczowa od 9 września 1431 roku do 16 lub 17 lutego 1442 roku.
Między 1434-1437 a 1442 roku, a przed 17 lutego 1437 roku poślubił Małgorzatę Przemyślidównę (urodzona w 1410 roku, zmarła 5 lipca 1459 roku), córkę Jana II "Żelaznego" Przemyślida, księcia raciborskiego, pana na Pszczynie i Heleny Korybutówny, suwerennej pani na Pszczynie, córki Dymitra Korybuta Olgierdowicza Giedyminowicza, księcia Nowogrodu Siewierskiego.
Był drugim w kolejności starszeństwa synem księcia mazowieckiego, Siemowita IV "Młodszego" i Aleksandry - córki wielkiego księcia litewskiego, Olgierda, siostry króla polskiego, Władysława II Jagiełły. W dzieciństwie przebywał na królewskim dworze wuja Władysława w Krakowie. 15 lipca 1410 roku przy boku Jagiełły Siemowit wziął udział w bitwie stoczonej pod Grunwaldem między połączonymi siłami polsko-litewskimi a zakonem krzyżackim. Sześć lat po bitwie grunwaldzkiej z woli Władysława Jagiełły, młody książę brał udział jako członek delegacji polskiej w soborze w Konstancji.
Władysław Jagiełło nie mogąc polubownie uregulować sporu, wniósł skargę przed sąd papieża Jana XXIII, Zygmunta Luksemburskiego oraz soboru w Konstancji. Przedstawiciele księcia mazowieckiego brali czynny udział zarówno przy zawieraniu rozejmów, jak i w procesach polubownych Polski z Krzyżakami, które toczyły się między rokiem 1414 i 1418, a w których głównym arbitrem był Zygmunt Luksemburski. Siemowit IV, mimo iż wysłał na sobór do Konstancji najstarszego syna Siemowita V, uznał arbitraż króla rzymskiego dopiero 28 sierpnia 1419 roku.
W grudniu 1418 roku, wobec choroby ojca, wraz z bratem Kazimierzem II faktycznie zarządzał ziemiami Siemowita IV.
Pod koniec marca 1423 roku związku z wiekiem i pogłębiającą się chorobą oczu ojca - Siemowita IV wraz z bratem, Aleksandrem wziął udział w zjeździe w Kieżmarku i spotkaniu Władysława Jagiełłyt z królem Zygmuntem Luksemburskim. Nie wziął też udziału w koronacji królowej Zofii Holszanskiej na początku 1424 roku.
14 listopada 1425 roku w Brześciu Litewskim młody Siemowit V wraz bratem Kazimierzem II złożył w imieniu ojca hołd lenny królowi Władysławowi Jagielle, co było podyktowane pogłoskami o rzekomej chęci wyzwolenia się Mazowsza z wasalnego stosunku do Królestwa Polskiego. Po śmierci Siemowita IV (na początku 1426 roku) książę wraz z braćmi: Kazimierzem II oraz młodszymi, Trojdenem II (zmarł w w 1427 roku) i Włodzisławem I, objął rządy w jego dziedzictwie obejmującym ziemię bełską na Rusi, jak też ziemie: płocką, sochaczewską, gostynińską i rawską na Mazowszu. Synowie Siemowita IV mieli sprawować władzę, pozostając w tzw. niedziale (posiadając wspólnie jednakowe prawa do całości ojcowskiej spuścizny). Jeszcze w 1426 roku, 8 września w Sandomierzu - bracia, za wyjątkiem Kazimierza II, złożyli hołd lenny Jagielle. Wkrótce po tym Siemowit V razem z braćmi wdał się w uporczywy spór z biskupem płockim, Stanisławem Pawłowskim, zausznikiem króla. Biskup został oskarżony o rozpuszczanie plotek o rzekomym spisku na życie