Jarosław III Jarosławowicz Rurykowicz (urodzony w 1230 roku, zmarł w Saraju, 17 lipca lub 9 lub 16 września 1271 roku) herb
Syn Jarosława II Wsiewołodowicza Rurykowicza, księcia perejasławskiego, riazańskiego, nowogrodzkiego i kijowskiego, wielkiego księcia włodzimierskiego i Fiedosji [Eufrozyny] Mścisławownej Rurykowiczównej, córki Igora Glebowicza Rurykowicza, księcia riazańskiego lub Rościsławy (Teodozji) Rurykowiczównej, córki Mścisława "Udałego" Rurykowicza, księcia w Trypolu, Toropcu i Torczesku, księcia nowogrodzkiego, księcia halickiego, księcia galicyjskiego.
I książę twerski jako Jarosław I od 1247 roku do 17 lipca lub 9 lub 16 września 1271 roku, prawdopodobnie książę perejasławski pd 1247 roku do 1252 roku, książę pskowski w 1253 roku, książę Ładogi w 1254 roku, książę nowogrodzki jako Jarosław V od 1255 roku do 1256 roku i od 27 stycznia 1265 roku do 1267 roku, X wielki książę włodzimierski i wielki książę kijowski jako Jarosław IV od 14 listopada 1263 roku do 17 lipca lub 9 lub 16 września 1271 roku, regent księstwa moskiewskiego od 14 listopada 1263 roku do 17 lipca lub 9 lub 16 września 1271 roku.
Poślubił przypuszczalnie między około 1245 a 1252 rokiem Natalię? (zmarła w Perejasławiu [Peresławiu] Zaleskim, w 1252 roku). Poślubił w 1263 lub w 1266 roku Ksenię Juriewną (zmarł w Twerze, w 1313 roku), córkę Jerzego Michajłowicza, bojara z Wielkiego Nowogrodu.
Pierwszy znany źródłom Rurykowicz, który imię książęce otrzymał po żyjącym ojcu. Urodził się przypuszczalnie w 1230 roku. Jak się uważa, jego imieniem chrzestnym był ATANAZY. W 1246 lub 1247 roku jego stryj, wielki książę włodzimierski Światosław Gabriel Wsiewołodowicz, ustanowił go księciem na Twerze. W 1252 roku wspólnie ze starszym bratem Andrzejem zajął Perejasław (Peresław) Zaleski, należący do najstarszego z rodzeństwa Aleksandra Jarosławowicza "Newskiego", który jednak w tym samym roku wraz z oddziałami tatarskimi odbił miasto. W 1253 lub 1254 roku zasiadł na tronie pskowskim, a w 1255 roku został przez możnych nowogrodzkich wyniesiony na tron w opozycji do Aleksandra, lecz w roku następnym postradał Nowogród Wielki na rzecz starszego brata. Po śmierci Aleksandra Newskiego jesienią 1263 roku wraz z Andrzejem Jarosławowiczem udał się do Saraju, gdzie z początkiem 1264 roku uzyskał jarłyk na wielkie księstwo włodzimierskie; odtąd tytułował się również wielkim księciem twerskim. W kolejnym roku bojarzy nowogrodzcy ponownie ofiarowali mu tron, wygnawszy uprzednio z Nowogrodu syna Newskiego, Dymitra Aleksandrowicza. Po przegranej bitwie pod Starą Russą w 1270 roku Jarosław ostatecznie utracił Nowogród Wielki na rzecz Dymitra.
Po śmierci Aleksandra "Berke", chan Złotej Ordy, nadał bratu bohatera spod Newy, Jarosławowi z Tweru, tytuł wielkiego księcia włodzimierskiego. Za czasów panowania Aleksandra wpływ Włodzimierza nad Klaźmą na inne księstwa zaczął słabnąć. Stało się tak częściowo z powodu niechęci ich władców do uległej postawy Aleksandra wobec Mongołów oraz jego gotowości do tłumienia antymongolskich powstań. W dużej mierze było to również spowodowane świadomością, że rzeczywista władza na Rusi przeszła z rąk wielkiego księcia w ręce najeźdźców.
Do ostatecznego upadku Włodzimierza i utraty przez jego władcę tytułu wielkiego księcia Rusi przyczynił się Nowogród. Dopóki książę włodzimierski był w stanie zagwarantować bezpieczeństwo księstwu i wspierać szerokie kontakty handlowe Nowogrodu, dopóty był akceptowany przez lokalnych przywódców. Jednakże z chwilą, gdy Aleksandra zaczęto postrzegać jako wasala chana Złotej Ordy, sytuacja nieco się zmieniła. Mimo że nadal miał silną pozycję jako wielki książę, a sprzeciw wobec jego władzy z reguły ograniczał się do jałowych narzekań, śmierć Aleksandra i mianowanie wielkim księciem jego brata Jarosława stworzyły nowe okoliczności.
