Dymitr V "Szemieka"Juriewicz Rurykowicz (urodzony w nieznanym czasie między 1400 a 1422 rokiem, zapewne po 1410 roku, zmarł otruty w książęcym dworze Gorodiszcze, [zapewne 17 lub 18 lipca] 1453 roku) herb
Syn Jerzego IV Dymitriewicza Rurykowicza, księcia Galicza i Ruza, księcia zwienigorodzkiego, księcia dymitrowskiego, wielkiego księcia moskiewskiego i włodzimirskiego i Anastazji Juriewnej Rurykowiczówny, córkę Jerzego Światosławowicza Rurykowicza, wielkiego księcia smoleńskiego.
Wielki książę moskiewski i włodzimirski od 7 lipca 1445 roku do 26 października 1445 roku i od 12 lutego 1446 roku do 17 lutego 1447 roku, książę Uglicza i Rżewa od czerwca 1434 roku do 1447 lub 1448 roku, książę Galicza od 1440 lub 1441 roku do 1450 roku.
Poślubił w 1436 lub 1437 roku w Ugliczu, prawdopodobnie w katedrze Przemienienia Pańskiego Zofię Dymitrównę Rurykowiczównę (urodzona nie później niż w 1436 roku, zmarła nie wcześniej niż w 1456 roku), córkę Dymitra "Małego" Jarosławowicza Rurykowicza, księcia zaozierskiego i nieznanej z imienia księżniczki litewskiej (Marii?).
Urodził się jako drugi syn Jerzego Dymitriewicza w nieznanym czasie między 1400 a 1422 rokiem, zapewne po 1410 roku. Przydomek księcia wywodził się przypuszczalnie od tatarskiego słowa oznaczającego "ozdabiać, upiększać" (A. A. Zimin).
Jego ojciec był drugim co do starszeństwa (po Wasylu I) synem Dymitra "Dońskiego" i ojciec zagwarantował mu dziedziczenie po Wasylu I. Jednak starszy brat zmienił to zarządzenie i następcą tronu uczynił swego syna, także Wasyla (II zwanego potem Ślepym), który objął władzę w 1425 roku po śmierci ojca. Jerzy, który zwrócił się o pomoc do patriarchy Focjusza, usłyszał, że powinien się podporządkować. W 1432 roku poproszony o rozstrzygnięcie sporu chan Złotej Ordy Uług Mehmed przyznał tytuł wielkiego księcia moskiewskiego Wasylowi "Ślepemu", ale to nie wygasiło roszczeń Jerzego Dymitrowicza.
W źródłach pojawia się po raz pierwszy obok starszego brata Wasyla w 1433 roku na ślubie Wasyla II, matka i regentka księcia Zofia Witoldówna zerwała z niego pas, należący niegdyś do "Dymitra Dońskiego". To tylko przyspieszyło kroki jego ojca - wkrótce splądrował Jarosław. Wkrótce, gdy Wasyl II właśnie zaczynał samodzielnie rządy po dojściu do lat sprawnych, Jerzy wzniecił powstanie przeciw bratankowi. Zdobył on władzę nad Moskwą w 1433 roku, ale wkrótce nie mając realnego poparcia bojarów pogodził się z Wasylem II i zabronił synom przyjeżdżać do Moskwy. W następnym roku wspólnie z młodszym bratem i imiennikiem dopomógł Wasylowi II w odzyskaniu tronu moskiewskiego, w zamian za co otrzymał Uglicz oraz Rżew (czerwiec 1434 roku). Po śmierci Dymitra "Młodszego" w 1440 (1441) roku uzyskał część jego władztwa z Galiczem.
Niespodziewanie jednak Jerzy Dymitrowicz zmarł 5 czerwca 1434 roku. Tym samym tytuł wielkiego księcia moskiewskiego przeszedł na Wasyla "Kosookiego", który miał wówczas 13 lat. Jednak Dymitr i młodsi bracia nie uznali jego władzy, widząc boską interwencję w śmierci swego ojca. Dymitr "Szemiaka" w lipcu 1434 roku zjednoczył się z Wasylem II w zamian za nadanie miast Uglicza i Rżew. W tym samym czasie moskwiczanie przegnali Wasyla "Kosookiego". Ten pokonał siły Wasyla II nad rzeką Kotorosl i wkrótce zajął Wołogdę i w Wiatce zorganizował armię. Nad rzeką Kostromą, gdzie obydwie strony konfliktu się spotkały, nie było możliwości przeprawy. Zwaśnione strony rozpoczęły rozmowy pokojowe, w wyniku których Wasyl Kosooki otrzymał Dmitrow i uznał władzę Wasyla II. W 1436 roku ponownie się zbuntował i trafił do jego niewoli, gdzie zmarł oślepiony w 1448 roku. Dymitr prawdopodobnie od 1434 roku znajdował się w niewoli Wasyla II (dostał się do niej, gdy chciał zaprosić Wasyla II na swój ślub, a ten oskarżył go o współpracę z Kosookim). Został z niej na krótko wypuszczony, aby stoczył bitwę z chanem kazańskim Uługiem Mehmedem pod Bielowem. Uciekł z niewoli w 1436 roku i zaczął organizować opozycję wobec Wasyla, nie reagując na jego prośby o pomoc w walce z chanem. W sporze mediowała Ławra Troicko-Siergijewska, na dłuższy czas zachowując pokój między nimi.
