Szymon I "Hardy, Dumny, Pyszny" Iwanowicz Rurykowicz (urodzony w Moskwie, w 1316 lub 1317 roku, przypuszczalnie dnia 7 września, zmarł w Moskwie, 11 marca lub 27 kwietnia 1353 roku herb
Syn Iwana I "Kality, Pogorobowca" Danilewicza Rurykowicza, księcia moskiewskiego, księcia nowogrodzkiego, I wielkiego księcia włodzimierskiego i Heleny (Aleksandrowny?) Rurkowiczówny, nieznanej filacji, możliwe córki Aleksandra Glebowicza Rurykowicza smoleńskiego.
Wieki książę włodzimierski jako Szymon I, książę możajski i książę moskiewski jako Szymon I od 31 marca 1340 roku do 11 marca lub 27 kwietnia 1353 roku, książę nowogrodzki od 1346 do 11 marca lub 27 kwietnia 1353 roku.
Poślubił zimą 1333 roku (w styczniu lub z końcem roku) Augustę [Anastazję] Giedyminównę (urodzona około 1316 roku, zmarła w Moskwie, 11 marca 1345 roku), córkę Giedymina [Gediminasa] Giedyminowicza, wielkiego księcia litewskiego i Jewny (Evy, Evny, Evvy) Iwanownej Rurykowiczówna, córki Iwana Rurykowicza, księcia połockiego. Poślubił w 1345 roku w Moskwie (rozwód na przełomie grudnia 1346 i lutego 1347 roku) Euproksje Fiodorównę Rurykowiczównę (zmarła 15 września 1348 roku?), córkę Fiodora Światosławowicza Rurykowicza, księcia dorohobuskiego. Poślubił około lub w 1347 roku w Moskwie Marię Aleksandrównę Rurykowiczównę (urodzona zapewne około 1325 roku, zmarła w Moskwie, 17 marca 1399 lub 1397 roku), córkę Aleksandra II Michajłowicza Rurykowicza, wielkiego księcia włodzimierskiego.
W opracowaniach pojawia się pod rozmaitymi odmianami swego imienia: SEMEN, SIEMION, SYMEON. Przydomek (tłumaczony również jako HARDY, PYSZNY) zawdzięczał nieustępliwej polityce, zmierzającej do wzmocnienia władzy wielkiego księcia moskiewsko-włodzimierskiego kosztem pozostałych księstw ruskich.
Na świat przyszedł w 1316 lub 1317 roku, przypuszczalnie dnia 7 września. W chwili śmierci ojca w 1340 roku przebywał wraz ze swoimi oddziałami w Niżnym Nowogrodzie, skąd udał się do Złotej Ordy i tam otrzymał z rąk wielkiego chana Uzbeka jarłyk na zwierzchni tron włodzimierski. Zgodnie z wolą ojca objął także trzecią część księstwa moskiewskiego wraz z grodem stołecznym. Nowy wielki chan Janibek, który przejął rządy w Ordzie w 1341 roku, potwierdził jego prawa do mitry wielkoksiążęcej.
Iwan wiedział, że wszystkie wcześniejsze próby ustanowienia dynastii rodzinnych rozbijały się o kwestię sukcesji. Nawet Jarosław "Mądry" popełnił błąd, decydując się na podział księstwa między swoich spadkobierców. Usiłując zapobiec powtórzeniu się sytuacji z przeszłości, książę opracował system rotacji, który pozwoliłby każdemu z jego synów mieć swój udział w bogactwie Moskwy, jednocześnie zachowując zasadę senioratu, co oznaczało, że najstarszy syn, Siemion (Szymon), dziedziczył tron i tytuł wielkiego księcia. Siemion miał także zostać głową rodziny, co wiązało się z obowiązkiem zapewnienia przyszłości matce, braciom i siostrom. Chociaż każdy członek książęcej rodziny otrzymał posiadłość ziemską w obrębie księstwa moskiewskiego, prawo rozporządzania nią było ograniczone, ponieważ własność ta stanowiła część składową wszystkich posiadłości rodzinnych, z których było złożone księstwo. Zgodnie z testamentem Iwana, na wypadek zmniejszenia się terytorium księstwa, posiadłości członków rodziny miały zostać okrojone proporcjonalnie, tak żeby każdy posiadał jednakowy procent całego terytorium należącego do rodziny jako całości.
