

herb Radziwiłłów nadany im przez cesarza w 1547 roku
Potęgę rodu zbudowali w XVI wieku bracia stryjeczni: Mikołaj Radziwiłł Czarny (zmarł w 1565 roku) - założyciel linii na Ołyce i Nieświeżu i Mikołaj Radziwiłł "Rudy" (zmarł w 1584 roku) - założyciel linii na Birżach i Dubinkach. Mikołaj Radziwiłł "Rudy" doprowadził do małżeństwa swojej siostry Barbary Radziwiłłówny z królem Zygmuntem Augustem. Obaj uzyskali dla siebie i potomków w 1547 roku tytuły książęce od cesarza Karola V. Zdobyli oni stanowisko dominujące w stosunku do innych magnatów i szlachty i stali się najzaciętszymi obrońcami odrębności Wielkiego Księstwa, zarazem protektorami różnowierstwa na Litwie. Po ich śmierci utrzymał ród Radziwiłłów dawną potęgę, przeszedłszy na katolicyzm wydał szereg jednostek o niezwykłej religijności i obroczynności, oraz zastęp wybitnych wodzów. Radziwiłłowie walczyli o hegemonię na Litwie z Sapiehami oraz przez krótki czas, w II poł. XVII wieku, z Pacami. Wrodzone poczucie wielkości rodowej, buta i ambicja sprawiły, że w XVII wieku byli w dalszym ciągu rzecznikami separatyzmu litewskiego i wydali kilku rokoszan i zdrajców. Z powodu swojej potęgi Radziwiłłowie mogli sobie pozwolić na prowadzenie własnej polityki. W 1655 roku (potop szwedzki) pochodzący z kalwińskiej linii Janusz i Bogusław Radziwiłłowie zerwali unię Litwy z Koroną i połączyli ją ze Szwecją. W XVIII wieku Radziwiłłowie bronili ustroju Rzeczypospolitej przed reformatorami. W XVIII wieku przestali odgrywać pierwszoplanową rolę polityczną, za to posiadają w swej galerii szereg typów niezwykle charakterystycznych dla ówczesnego społeczeństwa. Przyćmiewając inne rody magnackie ogromem fortuny, założyli kilka ordynacji, zbudowali kilka stolic. Do 1831 roku wydali 1 kardynała, 3 biskupów, 21 ministrów i 37 wojewodów. Spowinowacenii i spokrewnieni kilkakrotnie z Hohenzollernami w XIX wieku (np.Wilhelm Paweł Radziwiłł syn Ludwiki Hohenzollern) posiadali znaczne wpływy na dworze pruskim i odgrywali pewną rolę w obozie centrum niemieckiego. W polskim życiu publicznym do dziś pojawiają się potomkowie Radziwiłłów. Radziwiłłowie sprawowali najważniejsze urzędy: wojewodów wileńskich, kanclerzy, hetmanów wielkich litewskich, polnych litewskich, biskupów krakowskich. Główne miasta radziwiłłowskich latyfundiów to: Birże, Kiejdany, Nieśwież, Szydłowiec, Ołyka, Towiany i Połoneczka. Inne posiadłości to m.in. Mir (z zamkiem), Radziwiłłów, Biała (Podlaska), Nieborów, Szpanów, Antonin (powiat ostrowski). Ordynacje Radziwiłłów - ordynacje rodowe w Rzeczypospolitej Obojga Narodów z ośrodkami w Nieświeżu, Ołyce i Klecku, założone na podstawie układu grodzieńskiego z 16 sierpnia 1586 roku zawartego przez synów Mikołaja Radziwiłła "Czarnego". Zatwierdzone przez Sejm w 1589 roku. Powstanie tych trzech majoratów dało początek trzem liniom radziwiłłowskim. Od Mikołaja Krzysztofa "Sierotki", najstarszego syna Mikołaja Czarnego, wywodziła się linia nieświeska; od Albrychta linia klecka, a od Stanisława linia ołycka. Ordynacje te były dziedziczone zwykle z ojca na syna, z dwoma ważnymi wyjątkami. W 1813 roku po śmierci ordynata Dominika Hieronima Radziwiłła, wystąpił problem sukcesji. Po pierwsze, miał on przedślubnego syna, z którego matką się ożenił już po ślubie, oraz córkę Stefanię urodzoną już po ślubie, która jako kobieta, nie mogła dziedziczyć ordynacji. W Austrii przyznano spadek i ordynację na rzecz syna Dominika, ale w Rosji na skutek intryg jego kuzyna Michała Hieronima Radziwiłła, car uznał za kolejnego ordynata syna księcia Michała, Antoniego Henryka Radziwiłła. Owo rozwiązanie wymagało oddzielenia od majątków ordynackich, majątków zwykłych, do których miała prawo jako legalna dziedziczka księżniczka Stefania. Był to proces skomplikowany i zakończony dopiero w połowie XIX wieku. Majątek Stefanii zamężnej księżnej Wittengstein był ogromny (ok. 1 mln ha po uwłaszczeniu chłopów) i nazywano go Schedą Wittengsteinowską. Kolejny problem pojawił się po śmierci księcia Antoniego Henryka Radziwiłła, gdyż jego synowie mieszkając razem z rodzinami w Berlinie w tym samym pałacu, przez całe życie odmawiali przeprowadzenia działu spadku, w tym ordynacji. Sprawę przeprowadzono dopiero po ich śmierci w 1873 roku, przyznając ordynację przygodzicką i ołycką potomkom Bogusława, zaś nieświeską i sukcesję w ordynacji kleckiej (w sumie około 150 000 ha) potomkom Wilhelma. Ci ostatni uzyskali później także erygowanie ordynacji dawidgródeckiej dla siebie od cara. W rękach ich bezpośrednich potomków ordynacje pozostały już do 1939 roku. Ordynacja Przygodzicka Radziwiłłów - ordynacja rodowa założona w zaborze pruskim przez Michała Hieronima Radziwiłła dla jego syna Antoniego Henryka Radziwiłła. Powstanie ordynacji datuje się formalnie od 1873 roku kiedy zatwierdzono statut majoratu na Hrabstwie Przygodzickim. W rzeczywistości jednak Radziwiłłowie traktowali te dobra jak ordynację wcześniej i nie ulegały one podziałowi od końca XVIII wieku.