Katarzyna Robertyng-Capet-d'AnjouAndegaweńska (urodzona na zamku w Budzie, w początkach lipca 1366 roku lub na początku lipca 1370 roku, zmarła w maju 1378 roku, po 1 stycznia 1377 roku) herb

Córka Ludwika I "Wielkiego" Robertyng-Capet-d'Anjou, króla Węgier, Chorwacji i Dalmacji i króla Polski i Elżbiety Kotromanić "Bośniaczki", córki Stefana II Kotromanića, bana Bośni.

Dziedziczka (heres) Królestwa Polskiego, Węgierskiego, Chorwacji, Slawonii i Dalmacji od 17 września 1374 roku roku do maju 1378 roku lub po 1 stycznia 1377 roku.

Poślubiła 10 sierpnia 1374 roku sponsalia de futuro Louisa I Robertyng-Capet-Valois-Orléans (urodzony w paryskim pałacu hôtel Saint-Pol, 13 marca 1372 roku, zamorodwany nieopodal bramy Barbette w Paryżu, 23 listopada 1407 roku), regenta Francji, hrabiego de Valois, księcia de Valois, hrabiego de Beaumont-sur-Oise i de Château-Thierry, księcia de Touraine, księcia Orleanu i hrabiego de Beaumont,

Druga (po śmierci Marii - starszej siostry Katarzyny), córka króla Węgier i Polski Ludwika Andegaweńskiego i jego drugiej małżonki Elżbietą Bośniaczką. Urodziła się na Węgrzech, w trakcie gdy jej rodzice przez pierwsze siedemnaście lat mieszkali na Węgrzech. Jej urodzenie zapewniło również sukcesję Korony Polski i Węgier.

Antal Pór w niewielkim, ale niezwykle waż­nym artykule genealogicznym udowodnił, że Katarzyna urodziła się na początku lipca 1370 roku Wykorzystał on mianowicie wydaną w We­necji w 1674 roku kronikę miasta Trogir autorstwa Giovanniego Lucio, który podaje, że 17 lipca 1370 roku rada wspomnianego miasta podaro­wała 20 florenów posłowi, który przywiózł wieść o urodzeniu przez królową węgierską córki imieniem Katarzyna. Uwzględniając czas poświęcony na drogę z Budy do Trogiru, narodziny Katarzyny musiały przypaść na początek lipca 1370 roku. Dosyć szybko córka Ludwika stała się przedmiotem ważnego europejskiego projektu politycznego. Jej ojciec, któremu do tej pory nie udało się zdobyć królestwa Neapolu, skierował swoje kroki na francuski dwór, aby z jego pomocą zrealizo­wać plan obsadzenia tronu neapolitańskiego. Pod koniec 1373 roku król Ludwik poprosił papieża Grzegorza XI o pośrednictwo w tej spra­wie u króla francuskiego, a po pomyślnej odpowiedzi papieża wy­słał do Francji w kwietniu 1374 roku poselstwo, którego zadaniem było przeprowadzić rokowania w sprawie małżeństwa pomiędzy synem króla francuskiego Karola V, Ludwikiem Orleańskim, a jedną z córek władcy Węgier. W skład węgierskiego poselstwa weszli: biskup Za­grzebia Stefan z Kanizsa, ban Sławonii Piotr Czudar i włoski dyplo­mata, rycerz Szymon Podio z Perugii. Plan Ludwika "Wielkiego" był czytelny: dzięki francuskiej pomocy, udzielonej przez dwór we włas­nym interesie, zdobyć Królestwo Neapolu dla swoich córek. Mógł też liczyć, tak przynajmniej mniemał, na neutralność papieża, który dla realizacji własnych zamierzeń politycznych potrzebował obydwu władców.