Iwan chcąc zapewnić dobre stosunki z Mongołami po swojej śmierci, uczynił trzech synów - Siemiona, Iwana i Andrzeja - równymi partnerami, dając im jednakowe prawa poboru i płacenia podatków narzuconych przez Ordę. Po śmierci ojca trzej bracia mieli porozumieć się co do granic swoich posiadłości ziemskich oraz oficjalnych obowiązków, które zapewniłyby realizację planów Iwana utrzymania pokoju między następcami tronu i kontynuacji zwierzchnictwa Moskwy nad pozostałymi księstwami ruskimi. Książę Iwan razem z księciem Andrzejem przysięgli wierność wielkiemu księciu Siemionowi i godzili się odmawiać azylu ludziom, którzy spiskowaliby przeciwko niemu. Ze swej strony Szymon przysiągł przestrzegać zasad podziału rodzinnego majątku i granic posiadłości ustanowionych w testamencie ojca.
Iwan zmarł w 1340 lub 1341 roku (data jest sporna) w wieku niespełna czterdziestu lat. Mniej więcej w tym samym czasie zmarli także Uzbek, najpotężniejszy z chanów Złotej Ordy, oraz wielki książę Litwy, Giedymin. Ten ostatni, po szeregu udanych podbojów, zawładnął tyloma ziemiami ruskimi, że ich powierzchnia była niemal równa państwu wielkiego księcia "Wszechrusi".
Syn Iwana, Siemion "Pyszny", który również tytułował się wielkim księciem całej Rusi, udał się do Złotej Ordy, aby otrzymać potwierdzenie swoich praw od chana. Ponieważ Siemion, podobnie jak ojciec, był zwolennikiem współpracy ze Złotą Ordą, nowy chan Dżanibek z zadowoleniem pozwolił mu na sprawowanie władzy w księstwie. W dobrze pojętym interesie Mongołów leżało posiadanie jednego zaufanego księcia ruskiego, odpowiedzialnego za pobieranie podatków i danin z całego księstwa. Nie musieli wówczas posyłać własnych ludzi na tereny, gdzie poborcy podatkowi Ordy byli systematycznie mordowani przez uciskanych Rusinów. Podczas swego panowania na wielkoksiążęcym tronie Siemion udawał się do Saraju pięć razy, aby oddać hołd chanowi.
Z powodzeniem kontynuował ekspansywną politykę ojca i podporządkował sobie m.in. Juriew Polski, Wiereję i Borowsk. Podobnie jak Kalita, używał niekiedy tytułu "wielkiego księcia (cara) Wszechrusi".
Zmarł 11 marca lub 27 kwietnia 1353 roku w moskiewskim Kremlu, zapewne jako ofiara dżumy, która zabrała także jego młodszego brata Andrzeja i dwóch nieletnich synów. Na łożu śmierci zgodnie ze zwyczajem postrzygł się na mnicha, przyjmując imię SOZONTA. Spoczął w soborze Archangielskim w Moskwie.
Siemion, wielki książę z woli chana, panował przez dwanaście lat. Kontynuował politykę Iwana, stopniowo poszerzając swoje terytorium i przyjmując przybyszów z innych księstw, a także z chanatu, który kontrolował większość dawnego terytorium Rusi Kijowskiej. Coraz liczniejsza ludność Moskwy składała się głównie z rolników, którzy skwapliwie przyjęli zaproszenie wielkiego księcia do zamiany olbrzymich leżących odłogiem terenów na wielkie połacie pól uprawnych, przynoszących później obfite plony. Na północ i na północny wschód, byle dalej od mongolskich najeźdźców, migrowały zazwyczaj rodziny, a niekiedy nawet mieszkańcy całych wiosek, ponieważ w tym czasie ludzie, na których nie ciążyły żadne długi, mogli swobodnie przenosić się z rodzinami do dowolnego miejsca zamieszkania.
Wędrowcy wspólnie wybierali sobie ziemię, która najbardziej im odpowiadała, i dzierżawili ją od miejscowego księcia. Następnie budowali domy, zazwyczaj niewielkie konstrukcje z bali, i przydzielali każdej rodzinie działkę, którą ta miała uprawiać na własne potrzeby. Większość gruntów uprawiano zbiorowo każdej rodzinie przypisana była część ziemi i odpowiedni udział w czynszu dzierżawnym. Decyzje dotyczące wspólnoty podejmowano na spotkaniach, w których uczestniczyli wszyscy dorośli mężczyźni. Każdy mężczyzna miał głos w kwestii zarządzania wioską, a rozstrzygnięcia zazwyczaj zapadały jednogłośnie. Spotkaniom przewodniczył obieralny starszy wioski, który także reprezentował ją na zewnątrz. Jeśli opłatę dzierżawną wnoszono zgodnie z ustaleniami i terminowo, książęcy urzędnicy rzadko ingerowali w demokratyczne zarządzanie wspólnotami rolnymi w północnej Rusi.
