Jerzy IV Dymitriewicz Rurykowicz (urodzony w Perejasławiu (Peresławiu) Zaleskim, 26 listopada 1374 roku, zmarł na Kremlu, 5 czerwca 1434 roku) herb
Syn Dymitra III [IV] "Dońskiego" Iwanowicza Rurykowicza, wielkiego księcia włodzimierskiego, wielkiego księcia moskiewskiego i Ewdoksji Dymitrownównej [Eufrozyny Moskiewskiej] Rurykowiczówny, regentki Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, córki Dmitria III Konstantynowicza Rurykowicza, wielkiego księcia suzdalsko-niżnonowogrodziego.
Książę Galicza i Ruza od 1389 roku do 25 kwietnia 1433 roku, książę zwienigorodzki od 1389 roku do 1421 roku, książę dymitrowski, wielki książę moskiewski i włodzimirski od 25 kwietnia do 28 września 1433 roku i od 31 marca do 5 czerwca 1434 roku.
Poślubił w 1400 roku Anastazję Juriewną Rurykowiczównę (zmarła w Zwienigorodzie, 11 lipca 1422 roku), córkę Jerzego Światosławowicza Rurykowicza, wielkiego księcia smoleńskiego i nieznanej z imienia, córki Olega Iwanowicza Rurykowicza, wielkiego księcia riazańskiego.
Wielki książę moskiewski w 1434 z dynastii Rurykowiczów w opozycji do Wasyla II "Ślepego".
Urodził się 26 listopada 1374 roku w Perejasławiu (Peresławiu) Zaleskim. Był trzecim (drugim, który dożył wieku dorosłego) synem Dymitra "Dońskiego" oraz Eudoksji Dymitrówny, córki Jerzego Dymitrowicza smoleńskiego i Olgi riazańskiej.
Zgodnie z testamentem ojca w 1389 roku został udzielnym księciem i otrzymał we władanie Galicz, Ruzę i Zwienigorod, mieszkając w nim do 1425 i rozbudowując miasto jako niejako konkurencyjne względem Moskwy. Został także wyznaczony przypuszczalnym następcą po swoim starszym bracie Wasylu. Po jego śmierci w 1425 roku, powołując się na wspomniany zapis oraz stare rodowe prawo ruskie, zakwestionował sukcesję Wasyla II i wysunął roszczenia do tronu moskiewskiego.
Księstwo w 1421 roku nadał swemu małoletniemu synowi Wasylowi, ale zachował nad nim kontrolę do śmierci. Podczas jego rządów miasto przeżywało swój rozkwit. Wokół kremla usypano system ziemnych wałów, wzdłuż grzbietu których wzniesiono wysoką palisadę z wieżami obronnymi. Resztki drewnianych umocnień przetrwały do dziś. W 1398 roku zbudował monaster św. Sawy Storożewskiego, w 1399 roku - sobór Zaśnięcia Matki Bożej, a w 1405 roku - Sobór Narodzenia Pańskiego.
Był wierny swojemu bratu, biorąc udział w kampaniach w Torżoku w 1392 roku, Żukotinie koło dzisiejszego Czistopola w 1414 roku, Nowogrodzie w 1417 roku.
Według rosyjskiej tradycji - miał być dziedziczony w linii najstarszy syn - drugi co do starszeństwa syn itd. Dymitr zmienił jednak linię sukcesji, czyniąc swym następcą Wasyla I i jego dzieci (czyli urodzonego dopiero w 1415 roku Wasyla II). Jerzy domagał się rewizji testamentu swego ojca, zwłaszcza że po śmierci Wasyla I w 1425 roku władzę objął jego małoletni syn. Jerzy rozpoczął przygotowania do akcji zbrojnej, ale metropolita kijowski Focjusz wezwał go do posłuszeństwa nowemu władcy.
W 1431 roku obaj książęta udali się do Ordy, gdzie kwestię sukcesji rozstrzygnął chan tatarski Ulu Muhammed: Wasyl II zachował tytuł wielkiego księcia, Jerzy zaś otrzymał Dmitrów, ale to nie wygasiło roszczeń Jerzego Dymitrowicza. W 1433 roku, gdy Wasyl "Kosooki" pojawił się na ślubie Wasyla II, matka i regentka księcia Zofia Witoldówna zerwała z niego pas, należący niegdyś do Dymitra "Dońskiego". To tylko przyspieszyło kroki Jerzego, który splądrował Jarosław.
W kwietniu 1433 roku, gdy Wasyl II właśnie zaczynał samodzielnie rządy po dojściu do lat sprawnych, książę zwenigrodzki wzniecił powstanie przeciw bratankowi i pokonał bratanka nad rzeką Klaźmą, zmuszając go do ucieczki do Kostromy. Zdecydował się nie więzić Wasyla II, lecz nadał mu jako apanaż Kołomnę. Zdobył władzę nad Moskwą w 1433 roku, ale wkrótce nie mając realnego poparcia bojarów pogodził się z Wasylem II i zabronił synom przyjeżdżać do Moskwy. Nie zdobył jednak przychylności możnych i we wrześniu Wasyl II odzyskał władzę, zwracając wujowi Dmitrow i zmuszając go do powrotu do Galicza. Jednak w następnym roku, gdy na synów najechał książę Wasyl II, Jerzy pojednał się z nimi. Wasyl II w odwecie najechał na Galicz, jednak Jerzy zdążył uciec na północ do Biełozierska. 16 marca 1434 roku armie wuja i bratanka starły się pod Rostowem. Jerzy zwyciężył, zmuszając Wasyla do ucieczki do Niżnego Nowogrodu. 31 marca 1434 roku wkroczył do Moskwy, porywając rodzinę Wasyla II i zajmując jego skarbiec.
Przygotowywał się do kolejnej kampanii, ale niespodziewanie zmarł 5 czerwca 1434 roku na Kremlu i został pochowany w kremlowskim soborze Archangielskim. Tym samym tytuł wielkiego księcia moskiewskiego przeszedł na Wasyla "Kosookiego", który miał wówczas 13 lat. Przez dłuższy czas toczyły się walki o władzę, w toku których wielkim księciem moskiewskim został też jego drugi co do starszeństwa syn Dymitr "Szemiaka".
Żródła:
Jerzy Dymitrowicz w "WikipediA".
"Wielcy książęta Moskiewscy"; autor: Przemysław Jaworski - 2020.
04-06-2026