Od 1370 roku rządy regencyjne w Polsce sprawowała babka Katarzyny, królowa Elżbieta "Łokietkówna", matka króla Ludwika. W związku z tym, że rodzice królewny mieli tylko córki to one właśnie stały się dziedziczkami królestw Ludwika. W Polsce sytuacja była pod tym względem bardzo trudna. W umowach zawartych wcześniej z Kazimierzem III "Wielkim", poprzednim królem Polski i młodszym bratem Elżbiety "Łokietkówny", wyraźnie napisano, że po Ludwiku tron polski mogą dziedziczyć tylko jego synowie, bracia lub bratankowie. Kobiety nie były brane pod uwagę. Głównym zadaniem Łokietkówny było więc zapewnienie sukcesji wnuczkom w Polsce. W swych planach dynastycznych ojciec obsadzał ją w roli przyszłej królowej Polski. W owym czasie istniały tam trzy stronnictwa polityczne. Na czele zwolenników Andegawenów stali Dobiesław i jego syn Zawisza z Kurozwęk. Zgadzało się ono z tym, aby po śmierci Ludwika tron polski dziedziczyły jego córki. Drugie, neutralne, opowiadało się za ścisłą realizacją umów zawartych z Kazimierzem "Wielkim". Polska korona miała być dziedziczona tylko przez męskich potomków Elżbiety "Łokietkówny". W razie ich wymarcia królem Polski miał być Kaźko IV słupski, lub któryś z Piastów mazowieckich. Na czele tego ugrupowania stali biskupi. Trzecie stronnictwo, najsilniejsze w Wielkopolsce, było zdecydowanie wrogie Andegawenom i gotowe poprzeć każdego innego kandydata. Elżbieta musiała przekonać do swej sprawy neutralnych. Ludwik i Elżbieta wykorzystali niezadowolenie z wprowadzenia podatku poradlnego, aby uzyskać zgodę na sukcesję tronu polskiego przez jedną z jego córek. W negocjacjach dotyczących tej sprawy zasadniczą rolę odgrywała królowa-regentka. W tym celu Andegawenowie zwoływali do Koszyc (ulubionej siedziby Elżbiety) kilka zjazdów. Pierwszy z nich, wczesną jesienią 1373 roku nie przyniósł żadnych rezultatów. Za projektami dworu opowiedziało się tylko miasto Poznań. Następny zjazd miał miejsce w 1374 roku. To w jego trakcie zawarto niesłychanie ważne porozumienia.

Późnym latem 1374 roku jej ojciec nadał polskiej szlachcie nowe przywileje w zamian za uznanie praw do korony Polski jednej ze swoich córek; choć imię przyszłej królowej polskiej nie zostało wówczas wymienione. W planach dynastycznych ojca wyznaczono jej rolę królowej Polski. Po nadaniu przywileju koszyckiego w 1374 roku to jej przedstawiciele polskiej szlachty złożyli hołd jako ewentualnej następczyni tronu. 10 sierpnia 1374 roku została zaręczona według formy sponsalia de futuro z francuskim królewiczem Ludwikiem I, księciem Orleanu, młodszym synem Karola V "Mądrego". Ich małżeństwo miało ustanowić związek między dwiema gałęziami francuskiego domu królewskiego. Chociaż traktat francusko-węgierski zapewniał, że w przypadku śmierci Katarzyny następna córka, w tym przypadku (młodsza) Maria, przeniosła się na jej siostrę, ale prawa zostały zablokowana przez obie strony.

Ludwik ponadto dyplomatycznych zabiegów w Europie, w Polsce dokonał szeregu ustępstw na rzecz polskiej szlachty w zamian za uznanie Katarzyny (lub jednej z jej sióstr) za suwerena Polski po jego śmierci. Umowa ta nosi nazwę Przywileju Koszyckiego nadany 17 września 1374 roku. Poddani uznali prawa dziedziczne królewien, a Ludwik bardzo obniżył poradlne szlachcie do 2 groszy z łana oraz zobowiązał się w imieniu swoim i swoich następców nie nakładać żadnych nowych podatków bezpośrednich bez zgody samych zainteresowanych. Oprócz tego szlachta uzyskała następujące przywileje: zwolnienie od obowiązku budowy i naprawy zamków (z wyłączeniem sytuacji, gdy odbudowy wymagałyby umocnienia pograniczne, zagrożone wojną, lub gdy na budowę nowego zamku wyraziłaby zgodę cała szlachta), urzędy tylko dla Polaków, żołd dla szlachty za służbę wojskową poza granicami kraju (w przypadku dostania się szlachty do niewoli w czasie wyprawy zagranicznej, król refundował koszty wykupu szlachty z niewoli), zwolnienie szlachty z obowiązku utrzymywania dworu królewskiego w czasie jego podróży po kraju i zwolnienie z budowy miast i mostów. Pakt koszycki był przywilejem generalnym, czyli rozciągał się na cały kraj i odnosił się tylko do szlachty (nie obejmował chłopów, mieszczan oraz duchowieństwa, które później otrzymało od Ludwika osobne przywileje).