Jagiełły, którego inicjatorami byli książęta mazowieccy. Tak więc, w 1427 roku Siemowitowi V i jego braciom udało się zawiesić w obowiązkach biskupa płockiego Stanisława Pawłowskiego. Echa konfliktu dotarły do króla Węgier i Czech, Zygmunta Luksemburskiego, oraz papieża Marcina V. Pod koniec września 1432 roku w Czerwińsku została zawarta ugoda, również i ona nie zakończyła konfliktu, jednakże książęta zobowiązywali się w niej do chronienia Pawłowskiego oraz zachowania przywilejów nadanych Kościołowi płockiemu przez poprzedników. 18 sierpnia 1435 roku Siemowit V rozstrzygnął spór między Włodzisławem I i biskupem płockim Stanisławem Pawłowskim, nakładając na hierarchę Kościoła karę w wysokości tysiąca grzywien. Wyrok ten unieważniła kuria papieska, do której zwrócił się biskup. Następne ugody, zawierane w lutym i październiku 1438 roku, między Włodzisławem I płockim i Bolesławem IV czerskim z jednej strony a Stanisławem Pawłowskim i kapitułą z drugiej również nie doprowadziły do zakończenia konfliktu. Sprawiły tylko, że biskup opuścił dobra mazowieckie i osiedlił się w Toruniu. Stosunki księcia płockiego z biskupem pozostały złe aż do śmierci Pawłowskiego w 1439 roku.
Wkrótce po śmierci Siemowita IV jego synowie wraz z Januszem I wydali bardzo obszerny ogólnomazowiecki statut. Ogółem obaj książęta mazowieccy ogłosili razem 22 analogiczne akty prawne. Identyczną działalność kodyfikacyjną prowadził w księstwie czersko-warszawskim książę Janusz I. Po roku 1426 w dzielnicy płockiej wydano tylko jeden statut sądowy - ogłosił go Włodzisław I w 1448 roku.
25 czerwca 1427 roku w Bełzie Siemowit V, Kazimierz II i Włodzisław I zawarli porozumienie, w myśl którego określili zakres sprawowanej przez siebie władzy na terenie Księstwa Zachodniomazowieckiego oraz zasady prowadzonej wspólnie polityki wewnętrznej i zagranicznej - chroniąc jedność księstwa płockiego.
W styczniu 1429 roku Piastowie mazowieccy uczestniczyli w zjeździe monarchów w Łucku wspólnie z Władysławem Jagiełłą, Zygmuntem Luksemburskim oraz wielkim księciem litewskim Witoldem. Doszło wówczas do zbliżenia pomiędzy Siemowitam V i cesarzem, który tuż po zjeździe gościł w ruskich posiadłościach książąt mazowieckich. Przebywający w Bełzie (6 lutego 1429 roku) Zygmunt przyjął księcia w poczet domowników dworu cesarskiego i wyznaczył mu roczną pensję w wysokości 4.000 złotych węgierskich. Być może były to dochody pochodzące z tych samych źródeł, z których przez wiele lat był opłacany Siemowit IV.
W maju 1431 roku książę wziął udział, walcząc po stronie polskiej, w wojnie z Bolesławem Świdrygiełłą (bratem Władysława Jagiełły, a wujem Siemowita), następcą brata stryjecznego monarchy, Witolda (zmarł w 1430 roku), na tronie wielkoksiążęcym na Litwie. Nowy władca Litwy, dążąc do zerwania związków politycznych z Królestwem Polskim, i zawarł w czerwcu 1431 roku sojusz militarny z zakonem krzyżackim, co spotkało się z ripostą polską. Siemowit V stanął na czele wojsk królewskich walczących ze Świdrygiełłą na Wołyniu.