Przez pierwszych sześć lat panowania Jarosława Nowogród czynił kolejne kroki, by uniezależnić się od Włodzimierza nad Klaźmą. Jarosław, spodziewając się rozpadu księstwa i utraty podatkowej bazy Nowogrodu oraz opłat pobieranych z tytułu importu, zaczął zabiegać o przychylność nowogrodzkich przywódców i odgrywać bardziej aktywną rolę w życiu politycznym miasta. Wtedy, w 1269 roku, jego mieszkańcy, uskarżając się, że wielki książę za bardzo miesza się do wewnętrznych spraw księstwa, podnieśli bunt przeciwko księciu włodzimierskiemu. Dobrze wiedząc, gdzie znajduje się siedziba faktycznej władzy, przywódcy Nowogrodu zorganizowali poselstwo do Złotej Ordy, aby dać wyraz swojemu niezadowoleniu. Jak na ironię, emisariuszem, który przedstawił chanowi sprawę Nowogrodu przeciwko wielkiemu księciu Jarosławowi, był młodszy brat Jarosława, Wasyl.
Otrzymawszy do dyspozycji od zamożnych kupców nowogrodzkich praktycznie nieograniczone środki, Wasyl hojnie obdarował doradców chana, a być może i samego władcę Mongołów. W wyniku tych działań chan stanął po stronie Nowogrodu w sporze z wielkim księciem. Chociaż Jarosław zachował swój tytuł aż do śmierci w 1272 roku, jego wpływy znacznie zmalały. Władza każdego księcia, a więc i wielkiego księcia, prawie całkowicie zależała od poparcia Złotej Ordy, którego brak tak boleśnie odczuł teraz Jarosław.
Przykład przekupienia chana Złotej Ordy przez ruskich książąt w celu rozstrzygnięcia wewnętrznych sporów między nimi ukazuje nie tylko zakres absolutnej władzy, jaką zdobyli Mongołowie nad krajem, lecz także głębię otchłani, w jaką stoczyła się Ruś. Z upadku miała się podźwignąć dopiero za kilka pokoleń. Skutecznie odizolowana od wpływów cywilizacji europejskiej, zwróciła się ku samej sobie. Księstwa, kurcząc się na skutek wielokrotnych podziałów pomiędzy rosnącą liczbę potomków władcy, stawały się coraz słabsze i coraz bardziej podatne na bratobójcze walki i konflikty wewnętrzne. W bezsensownych walkach ginęło wielu ludzi, pozostali zaś przy życiu doświadczali ogromnego ucisku. Ludność musiała uprawiać mniej urodzajną ziemię leżącą dalej na północy, z żalem wspominając obfite plony z czasów księstwa kijowskiego, oraz ponosić ciężar wysokich podatków nakładanych przez Mongołów. W pewnym sensie podbój Rusi spuścił między nią a resztą Europy szczelną zasłonę, uniemożliwiając jej mieszkańcom udział w korzyściach płynących z postępu. W 1480 roku, gdy Ruś w końcu zrzuciła jarzmo mongolskie, przekonała się, że pozostała daleko z tyłu za resztą Europy w rozwoju "nowoczesnej" kultury.
Cerkiew prawosławna praktycznie nie odczuła okrucieństw mongolskiego terroru, Mongołowie bowiem zazwyczaj nie przeszkadzali w działaniu zakonów. Przywódcy religijni wszystkich wyznań byli mile widziani przez Złotą Ordę. Na mocy postanowienia władcy Cerkiew była zwolniona z płacenia podatków i cieszyła się opieką chana w zamian za obietnicę modlitwy w intencji jego i jego rodziny. Ironią losu, ten sam okres, w którym ludność Rusi cierpiała najgorszy ucisk pod jarzmem mongolskim, był jednocześnie złotym wiekiem prawosławia. Za mongolską aprobatą powstawały nowe monastery, a majątki już istniejących rozrastały się do takich rozmiarów, że mnisi nie byli w stanie uprawiać ziemi do nich należącej, lecz musieli najmować do pracy chłopów. Potęga i bogactwo Cerkwi wzniosły się na nowe wyżyny, podczas gdy większość zwykłych ludzi cierpiała skrajne ubóstwo.
Po śmierci Andrzeja II został wybrany na księcia nowogrodzkiego za cenę zgody na ograniczenie władzy książęcej na rzecz wiecu ludowego: jego faktyczna zwierzchność nad innymi książętami ruskimi była słaba. Nierespektowanie woli wiecu ludowego doprowadziło do buntu bojarów i ludności Nowogrodu w 1269 roku, zażegnanego dzięki mediacji chana i metropolity Cyryla, lecz pozycja Jarosława została mocno osłabiona.
Po ciężkich walkach zdołał odeprzeć atak zakonu kawalerów mieczowych w 126? roku.
W 1271 roku wraz z bratankami Wasylem i Dymitrem wyprawił się do Złotej Ordy. Został tam zapewne otruty, skoro jak wielu ruskich książąt, w tym jego starszy brat, zmarł w drodze powrotnej z Saraju 9 lub 16 września 1271 roku (wedle innych danych rok później). Przed śmiercią postrzygł się na mnicha, przyjmując imię ATANAZEGO, najprawdopodobniej własne imię chrzestne. Pochowany został w soborze śś. Kosmy i Damiana w Twerze.
Żródła:
"Wielcy ksiażeta włodzimirscy"; autor: Przemysław Jaworski - 2020.
"Władcy Rosji - genealogia domów panujących w Rosji od IX do XX wieku"- autor: Przemysław Jaworski - 2020
"CAROWIE" - autor: James P. Duffy, Vincent L. Ricci; przekład: Rafał Śmietana; Wydawnictwo Literackie; 1995.
"Słownik władców świata" - Małgorzata Hertmanowicz-Brzoza i Kamil Stepan; Wydawnictwo "Zielona Sowa"; Kraków 2005.
11-11-2024