Helena Wasyliewna Glińska herbu Gliński (urodzona zapewne w latach 1506-1510 [około 1508 roku], zmarła na Kremlu, 3 lub 4 kwietnia 1538 roku)

Córką Wasyla Lwowicza księcia Glińskiego herbu Gliński i Anny Stefanownej Jaksica z Nagylak, córki Stefana (Istvana) Jaksica z Nagylak.

Regentka Cesarstwa Moskiewskiego od 3 grudnia 1533 roku do 4 kwietnia 1538 roku.

Poślubił 27 stycznia 1527 roku w kremlowski soborze Uspieńskim Wasyla III Iwanowicza Rurykowicza (urodzony w moskiewskim Kremlu, 25 marca 1479 roku, zmarł w moskiewskim Kremlu, 4 grudnia 1533 roku), wielkiego księcia włodzimierskiego i cara moskiewskiego.

Była ona córką Wasyla Lwowicza, księcia Glińskiego, potomka rodu pochodzenia tataro-rosyjskiego, oraz jego żony Anny Stefanownej, córki Stefana (Istvana) Jaksica z Nagylak. Była bratanicą Michała Glińskiego, który przez kilka lat był więziony w ruskim więzieniu za próbę przekazania Smoleńska Litwinom. Jej dziadkiem macierzystym był serbski wojewoda.

Urodziła się zapewne w latach 1506-1510 (około 1508 roku). Pod koniec 1525 roku wielki książę moskiewski Wasyl III rozkazał zamknąć swą żonę Sołomonię w klasztorze. Po ponad 20 latach małżeństwa nie doczekał się żadnego potomka, chociaż według podań ludowych Sołomonia jako mniszka Zofia w klasztorze miała urodzić syna, Gieorgija. Biologicznym ojcem Gieorgija najprawdopodobniej nie był wielki książę, o którym mówiono, że jest bezpłodny.

Wasyl III nie zważając na protesty Cerkwi rozpoczął poszukiwania nowej małżonki w całej Europie. Jego wybór padł na Helenę i już w styczniu 1526 roku odbył się ich ślub. Na wieść o drugim małżeństwie wielkiego księcia patriarcha jerozolimski zagroził Moskwie "rzeką krwi, upadkiem głów wielmożów i płonącymi miastami".

Przez trzy lata małżeństwa Helena nie zaszła w ciążę, w następstwie czego ponownie pojawiły się pogłoski o tym, iż Wasyl nie może mieć dzieci.

25 sierpnia 1530 roku urodził się Iwan, upragniony dziedzic tronu. Krótko po narodzinach Iwana zaczęto plotkować, że jego ojcem jest Iwan Fiodorowicz Owczina Tielepniew-Oboleński. Mamką dziecka została siostra domniemanego kochanka Heleny, Agrafiena Czeladina. Dwa lata później na świat przyszedł Jurij, który był głuchoniemy.

W 1533 roku 54-letni Wasyl spadł z konia. Przeczuwając rychłą śmierć, zażądał od dostojników państwowych złożenia przysięgi na wierność Iwanowi, uczynił Helenę regentką i powołał radę bojarską, która miała jej pomóc w sprawowaniu rządów aż do osiągnięcia przez Iwana pełnoletności.

Po śmierci męża w 1533 roku dokonała zamachu stanu, odsuwając ustanowionych przez niego strażników (regentów), po czym wspólnie z faworytem, księciem Iwanem Fiodorowiczem Owcziną-Tielepniewem-Oboleńskim, objęła rządy w imieniu trzyletniego syna.

W czasie swojej regencji musiała stawić czoło opozycji bojarów pod wodzą książąt Jurija Dmitrowskiego i Andrieja Starickiego - braci zmarłego Wasyla III. Andriej pozornie uznał swego bratanka za wielkiego księcia, jednak w rzeczywistości szykował atak na Helenę. W 1537 roku zmarł w więzieniu w tajemniczych okolicznościach.

Z jej inicjatywy wzniesiono mury obronne dookoła Kremla jako zabezpieczenie przed najazdami z zewnątrz.

W 1534 roku wybuchła kolejna wojna z Litwą. Glińska związała się z obozem Daniela metropolity Moskwy. W 1535 roku przeprowadziła reformę finansów, wprowadzając jednolitą stopę monetarną. W 1536 roku podpisała zawieszenie broni z Litwą.

Coraz większe wpływy zyskiwał Iwan Tielepniew, czemu sprzeciwiała się rodzina regentki. Wybuchł konflikt, w wyniku którego zginęli członkowie obu rodów. Wuj Heleny, Michał Gliński, z jej rozkazu został wtrącony do więzienia, gdzie zmarł śmiercią głodową.

Zmarła nagle, prawdopodobnie otruta z poduszczenia książąt Szujskich, 3 lub 4 kwietnia 1538 roku na Kremlu. Została pochowana w kremlowskim monasterze Wozniesieńskim (Starodziewiczym). Po zniszczeniu klasztoru w 1929 roku wszystkie pochówki przeniesiono do soboru Archangielskiego.

Najbliższych zwolenników Heleny ukarano. Iwan Tielepniew zmarł z głodu w więzieniu. Po śmierci poćwiartowano jego ciało. Metropolitę Daniela pozbawiono pełnionej funkcji i zamknięto w klasztorze z dala od Moskwy. Kraj pogrążył się w wewnętrznych walkach i chaosie aż do momentu koronacji Iwana IV w styczniu 1547 roku, który jako pierwszy z rosyjskich władców przyjął tytuł cara.

Ze związku z Wasylem III Iwanowiczem, miała dwóch synów:

Iwan IV (I) "Groźny" Wasiliewicz (urodzony 25 sierpnia 1530 roku, zmarł 18 [28] marca 1584 roku), wielki książę moskiewski i twerski, I car Rosji, pretendent do korony polskiej, zmarł bezpotomnie,

Jerzy "Głupi Jerzy" Wasiliewicz (urodzony 30 października 1532 roku, zmarł 24 lub 25 listopada 1563 roku), książę Uglicza, Cherkizowa, Mołoga, Kaługa, Bieżecka (Bieżeckim Wierchem), Małojarosławca, Miedynia i Mieszczowska, po nim syn.

Żródła:

Helena Glińska w "WikipediA"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk.

"Wielcy książęta Moskiewscy"; autor: Przemysław Jaworski - 2020.

04-06-2026

01-05-2026

19-03-2026

19-10-2025