Rodzina Radziwiłł herbu Trąby odmienne Radziwiłł czyli Trąby odmiana z dewizą "Bóg nam radzi".

Tytuł księcia:

Tytuł księcia Świętego Cesarstwa nadany został w 1515 roku, wygasł w 1541 roku, a został wznowiony w 1547 roku. Uzyskał potwierdzenia : w 1518 roku na Litwie, w 1548 roku i 1564 roku (1569 roku) w Polsce, w 1784 roku i 1882 roku w Austrii, w 1824 roku w Królestwie Polskim, w 1845 roku, 1867 roku i 1900 roku w Rosji.

Tytulatura "Durchlaucht" od 1859 roku w Prusach (w 1861 roku uzyskano dyplom tylko dla linii z Nieświeża i Ołyki), oraz od 1905 roku w Austrii (tylko dla wygasłej w 1938 roku gałęzi galicyjskiej).

Obecnie tytuł księcia przysługuje I linii z Nieświeża i Ołyki (gałęzie z: Nieświeża, oraz Ołyki i Przygodzic), a także II linii z Szydłowca i Połoneczki (gałęzia z: Szydłowca, Połoneczki i Zegrza, oraz Szydłowca, Połoneczki i Towian, a także Szydłowca, Połoneczki i Balic).

Tytuł hrabiego:

Najstarszemu z linii na Szydłowcu i Połoneczce przysługiwał tytuł hrabiego na Szydłowcu, związany z posiadaniem tych dóbr, podniesionych w 1553 roku do godności hrabstwa przez cesarza Karola V. Tytuł wygasł wraz z ich utratą.

Ordynatowi na Przygodzicach przysługiwał od 1840 roku tytuł hrabiego, związany z posiadaniem tych dóbr. Tytuł wygasł wraz z ich utratą.

W 1944 roku Władysław Jerzy Radziwiłł (bezpotomny syn Karola Radziwiłła) adoptował (potwierdzenie urzędowe w 1945 roku) Franciszka Oppersdorff-Radziwiłła i Antoniego Oppersdorff-Radziwiłła (syn Jana Jerzego Oppersdorff-Radziwiłła i Doroty Radziwiłł). Używali oni nazwiska "Prinz Radziwiłł". Żyli jeszcze w latach osiemdziesiątych, bez potomstwa.

Radziwiłłowie (lit. Radvila) - najpotężniejszy litewski ród magnacki herbu własnego (Trąby Odmienne). Na Litwie występuje pierwszy raz w dokumencie unii polsko-litewskiej w 1401 roku.

W XVI wieku podzielił się na kilka linii, z których obie przyjęły kalwinizm, z czego jedna tylko przez 2 pokolenia i pod koniec XVI wieku przeszła na katolicyzm.

Świetność rodu podkreśliło uzyskanie 14 grudnia 1547 roku od władcy Cesarstwa Rzymskiego Ferdynanda I Habsburga, tytułu książąt, potwierdzonego w Rzeczypospolitej na mocy aktu unii lubelskiej z 1569 roku, przez poszczególne linie w kolejności:

linia na Goniądzu i Medelach w 1515/1518 roku - wygasła w linii męskiej w 1542 roku,

linia na Ołyce i Nieświeżu w 1547 roku - żyje do dnia dzisiejszego,

linia na Birżach i Dubinkach w 1547 roku (tzw. "linia kalwińska") - wygasła w linii męskiej w 1669 roku.

herb Radziwiłłów nadany im przez cesarza w 1547 roku

Potęgę rodu zbudowali w XVI wieku bracia stryjeczni: Mikołaj Radziwiłł Czarny (zmarł w 1565 roku) - założyciel linii na Ołyce i Nieświeżu i Mikołaj Radziwiłł "Rudy" (zmarł w 1584 roku) - założyciel linii na Birżach i Dubinkach. Mikołaj Radziwiłł "Rudy" doprowadził do małżeństwa swojej siostry Barbary Radziwiłłówny z królem Zygmuntem Augustem. Obaj uzyskali dla siebie i potomków w 1547 roku tytuły książęce od cesarza Karola V. Zdobyli oni stanowisko dominujące w stosunku do innych magnatów i szlachty i stali się najzaciętszymi obrońcami odrębności Wielkiego Księstwa, zarazem protektorami różnowierstwa na Litwie. Po ich śmierci utrzymał ród Radziwiłłów dawną potęgę, przeszedłszy na katolicyzm wydał szereg jednostek o niezwykłej religijności i obroczynności, oraz zastęp wybitnych wodzów.