Artykuły żywnościowe, a szczególnie zboże, miały szczególną wagę dla wielkiego księcia moskiewskiego, gdyż stanowiły jedyną wiarygodną broń, jaką posiadał, żeby utrzymać w ryzach zawsze skorych do buntu i dumnych ze swych swobód mieszkańców Nowogrodu. Miasto to stało się niezwykle zamożne dzięki pobieraniu opłat celnych za towary przechodzące przez jego porty, a także dzięki zdolnościom handlowym swoich kupców, którzy działali na skalę międzynarodową, jak również dzięki produkcji futer. Ziemia Nowogrodzka cierpiała jednak na brak ziemi uprawnej, dlatego w pewnym stopniu zależna była od innych ze względu na konieczność importu większej części potrzebnego zboża. Ponieważ sąsiedzi Nowogrodu z północnej Europy, a zarazem jego partnerzy handlowi sami cierpieli na niedobory zboża, republika musiała sprowadzać żywność z innych ruskich księstw, położonych dalej na południe. Ze względu na tę zależność Nowogród utrzymywał przyjazne stosunki z resztą Rusi i okazywał przynajmniej odrobinę lojalności w stosunku do wielkiego księcia, rezydującego w Moskwie. W miarę jak poszerzał się zakres władzy wielkiego księcia, rosła też zależność Nowogrodu od jego dobrej woli. Ta sytuacja budziła sprzeciw mieszkańców miasta, w większości uczestniczących w wyborze urzędników i nie poczuwających się do lojalności w stosunku do żadnego władcy.
Siemion sprytnie wykorzystywał zasoby materialne swojego rodu, wykupując ziemie od innych książąt lub udzielając pożyczek pod zastaw, którym były wioskii ziemie uprawne. Jako wyłączny poborca podatkowy na rzecz Złotej Ordy, miał możliwość skierowania części podatków otrzymanych od innych książąt do własnego skarbca, uzyskując w ten sposób dodatkowe fundusze na sfinansowanie wykupu nowych terytoriów. Księstwo moskiewskie bogaciło się także dzięki rosnącej liczbie kupców, którzy szukali dla swoich interesów wsparcia wielkiego księcia. Podobnie jak jego ojciec, Siemion rozumiał, że konfrontacja zbrojna z pozostałymi książętami ruskimi dostarczyłaby Mongołom pretekstu do wmieszania się w wewnętrzne stosunki między księstwami. To z kolei mogło zagrozić nawet cofnięciem przez chana poparcia dla Moskwy. Siemion skupił się więc na pokojowym zdobywaniu terytoriów i cieszył się stosunkowo spokojnym panowaniem. Wyjątek stanowiło skryte rozdmuchiwanie wewnętrznych rozdźwięków w twerskim rodzie książęcym, w dalszym ciągu stanowiącym źródło potencjalnego zagrożenia dla pozycji Moskwy.
Wielki książę Siemion podtrzymywał bliskie stosunki, które Iwan nawiązał z metropolitą Cerkwi prawosławnej. Tak jak Piotr, a potem Teognostus byli zaufanymi doradcami Iwana, podczas panowania Siemiona rolę tę pełnił Aleksy, metropolita moskiewski, entuzjastyczny zwolennik zjednoczonej Rusi. Te bliskie stosunki między władzami kościelną i świecką pomogły utrzymać przewagę Moskwy nad pozostałymi księstwami ruskimi.
O ile Siemion i Iwan II wydawali się lojalni w stosunku do swoich mongolskich panów, skrupulatnie rozliczając się z podatków i danin nałożonych przez chana, o tyle obaj potajemnie spiskowali, pragnąc doprowadzić do uniezależnieŹnia Rusi od Złotej Ordy. Zgadzając się z opinią Siemiona, przekonanego, iż Ruś może odzyskać niezależność tylko pod warunkiem, że książęta uznają silną władzę centralną, Iwan II kontynuował politykę konsolidacji mniejszych księstw. Twierdził, że tylko poddając się woli wielkiego księcia i zaprzestając walk pomiędzy sobą, książęta i ich poddani mogą wyswobodzić się spod władzy Mongołów.
Żródła:
"CAROWIE" - autor: James P. Duffy, Vincent L. Ricci; przekład: Rafał Śmietana; Wydawnictwo Literackie; 1995.
"Wielcy książęta Moskiewscy"; autor: Przemysław Jaworski - 2020.
"Słownik władców świata" - Małgorzata Hertmanowicz-Brzoza i Kamil Stepan; Wydawnictwo "Zielona Sowa"; Kraków 2005
27-06-2025
10-11-2024