Iwan II "Miłosierny, Łagodny, Potulny, Piękny" Iwanowicz Rurykowicz (urodzony w Moskwie, w 1326 roku, zapewne 30 marca, zmarł na moskiewskim Kremlu, 13 września 1359 roku) herb
Syn Iwana I "Kality, Pogorobowca" Danilewicza Rurykowicza, księcia moskiewskiego, księcia nowogrodzkiego, I wielkiego księcia włodzimierskiego i Heleny (Aleksandrowny?) Rurkowiczówny, nieznanej filacji, możliwe córki Aleksandra Glebowicza Rurykowicza smoleńskiego.
Książę zwienigorodzki od 31 mara 1340 roku do 13 września 1359 roku, książę moskiewski od 11 marca lub 27 kwietnia 1353 roku do 13 września 1359 roku, wielki książę Włodzimierski od 25 marca 1354 roku do 13 listopada 1359 roku, książę nowogrodzki od 1355 roku do 13 września 1359 roku.
Poślubił zimą 1341 roku Fiedosję (Teodozję) Dymitriewną Rurykowiczównę (zmarła w Moskwie, jesienią 1342 roku), córkę Dymitra Romanowicza Rurykowicza, księcia briańskiego. Poślubił w 1345 roku Aleksandrę Wasylewną Wieljaminową (zmarła w Moskwie, 26 lub 27 grudnia 1364 roku), córkę Wasyla Wieljaminowa, tysięcznik moskiewskiego.
Urodził się w 1326 roku, zapewne 30 marca. Sposób bycia nowego wielkiego księcia zyskał mu przydomek MIŁOSIERNYM, ŁAGODNYM, POTULNYM, , choć w historiografii rosyjskiej jest powszechnie znany jako PIĘKNY (KRASNY), zawdzięczał najprawdopodobniej nieprzeciętnej urodzie, choć istnieje także hipoteza (N.S. Borysow), iż jego geneza wiąże się z dniem przyjścia Iwana na świat - 30 marca przypadał w 1326 roku w następną po Wielkanocy niedzielę, zwaną na Rusi "krasną górką".
Po śmierci ojca w 1340 roku otrzymał zgodnie z jego wolą trzecią część księstwa moskiewskiego ze Zwienigorodem i Ruzą oraz dwudziestoma jeden siołami. Śmierć starszego brata Szymona w 1353 roku uczyniła go seniorem linii moskiewskiej i władcą kolejnej części ojcowizny wraz z Moskwą.
Siemion zmarł w 1353 roku w wieku zaledwie trzydziestu sześciu lat, co mogłoby rodzić pewne podejrzenia, lecz rzeczywistą przyczyną jego zgonu była prawdopodobnie dżuma, która pustoszyła Europę około połowy XIV wieku. W testamencie książę polecił swoim spadkobiercom w dalszym ciągu słuchać rad metropolity Aleksego, nie zdążył jednak mianować swojego następcy. Ruś nie była jeszcze gotowa przyjąć panowania kobiety, wdowy po wielkim księciu, tron przypadł więc bratu zmarłego, Iwanowi.
Uzyskawszy zgodę chana na objęcie moskiewskiego tronu książęcego, włożył wiele wysiłku w konsolidację terytoriów odziedziczonych po bracie. Co prawda niewiele je poszerzył, lecz dokonał jednej bardzo istotnej rzeczy - udało mu się złagodzić napięte stosunki, jakie do tej pory panowały między Moskwą i pozostałymi księstwami. Dla swojego młodszego brata, Andrzeja, Iwan II utworzył małe księstwo sierpuchowskie na południowy zachód od Moskwy. Gdy w roku 1353 książę Andrzej zmarł, jego włości przeszły na syna, Włodzimierza. Włodzimierz, podobnie jak jego ojciec, skutecznie zapobiegał wznowieniu historycznego sporu między braćmi i wujami o tytuł wielkiego księcia. O ile Siemion i Iwan II wydawali się lojalni w stosunku do swoich mongolskich panów, skrupulatnie rozliczając się z podatków i danin nałożonych przez chana, o tyle obaj potajemnie spiskowali, pragnąc doprowadzić do uniezależnienia Rusi od Złotej Ordy. Zgadzając się z opinią Siemiona, przekonanego, iż Ruś może odzyskać niezależność tylko pod warunkiem, że książęta uznają silną władzę centralną, Iwan II kontynuował politykę konsolidacji mniejszych księstw. Twierdził, że tylko poddając się woli wielkiego księcia i zaprzestając walk pomiędzy sobą, książęta i ich poddani mogą wyswobodzić się spod władzy Mongołów. W toku walk wewnętrznych dzięki poparciu Tatarów pokonał rewoltującego Konstantego Wasylewicza, dążącego do osłabienia hegemonii księcia moskiewsko-włodzimierskiego. Zdołał zapobiec przyłączeniu Smoleńszczyzny do Litwy, w obliczu zajęcia Smoleńska w 1356 roku, jednak z cenę Briańska którego utracił w 1359 roku.