27 sierpnia 1431 roku, tuż przed wybuchem wojny Polski z Zakonem Krzyżackim, Siemowit V zawarł rozejm z komturem ostródzkim. Następnie 2 września 1431 roku pod Łuckiem Siemowit V stał się świadkiem zawartego między Władysławem Jagiełłą i Świdrygiełłą rozejmu, który miał potrwać do 24 czerwca 1433 roku. W zamian za poparcie Władysława Jagiełły we wrześniu 1431 roku Siemowit V otrzymał w dożywocie od króla, za zasługi w kampanii wojennej na Podolu, powiat żydaczowski z miastem Dolina, wieś Grodziszcze oraz kilka innych wsi w powiecie hrubieszowskim.
W początkach lutego 1432 roku Siemowit V wraz z Władysławem Jagiełłą przebywali w Lublinie, później zaś w Jedlni, gdzie - jak się wydaje - pośredniczył w rokowaniach między Władysławem Jagiełłą a Świdrygiełłą.
W kwietniu 1432 roku Siemowit V uczestniczył w zgromadzeniu możnowładztwa w Sieradzu, na którym uchwalono, że następcą Władysława Jagiełły na polskim tronie zostanie Władysław "Warneńczyk". W okresie tym nastąpił nagły, acz krótkotrwały zwrot w stosunkach księcia z zakonem krzyżackim. 2 czerwca 1432 roku w Działdowie Siemowit V w otoczeniu swojej rady zawarł z wielkim mistrzem Paulem Bellitzerem von Russdorff sojusz skierowany przeciwko Władysławowi Jagielle. Nie wiemy, co było powodem aliansu, ale ostrze porozumienia zwrócone było przeciw królowi polskiemu.
Pod koniec lipca 1432 roku w Grodnie Siemowit V spotkał się ze Świdrygiełłą w sprawie ewentualnego sojuszu, a prowadzone rozmowy dotyczyły ewentualnej pomocy mazowiecko-krzyżackiej dla księcia litewskiego. Jednak do trójprzymierza nie doszło z powodu zmiany sytuacji politycznej na Litwie, gdzie na przełomie sierpnia i września doszło do zamachu stanu, w wyniku którego wielkim księciem został Zygmunt Kiejstutowicz, który przywrócił dobre stosunki z Polską.
W połowie maja 1433 roku Siemowit V wsparł zbrojnie Władysława Jagiełłę w wojnie Polski z Zakonem Krzyżackim. W nowej wojnie z zakonem krzyżackim Siemowit V objął funkcję honorowego naczelnego wodza wojsk koronnych, angażując w konflikt rycerstwo mazowieckie z całej dzielnicy. Nadmierne obciążenia finansowe oraz być może obawa przed ekonomicznymi i politycznymi skutkami wojny doprowadziły do konfliktu z pozostałymi książętami mazowieckimi, którzy zaangażowali się w działania wojenne z opóźnieniem. Dążyli oni również do możliwie najszybszego zawarcia rozejmu. Doszło do tego 26 kwietniu 1433 roku w Działdowie, gdzie podpisane zostało zawieszenie broni między wielkim mistrzem krzyżackim Pawłem von Russdorfem a książętami Włodzisławem I i Bolesławem IV.
W toku walk z Krzyżakami w lipcu 1433 roku Siemowit V uczestniczył w oblężeniu Chojnic.
Około 7 września 1433 roku biorący udział w kampanii na Pomorzu pod Starogardem Siemowit V wraz z Mikołajem z Michałowa i Janem Czapką wystawili glejt bezpieczeństwa dla poselstwa Zakonu Krzyżackiego.
13 września 1433 roku pod Jasińcem koło Bydgoszczy, które kontynuowano w Brześciu Kujawskim - Siemowit V był stroną w rokowaniach, w efekcie których doszło do podpisania rozejmu w wojnie Polski z Zakonem Krzyżackim. Rozejm ten, asygnowany 15 grudnia 1433 roku w Łęczycy podpisany przez wszystkich książąt mazowieckich, przywracał granice mazowiecko-krzyżackie sprzed wybuchu wojny, na okres dwóch lat.