Zgoda przetrwała do 7 lipca 1445 roku, kiedy Wasyl II trafił do niewoli Uług Mehmeda, gdy moskiewskie oddziały zostały napadnięte przez Tatarów pod Suzdalem. Wówczas Dymitr wkroczył do Moskwy i ją zajął, prowadził też negocjacje z chanem o uznanie go wielkim księciem moskiewskim. Wypuszczony z niewoli Wasyl ogłosił się księciem włodzimierskim. Wiadomo, że był wówczas oślepiony (stąd przydomek Ślepy), nie wiadomo, czy przez Tatarów czy przez Dymitra. Na rzecz legalności władzy Dymitra przemawiało to, że nie był izgoj (izgoj byłby wtedy, gdyby jego ojciec nie zasiadł na tronie). Sprzeciw bojarów wobec jego władzy zmusił Dymitra w październiku 1445 roku do ucieczki nad jezioro Czuchłoma koło Kostromy. Nie zaprzestał starań o odzyskanie tronu. Na początku 1446 roku zjednoczył się z Iwanem możajskim, księciem Możajska, i w lutym 1446 roku ponownie wygnał Wasyla II. Wziął w niewolę jego matkę i żonę, aby zmusić księcia do przybycia do Moskwy. Wówczas jego także aresztował i osadził w Ugliczu. Po roku, w lutym 1447 roku, wyrosła przeciw niemu poważna opozycja i zmusiła go do ucieczki.
Niezrażony niepowodzeniem pomimo podpisania kilku traktatów pokojowych, nie zaprzestał walk o tron moskiewski, co po serii porażek na polach bitewnych kosztowało go utratę dziedzictwa: księstw uglickiego i rżewskiego w 1447 (1448) roku oraz galickiego w 1450 roku. Zbiegł wówczas do Nowogrodu Wielkiego i tam osiadł.
Z początkiem lipca 1453 roku został otruty, gdy jego kucharz podał mu zatrutego kurczaka, przekupiony przez siły moskiewskie w książęcym dworze Gorodiszcze. Zmarł po 12 dniach agonii 17 lub 18 lipca. Wasyl II był na tyle zadowolony z wieści o śmierci rywala, że nobilitował herolda, który doniósł mu o jego zgonie. Wedle przekazów latopisarskich ciało księcia złożono w monasterze Juriewskim (św. Jerzego) na południe od Nowogrodu, jednak badania archeologiczne dowiodły, że znalazł on pochówek w soborze Sofijskim (Mądrości Bożej) na nowogrodzkim kremlu. Grób dotychczas (co najmniej od 1616 roku) uważany za ten Dymitra należał do księcia Fiodora Jarosławicza zmarłego w 1233 roku.
Po śmierci Dymitra wdowa po nim i jego syn uciekli z Nowogrodu Wielkiego, gdzie był księciem pskowskim, na Litwę, gdzie został panem Rylska i Nowogrodu Siewierskiego.
Dymitr Szemiaka przetrwał w rosyjskim powiedzeniu "Szemiakin sud" (sąd Szemiaki), co znaczy tyle, co nieuczciwy osąd. Pochodzi to jednak z XVII-wiecznej książki Opowieść o sądzie Szemiaki.
Dymitr w 1437 roku poślubił Zofię Dymitrównę jarosławską, córkę Dymitra Jarosławowicza i nieznanej z imienia księżniczki litewskiej. Doczekali się dwójki dzieci.
Linia potomków Dymitra wygasła w 1563 roku na Iwanie, synu Wasyla. Jednak linia po kądzieli, synów Aleksandra Czartoryskiego, przetrwała do dziś.
Żródła:
Dymitr Szemiaka w "WikipediA".
DMITRY Iurievich "Shemiakha" w "Medievan Lands"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk.
"Wielcy książęta Moskiewscy"; autor: Przemysław Jaworski - 2020.
04-06-2026