Radziwiłłowie walczyli o hegemonię na Litwie z Sapiehami oraz przez krótki czas, w II poł. XVII wieku, z Pacami. Wrodzone poczucie wielkości rodowej, buta i ambicja sprawiły, że w XVII wieku byli w dalszym ciągu rzecznikami separatyzmu litewskiego i wydali kilku rokoszan i zdrajców.

Z powodu swojej potęgi Radziwiłłowie mogli sobie pozwolić na prowadzenie własnej polityki. W 1655 roku (potop szwedzki) pochodzący z kalwińskiej linii Janusz i Bogusław Radziwiłłowie zerwali unię Litwy z Koroną i połączyli ją ze Szwecją. W XVIII wieku Radziwiłłowie bronili ustroju Rzeczypospolitej przed reformatorami. W XVIII wieku przestali odgrywać pierwszoplanową rolę polityczną, za to posiadają w swej galerii szereg typów niezwykle charakterystycznych dla ówczesnego społeczeństwa. Przyćmiewając inne rody magnackie ogromem fortuny, założyli kilka ordynacji, zbudowali kilka stolic.

Do 1831 roku wydali 1 kardynała, 3 biskupów, 21 ministrów i 37 wojewodów. Spowinowacenii i spokrewnieni kilkakrotnie z Hohenzollernami w XIX wieku (np.Wilhelm Paweł Radziwiłł syn Ludwiki Hohenzollern) posiadali znaczne wpływy na dworze pruskim i odgrywali pewną rolę w obozie centrum niemieckiego. W polskim życiu publicznym do dziś pojawiają się potomkowie Radziwiłłów.

Radziwiłłowie sprawowali najważniejsze urzędy: wojewodów wileńskich, kanclerzy, hetmanów wielkich litewskich, polnych litewskich, biskupów krakowskich.

Główne miasta radziwiłłowskich latyfundiów to: Birże, Kiejdany, Nieśwież, Szydłowiec, Ołyka, Towiany i Połoneczka. Inne posiadłości to m.in. Mir (z zamkiem), Radziwiłłów, Biała (Podlaska), Nieborów, Szpanów, Antonin (powiat ostrowski).

Ordynacje Radziwiłłów - ordynacje rodowe w Rzeczypospolitej Obojga Narodów z ośrodkami w Nieświeżu, Ołyce i Klecku, założone na podstawie układu grodzieńskiego z 16 sierpnia 1586 roku zawartego przez synów Mikołaja Radziwiłła "Czarnego". Zatwierdzone przez Sejm w 1589 roku. Powstanie tych trzech majoratów dało początek trzem liniom radziwiłłowskim. Od Mikołaja Krzysztofa "Sierotki", najstarszego syna Mikołaja Czarnego, wywodziła się linia nieświeska; od Albrychta linia klecka, a od Stanisława linia ołycka.