Władysław II Jagiełło zmarł w nocy z 31 maja na 1 czerwca 1434 roku, niechętna wszechwładnemu biskupowi krakowskiemu, Zbigniewowi Oleśnickiemu, opozycja kierowana przez Spytka z Melsztyna (od 1437 roku kasztelana bieckiego) i Straszy z Kościelnika i Abrahama ze Zbąszynia - na zjeździe w Opatowie 13 lipcu 1434 roku wysunęła kandydaturę Siemowita do tronu królewskiego. Interwencja Oleśnickiego spowodowała jednak upadek tych planów, a królem polskim został małoletni syn zmarłego monarchy, Władysław III "Warneńczyk". W związku z tym stronnictwo Spytka zaproponowało, aby książę mazowiecki został regentem lub opiekunem młodego króla, jednak i ten pomysł upadł. Wkrótce po tych wydarzeniach 31 sierpnia 1434 roku w Płocku doszło do podziału spuścizny po Siemowicie IV. W jego wyniku Siemowit V uzyskał wówczas ziemie: sochaczewską, rawską i gostynińską, ze stolicą w Rawie.
26 lipca 1434 roku Władysław III "Warneńczyk" z koroną na głowie opuścił zamek i wkroczył do miasta, aby w ratuszu przyjąć hołd i przysięgę wierności od mieszczan Krakowa. Ceremonia nie doszła jednak do skutku, ponieważ powstał spór między biskupami a książętami mazowieckimi o pierwszeństwo miejsca obok króla. Ten incydent nabiera istotnego znaczenia w sytuacji, gdy nie podjęto jeszcze decyzji o regencji nieletniego króla. Obok królowej matki, książęta mazowieccy, synowie siostry Jagiełły Aleksandry, jako najbliższa rodzina mieli do tego największe prawa. Biskup krakowski, mając podobno polecenie przedśmiertne króla, siebie widział w roli regenta.
6 grudnia 1435 roku w Brześciu Kujawskim rozpoczął się zjazd zainteresowanych stron, celem którego było pokoju kończącego wojnę Polski z Zakonem Krzyżackim. Brali w nim również udział pełnomocnicy Siemowita V. Tam też, 31 grudnia 1435 roku zawarto traktat pokojowy kończący wojnę Polski z Zakonem Krzyżackim. Stroną porozumienia stał się również Siemowit V. Warunkiem tego pokoju objęci byli książęta mazowieccy, wojewoda multański, książę słupski - Bogusław (jako lennik Polski) oraz wielki książę Litwy - Zygmunt Kiejstutowicz. Najważniejszym jednak osiągnięciem było wytrącenie cesarzowi Zygmuntowi z ręki krzyżackiego środka nacisku na Polskę. Dla Krakowa był to znaczący sukces polityczny ze wskazaniem na znaczącą rolę, jaką w sporach z Krzyżakami mogą w przyszłości odegrać potężne ośrodki miejskie państwa zakonnego.
Nie tylko formatem różnił się obecny traktat od poprzednich. Jego znaczenie polegało przede wszystkim na tym, że, aby wszedł w życie, nie była już wymagana ratyfikacja przez papieża i cesarza. W pierwszą niedzielę postu 1436 roku na zjeździe walnym w Sieradzu, pod nieobecność nieletniego króla, umowę wieczystego pokoju opatrzono pieczęciami króla, prałatów i panów polskich. Na dokumencie oprócz pieczęci króla przyłożyli swoje pieczęcie wielki książę Litwy Zygmunt, książęta mazowieccy Siemowit, Kazimierz, Włodzisław i Bolesław, książę słupski Bogusław i syn wielkiego księcia Litwy Zygmunta Michał, arcybiskupi Gniezna i Lwowa, biskupi Krakowa, Poznania, Włocławka, Płocka, Wilna, Chełmu, Kamieńca i Włodzimierza, trzej książęta ruscy oraz 177 polskich magnatów, dostojników i szlachty, a także miasta Kraków, Poznań, Kalisz, Lwów, Płock, Warszawa, Słupsk i Stargard. W imieniu wielkiego mistrza przysięgę złożyli dwaj komturzy zakonu krzyżackiego.