Poselstwu węgierskiemu udało się zawrzeć 10 sierpnia w Paryżu układ dynastyczny, w świetle którego władca Francji zo­bowiązał się ożenić swojego syna Ludwika Orleańskiego (liczącego wówczas dwa lata) z córką władcy Węgier, Katarzyną. Szybko oka­zało się jednak, że planom francusko-węgierskim przeciwny jest pa­pież, który obawiał się zyskania przez Węgry zbyt dużego znaczenia po ewentualnym objęciu Królestwa Neapolu. Poinformował więc o planowanym mariażu Joannę neapolitańska, a królowi Ludwikowi zwrócił uwagę, że w sprawie tego mariażu, ze względu na wynikające zeń konsekwencje, powinien poznać także stanowisko obecnej wład­czyni Neapolu. Jak było do przewidzenia, królowa Joanna wyraziła stanowczy protest przeciwko planowanemu mariażowi, pomimo to toczyły się dalsze rokowania francusko-węgierskie. Wysyłano kolejne poselstwa francuskie do Budy w grudniu 1374 roku i węgierskie do Paryża rok później. W stolicy Francji zawarto dodatkową umowę regu­lującą rozwój sytuacji na wypadek śmierci jednego z narzeczonych. Gdyby Katarzyna zmarła przed zawarciem ślubu, wówczas Ludwik Orleański miał poślubić inną córkę króla Ludwika lub jedną z jego bratanic. Natomiast w przypadku przedwczesnej śmierci Ludwika Katarzyna miała zostać żoną innego syna Karola V.

Ludwik I zaplanował również scedować swoje prawa do korony Neapolu i Prowansji, które były w posiadaniu chorej i bezdzietnej kuzynki Joanny I. W takiej sytuacji Katarzyna miała poślubić Ludwika po osiągnięciu wieku małżeńskiego, który zachowałby prawo do Neapolu, nawet gdyby małżeństwo było bezdzietne, a Katarzyna miała by umrzeć prze Ludwikiem, co dawało prawo do Prowansji która miał być odziedziczna jako lenno Domu Walezych.

Rywalizacja francusko-węgiersko-neapolitańska stawała się co­raz bardziej napięta. Królowa Neapolu Joanna uważała, że spłaciła już pretensje króla węgierskiego Ludwika do tronu w Neapolu. Lu­dwik natomiast twierdził, iż pieniądze, które otrzymał od Joanny, nie zobowiązywały go do zrzeknięcia się praw węgierskich do Królestwa w Neapolu. Według niego były to środki finansowe, których doma­gał się za wypuszczenie z więzienia przetrzymywanych tam książąt andegaweńskich. W połowie 1376 roku miały miejsce kolejne rokowa­nia, tym razem pomiędzy wysłannikami króla francuskiego, papieża i królowej Joanny, których celem było nakłonienie władczyni Nea­polu do wyrażenia zgody na planowany francusko-węgierski mariaż. Rozmowy zakończyły się jednak fiaskiem. Ludwik Węgierski ciągle miał nadzieję na dojście do skutku tego małżeństwa. W tym celu pod koniec 1377 roku wysłał kolejne poselstwo do Paryża. Niestety, nie za­warto tego ważnego europejskiego związku dynastycznego, bowiem w 1378 roku doszło do tragedii - licząca wówczas zaledwie osiem lat Ka­tarzyna nieoczekiwanie zmarła.

Plany małżeństwa działały tak długo, jak długo żyły wszystkie córki. Katarzyna zmarła w 1378 w wieku dwunastu lat uprzedzając zarówno jej ojca, jak i jej kuzynkę Joannę. Umowa między ojcem a szlachtą stała się nieważna. Została pochowana w bazylice Panny Marii w Székesfehérvár (Białogród Królewski).

Po śmierci Katarzyny jej ojciec podjął decyzję o obsadzeniu tronu w Krakowie młodszą córką Marią. Ostatecznie w 1384 roku królową (a formalnie królem) Polski została najmłodsza z sióstr - Jadwiga.


Żródła:

Catherine of Hungary w "Wikipedia" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk


"CZ. III. RÓŻNE DYNASTIE (XIV-XVI W.)" - autor: Przemysław Jaworski


Katarzyna Andegaweńska "Kobiety w polityce"


"Genealogia Andegawenów węgierskich" - Stanisław A. Sroka, Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana; Kraków 2015


Katarzyna Andegaweńska w "Wikipedia"


Anjou Katalin magyar királyi hercegnő w "Wikipedia" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk


Katharina w "Genealogie Mittelalter" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk


KATALIN of Hungary w "MedLands" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk

14-09-2023

26-06-2023