Ordynacje te były dziedziczone zwykle z ojca na syna, z dwoma ważnymi wyjątkami. W 1813 roku po śmierci ordynata Dominika Hieronima Radziwiłła, wystąpił problem sukcesji. Po pierwsze, miał on przedślubnego syna, z którego matką się ożenił już po ślubie, oraz córkę Stefanię urodzoną już po ślubie, która jako kobieta, nie mogła dziedziczyć ordynacji. W Austrii przyznano spadek i ordynację na rzecz syna Dominika, ale w Rosji na skutek intryg jego kuzyna Michała Hieronima Radziwiłła, car uznał za kolejnego ordynata syna księcia Michała, Antoniego Henryka Radziwiłła. Owo rozwiązanie wymagało oddzielenia od majątków ordynackich, majątków zwykłych, do których miała prawo jako legalna dziedziczka księżniczka Stefania. Był to proces skomplikowany i zakończony dopiero w połowie XIX wieku. Majątek Stefanii zamężnej księżnej Wittengstein był ogromny (ok. 1 mln ha po uwłaszczeniu chłopów) i nazywano go Schedą Wittengsteinowską.

Kolejny problem pojawił się po śmierci księcia Antoniego Henryka Radziwiłła, gdyż jego synowie mieszkając razem z rodzinami w Berlinie w tym samym pałacu, przez całe życie odmawiali przeprowadzenia działu spadku, w tym ordynacji. Sprawę przeprowadzono dopiero po ich śmierci w 1873 roku, przyznając ordynację przygodzicką i ołycką potomkom Bogusława, zaś nieświeską i sukcesję w ordynacji kleckiej (w sumie około 150 000 ha) potomkom Wilhelma. Ci ostatni uzyskali później także erygowanie ordynacji dawidgródeckiej dla siebie od cara. W rękach ich bezpośrednich potomków ordynacje pozostały już do 1939 roku.

Ordynacja Przygodzicka Radziwiłłów - ordynacja rodowa założona w zaborze pruskim przez Michała Hieronima Radziwiłła dla jego syna Antoniego Henryka Radziwiłła. Powstanie ordynacji datuje się formalnie od 1873 roku kiedy zatwierdzono statut majoratu na Hrabstwie Przygodzickim. W rzeczywistości jednak Radziwiłłowie traktowali te dobra jak ordynację wcześniej i nie ulegały one podziałowi od końca XVIII wieku.

Ordynacja Przygodzicka została założona w 1796 roku na największych na terenie powiatu kaliskiego dobrach ziemskich, które od połowy XVIII wieku stanowiły latyfundium rodu Radziwiłłów. Powodem fundacji był ślub Antoniego Henryka Radziwiłła z krewną króla pruskiego Fryderyka Wilhelma II, Fryderyką Dorotą Luizą Filipiną Hohenzollern i chęć Michała Hieronima Radziwiłła do obdarowania młodej pary własnym majątkiem.

W chwili powstania ordynacja była największym na ziemiach polskich gospodarstwem rybnym. Dobra przygodzickie posiadały 118 stawów i sadzawek, w tym 18 stawów głównych, a obszar użytkowanej powierzchni stawowej wynosił około 700 ha.

W 1840 roku Radziwiłłowie uzyskali dla Przygodzic statut hrabstwa. W 1873 roku ordynat Ferdynand Radziwiłł uzyskał dla majątku zatwierdzenie statutu ordynacji. Ordynacja nie została zatwierdzona wcześniej, gdyż dwaj synowie księcia Antoniego Henryka przez całe życie nie dokonali podziału majątku rodzinnego i uczyniono to dopiero po śmierci obu braci. W latach 20. XX wieku dobra przygodzickie w wyniku złego ich administrowania przez IV. ordynata zostały zadłużone. Ustanowiono zarząd, który pozbawił Michała Radziwiłła możliwości wpływania na decyzje gospodarcze.

W czasie II wojny światowej ordynacja została znacjonalizowana przez Niemców, a jej dochody były przeznaczane na cele polityki III Rzeszy w germanizacji Wielkopolski. W 1945 roku majorat został formalnie zniesiony na mocy dekretu o reformie rolnej.

W Polsce Ludowej na bazie dóbr przygodzickich stworzono Szkołę Rolniczą w Przygodzicach, część majątku przejęły również: PGR, Gospodarstwo Rybackie oraz Zarząd Gorzelni.


Żródła:

Radziwłłowie w "Wikipedii"


Radziwiłłowie


Polskie rody książęce w "Wikipedii"


Rody senatorskie