Latem 1353 roku udał się do Ordy, gdzie otrzymał od wielkiego chana jarłyk na wielkoksiążęcy tron włodzimierski. Rok później metropolita Aleksy uczynił Moskwę oficjalną siedzibą rosyjskiej Cerkwi, co równało się przeniesieniu tam z Włodzimierza stolicy Rusi.
Przed śmiercią w 1359 roku Iwan II rozdzielił obowiązki między swoich synów zgodnie z zasadą wprowadzoną przez ojca. Chociaż najstarszy syn Dymitr miał wtedy zaledwie dziewięć lat, zostawił mu centralną część księstwa, którą Iwan I wcześniej przeznaczył dla Siemiona. W ten sposób Iwan II uczynił chłopca dziedzicem tytułu wielkiego księcia. Najmłodszy syn Iwana II, także Iwan, otrzymał we władanie terytorium, które zmarły książę odziedziczył po swoim ojcu (ziemia zwienigorodzka). W testamencie Iwana II Włodzimierz, syn Andrzeja, najmłodszego syna Iwana I, został ponownie uznany księciem Sierpuchowa. Do czasu osiągnięcia przez nowego wielkiego księcia wymaganego wieku, jako regent w imieniu chłopca miał występować metropolita Aleksy i w rezultacie on faktycznie został głową kraju. Pełniąc swoje obowiązki, nie zaniedbał żadnej sposobności do połączenia ruskich księstw w zjednoczone państwo.
Zmarł krótko po powrocie z kolejnej wizyty w Ordzie, 13 września 1359 roku na moskiewskim Kremlu; być może został otruty na polecenie chana. Spoczął w soborze Archangielskim na Kremlu.
Wobec nieletniości jego synów chan przekazał jarłyk wielkoksiążęcy Dymitrowi Konstantynowiczowi z Suzdala.
Prawdopodobnie najważniejsze wydarzenie z czasów panowania Iwana II rozegrało się zupełnie poza jego kontrolą. Imperium mongolskie weszło w takie samo stadium wojny domowej i krwawych waśni między rodami książęcymi, jakie wcześniej było udziałem księstw ruskich. W roku 1357 Złotą Ordę ogarnął krwawy konflikt na tle wyboru nowego chana i podziału terytorium państwa między poszczególnych władców. Niepokoje trwały przez dwadzieścia lat, w czasie których prawie dwudziestu pretendentów zgłosiło swoje roszczenia do tronu. Zamieszki wewnętrzne w bardzo znacznym stopniu osłabiły potęgę i prestiż Złotej Ordy. Mimo że ruski wielki książę w dalszym ciągu płacił podatki i składał daniny, Mongołowie stopniowo tracili władzę nad Rusią.
Żródła:
"CAROWIE" - autor: James P. Duffy, Vincent L. Ricci; przekład: Rafał Śmietana; Wydawnictwo Literackie; 1995.
"Wielcy książęta Moskiewscy"; autor: Przemysław Jaworski - 2020.
"Słownik władców świata" - Małgorzata Hertmanowicz-Brzoza, Kamil Stepan; Wydawnictwo "Zielona Sowa"; Kraków 2005.
10-11-2024