W kwietniu 1438 roku na zjeździe w Nowym Korczynie Siemowit V i Włodzisław I, obawiając się wzmocnienia pozycji Jagiellonów, sprzeciwili się przyjęciu przez królewicza Kazimierza korony czeskiej, nie wzięli też udziału przedsięwziętej w wyprawie na Czechy. Przywieziona przez posłów husyckich do Krakowa propozycja objęcia tronu czeskiego przez drugiego syna Jagiełły Kazimierza wymagała akceptacji sejmu walnego Królestwa. Przyjęcie propozycji czeskiej oznaczało nie tylko wojnę z Albrechtem Habsburgiem, ale również komplikacje międzynarodowe, wynikające ze współpracy z heretyckimi husytami. Krzyżacy już od dawna przedstawiali w Europie chrześcijańskiej Polskę jako kraj heretycki i pogański. "Zjazd powszechny" ("Conventio generalis"), składający się nie tylko z dostojników państwowych skupionych w radzie królewskiej, ale również z niższych urzędników ziemskich, szlachty i przedstawicieli duchowieństwa, zwołano na 20 kwietnia 1438 roku do Nowego Korczyna.
3 listopada 1438 roku podczas zgromadzenia, które odbyło się w Błoniu, Siemowit V, Włodzisław I i Bolesław IV warszawski zawarli przymierze, którego celem była obrona praw i wolności Mazowsza, jak i w ściganiu przestępców.
W październiku 1441 roku Siemowit V otrzymał od Władysława "Warneńczyka" prośbę o zbrojną pomoc niezbędną do prowadzenia dalszych działań w wojnie domowej na Węgrzech. Obiecał w zamian Ziemowitowi pozostawienie w jego rękach wszystkich zdobytych na Węgrzech miast, zamków i ziem do czasu, aż król pokryje koszty wyprawy. Mazowszanie jednak nie przybyli królowi z pomocą. Władca Mazowsza zignorował wezwanie.
Książę zmarł w piątek 16 lub 17 lutego 1442 roku w Nowym Dworze pod Rawą. Spoczął w kościele parafialnym w Rawie. Po śmierci Siemowita władzę w ziemi gostynińskiej objęła wdowa po nim - księżna Małgorzata.
Przed 17 lutego 1437 roku ożenił się z Małgorzatą, córką księcia raciborskiego, Jana II, a wdową po księciu oświęcimskim, Kazimierzu I, której wyznaczył jako dzielnicę oprawną ziemię sochaczewską, zamienioną w 1440 roku na gostynińską. Z tego związku przyszła na świat jedynie córka, która otrzymała na chrzcie imię po swej matce - Małgorzata. Przed 1453 roku wyszła ona za mąż za księcia oleśnicko-kozielskiego, Konrada IX "Czarnego".
Żródła:
"SŁOWNIK WŁADCÓW POLSKI I PRETENDENTÓW DO TRONU POLSKIEGO" - Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, pod redakcją: Edyty Wygodnik; wydawnictwo "Zielona Sowa", Kraków 2006.
"Poczet książąt i księżnych mazowieckich" - autor: Janusz Grabowski; Wydawnictwo AVALON Sp. z o.o., Kraków 2019.
Siemowit Aleksander V rawski w "Poczet.com" autorstwa: Michała Szustera
"Książęta i księżne raciborscy (1290/1291-1521)" - autor: Jerzy Sperka; Wydawnictwo AVALON Sp. z o.o., Kraków 2022.
SIEMOWIT V w "Przodkowie"
11-05-2024