Chowańscy - rodzina książęca i bojarska Wielkiego Księstwa Litewskiego i Carstwa Rosyjskiego od XV do XVIII wieku, której ślady można odnaleźć w Rosji do dnia dzisiejszego, będąca gałęzią Giedyminowiczów.
Drugim synem wielkiego księcia litewskiego Giedymina (zmarł w 1341 roku) był Narymunt (żyjący w latach 1277-1348) książę na Pińsku i Mozyrzu. Synem Narymunta był Aleksander książę podolski (zm. 1386). Syn Aleksandra a prawnuk Giedymina to Patrikiej, który przybył w 1408 roku do Moskwy aby zaciągnąć się na służbę wielkiego księcia Wasyla I, który przekazał Patrikiejowi wotczinę (w lenno) księstewko Zwienigorodzkie. Synowie i wnuki Patrikieja nosili na Rusi nazwisko Patrikiejewych. Natomiast najstarszy z wnuków - Wasyl Fiodorowicz Patrikiejew otrzymał posiadłości nad rzeką Chowań (lewy dopływ rzeki Klaźmy, na płn.-wsch. od Moskwy, do dzisiaj istnieje tam miejscowość Chowanskoje przy drodze z Moskwy do Rostowa). Wasyl Fiodorowicz Patrikiejew był pierwszym w historii kniaziem Chowańskim i protoplastą wszystkich noszących to nazwisko. Chowańscy będąc bojarami i okolniczymi, a także carskimi wojewodami, byli jedną z najbardziej znaczących rodzin w historii Rusi i Rosji od XV do XVIII wieku.
W Moskwie natrafił na konflikt pomiędzy Naryszkinami a Miłosławskimi. Wyczuł okazję dla siebie. Podczas pierwszego buntu strzelców stanął po stronie carewny Zofii i Miłosławskich. Został za to mianowany dowódcą strzelców. Po ogłoszeniu Iwana V i Piotra I carami w dniu 23 maja 1682 roku książę Iwan "Tararuj" Chowański zaczął zbliżać się do raskolników, aby zagrać rolę rozjemcy między nimi a rządem kremlowskim. Będąc pewnym swojej siły, która opierała się na staroobrzędowcach i pułkach strzeleckich, zaczął myśleć o zdobyciu dla siebie Czapki Monomacha. Dla Romanowów (Zofii, Iwana i Piotra) stwarzało to śmiertelne niebezpieczeństwo. Zofia zareagowała szybko, gromadząc przy swoim boku przychylnych bojarów i wojewodów. Tararuja schwytano razem z synem Andriejem Iwanowiczem Chowańskim (będącym wówczas naczelnikiem prikazu sądowego) i przytroczonych do koni obu przywieziono przed oblicze regentki. W dniu 17 września 1682 roku ojciec ze synem zostali straceni na rozkaz Zofii. "Chowańszczyzna" została pokonana.
W XVIII i XIX wieku widzimy kolejnych przedstawicieli rodu na frontach wojen prowadzonych przez Rosję (północnej, siedmioletniej, czy też napoleońskich). Aleksander Nikołajewicz Chowański (żył w latach 1771-1857) zarządzał od 1818 roku wszystkimi oddziałami Państwowego Banku Asygnacyjnego. Był też senatorem. Jego brat Nikołaj Nikołajewicz Chowański (żył w latach 1777-1837) był od 1836 roku senatorem, generałem, a także przez 10 lat gubernatorem Smoleńska, Witebska i Mohylewa.
Żródła:
Chowańscy w "WikipediA".
Hovanski w "WikipediA"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk.
05-07-2026