Palemonowicze - legendarna dynastia władców ruskich i litewskich wywodząca się od księcia Palemona II. Legenda narodziła się w XV lub XVI wieku jako dowód, że Litwini i Wielkie Księstwo mieli rzymskie pochodzenie. Jej gałęzią była dynastia Giedyminowicze i Jagiellonowie, a także wiele polskich, litewskich i ruskich rodów książęcych.
Jan Długosz napisał, że Litwini byli pochodzenia rzymskiego, ale nie przedstawił na to żadnego dowodu. Legenda ta została po raz pierwszy odnotowana w drugim wydaniu Kroniki litewskiej, sporządzonym w latach trzydziestych XVI wieku. W tym czasie Wielkie Księstwo Litewskie kłóciło się z Królestwem Polskim, odrzucając twierdzenia, że Polska ucywilizowała pogańską i barbarzyńską Litwę. Szlachta litewska czuła potrzebę, aby rządząca dynastia wykazała się prawym pochodzeniem, ponieważ jedyne dostępne wówczas kroniki zostały napisane przez Krzyżaków, odwiecznego wroga, i przedstawiały Giedymina, przodka dynastii Giedyminów, jako stajennego Witenisa.
W tej nowej litewskiej kronice, Palemon (czasami identyfikowany jako Polemon II z Pontu), krewny rzymskiego cesarza Nerona, uciekł z Rzymu wraz z 500 rodzinami szlacheckimi. Kompania podróżowała na północ, przez Morze Bałtyckie i dotarła do delty Niemna. Następnie postanowili popłynąć w górę rzeki, aż dotarli do ujścia Dubysy. Tam Palemonidzi osiedlili się na dużym wzgórzu (obecnie znanym jako Wzgórze Palemon i rządzili krajem przez pokolenia, aż do pojawienia się Giedyminidów. Kronika całkowicie pominęła Mendoga i Trojdenisa, poświadczonych wielkich książąt litewskich. Zawierała opis linii Giedyminidów z pierwszego wydania. Aby uczynić historię bardziej wiarygodną, kronikarz przedstawił bardzo szczegółowy opis podróży. Ponieważ nie było wystarczająco dużo pokoleń, aby pokryć lukę między I wiekiem, kiedy przybył Palemon, a XIV wiekiem, kiedy zmarł Giedymin, trzecie wydanie kroniki, znane również jako Kronika Bychowca , umieściło Palemon w V wieku, a nie w I, kiedy Rzym został spustoszony przez Hunów Attylę [ 1 ] i uwzględniło Mendoga i innych poświadczonych książąt. Ale to nie wystarczyło i historycy tacy jak Maciej Stryjkowski i Kazimierz Kojałowicz-Wijuk [ lt ] przesunęli relację dalej, do X wieku. [ 3 ] Do dziś przetrwało wiele sprzecznych wersji legendy, ponieważ historycy próbowali łatać oczywiste błędy i uczynić ją bardziej historycznie wiarygodną.
Pierwszym, który krytycznie ocenił i odrzucił legendę, był historyk Joachim Lelewel w 1839 roku. Pod koniec XIX wieku pojawiły się pewne próby, na przykład w historii napisanej przez Maironisa, powiązania legendy z ekspansją Wikingów. Podczas gdy wielu historyków aż do początku XX wieku uważało legendę za prawdziwą, obecnie jest ona w dużej mierze odrzucana jako fikcyjna historia, która służy jedynie zilustrowaniu ideologii politycznej na Litwie w XVI wieku.
Żródła:
Palemonidzi w "WikipediA"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
Palemonowicze w "Wikipedii"
24-03-2025