perwotna forma herby
herb Nalecz
Inna nazwa: Choczennica, Łęczuch, Nalancz, Nalencz, Nałęczyta, Nałonie, Pomłość, Toczennica, Toczenica Blazon: Opis stworzony według zasad współczesnego blazonowania wygląda następująco: W polu czerwonym pomłość lub nałęczka (Pomłość występowała w średniowiecznych przedstawieniach herbu srebrna. W klejnocie, pomiędzy rogami jelenia - panna w sukni czerwonej, z włosami rozpuszczonymi, złotymi, spowitymi nałęczką srebrną. Dziewczyna trzyma się oburącz rogów. Labry zdobiące herb są czerwone podbite srebrem. Wizerunek taki ukształtował się najwcześniej w XVII wieku, wcześniej godło i klejnot podlegały kilku przemianom. Więcej informacji w sekcji poniżej. Herbowni: Spośród ponad 900 rodów używających Nałęcza (Tadeusz Gajl podaje 932 nazwiska), największe znaczenie uzyskali Małachowscy, Ostrorogowie, Raczyńscy i Czarnkowscy (Czarnkowscy używali odmiany herbu, Nałęcz III, ale ukształtowała się ona na wzór pierwotnych wersji podstawowego Nałęcza). Wysoki status tych rodów został potwierdzony nadaniem tytułów hrabiowskich i stosownych odmian w herbach (patrz sekcja odmiany, alternatywne wizerunki i wersje utytułowane). Abram, Andrzejewski, Andrzejowski, Babecki , Baczkowski, Badoracki, Baranowski, Batycki, Bączkowski, Bąklewski, Beklewski, Bendoński, Benglewski, Benklewski, Berski, Berzbortkiewicz, Bethune, Będoński, Bęklewski, Białłyszewski, Białowieski, Bielakowski, Bielański, Bielejewski, Bierwecki, Bierzwięcki, Bierżewicki, Bierżewski, Blanday, Błażejewicz, Błędostowski, Błędowski, Błogowski, Błoniewski, Błoniowski, Błoński, Bobolecki, Bobolicki, Bobrowski, Bocianowski, Bodzisławski, Bogdaszewski, Boguchwał, Bohdaszewski, Bojarski, Bolochowiec, Bołchowiec, Bołkoński, Bołochowiec, Bonczakowski, Bonisko, Boniuszko, Borkowski, Borodziński, Borsa, Borsza, Borszowicz, Bortkiewicz, Bortkowicz, Bortkowski, Borzestowski, Borzkowski, Boszkowski, Bratkowski, Brodzki, Brudzewski, Bryndzanacki, Brzański, Brzozdowski, Buczek, Buczko, Bukojemski, Buza, Bużański, Bzowski, Cal, Charbicki, Chawejłowicz, Chełmicki, Chełmicki-Sapa, Chełmicki-Zaspa, Chełmiński, Cherubinowicz, Chinowski, Chlebicki, Chłembowski, Chłębowski, Chłopecki, Chmar, Chmara, Chmiel, Chodakowski, Chomiąski, Chomięcki, Chrepkowicz, Chwalibogowski, Chwat, Chynowski, Cichocki, Ciechanowicz, Ciechocki, Ciechowski, Ciepieński, Ciepiński, Conradi, Cwiklicz, Czasoński, Czech, Czeperowski, Czepiński, Czerniewicz, Czołpiński, Ćmachowski, Ćwikliński, Dahlke, Dalkiewicz, Darowski, Dawrowski, Dąbrowski, Debrzyński, Derszniak, Dersztorff, Ditrich, Dłuski, Dmowski, Dobaczewski, Dobrogost, Dobrosławski, Dobrowolski, Dobrzyński, Dołągowski, Dołongowski, Domasławski, Domasłowski, Domaszewski, Domosławski, Domysławski, Donajewski, Donajski, Dorohanicki, Dowgiał, Dowolg, Dowolgo, Drochiński, Drociński, Drohiciński, Drohiczański, Drohiczyński, Drohiczyński vel Drohiczański, Drohiński, Droyczewski, Drużbicki, Drużbiński, Drzewiecki, Dubieniecki, Duszyński, Dworczyński, Dwornicki, Dwornik, Dybczyński, Dybowski, Dybrzyński, Dylądowski, Dylągowski, Dylengowski, Dylkiewicz, Dzbański, Dzbeński, Dzbiński, Dziećmiarowski, Dzierżykraj, Dziewierzewski, Dziewoński, Dzułay, Dzwonowski, Dżugay, Dżułat, Dżułay, Eńko, Falcz, Felner, Felnerowicz, Filicki, Filipecki, Fortuna, Gajewski, Gartkiewicz, Garwoliński, Gasperowicz, Gawarecki, Gawin, Gawłowski, Gembicki, Gębicki, Gigański, Gilbaszewski, Gimbut, Gimbutowicz, Ginalski, Ginbut, Giżycki, Gliszczyński , Gładki, Głowacz, Głuchowski, Głuzicki, Gnuszyński, Goleszewski, Golian, Golikowski, Goloszewski, Gołębski, Gołoszewski, Gorawski, Gorski, Gorzeński, Gorzycki, Gorzyński, Gorzenski z Gorzenia (Górzna), Gosławski, Gostomski, Goszczyński, Gowarecki, Gozdzikowski, Gożewski, Górecki, Górka, Górski, Grabski, Graff, Grąbczewski, Grochala, Grocholski, Grochowalski, Grochowolski, Grodzicki, Grodziecki, Grodziński, Grot, Grzejewski, Grzymisławski, Gulczewski, Gurski, Hanowiecki, Herstopski, Hersztopski, Hłodki, Holibowski, Horaszkiewicz, Horoszkiewicz, Horoszowski, Horski, Horyszewski, Horyszowski, Horztopski, Howryłowski, Hoztopski, Hryniewicz, Hulewicz, Huściłło, Huściło, Idzelewicz, Idzellewicz, Idzikowski, Ilikowski, Iłłowiecki, Iłowicki, Iłowiecki, Imbir, Imbram, Imbramowicz, Imram, Jabłonowski, Jakusz, Jałowicki, Jałowiecki, Jamont, Jamontt, Janczewski, Janicki, Janowski, Januszewicz, Jarczewski, Jarczowski, Jargocki, Jargoski, Jarzymski, Jasielski, Jasieński, Jawecki, Jawiecki, Jeleniewski, Jeleński, Jeliński, Jełowicz, Jeńkowicz, Jezierski, Jeżewski, Jeżowski, Jędrychowski, Jędrzejewski, Jędrzejowski, Jędrzychowski, Jędrzyjewski, Jędrzyjowski, Jocher, Jodkowski, Jodłowski, Jotkowski, Juckiewicz, Judkowski, Kaczan, Kaczanowski, Kaczkowski, Kaczyński, Kagan, Kaliński, Kaliszewski, Kaliszkowski, Kalitowski, Kalitwiński, Kamieński, Kamieński z Kamiony, Kampiery, Kaniewiecki, Kaniewski, Kaniowski, Karczewski, Kardaszewski, Karkuszka, Karkuszko, Karłowicz, Karpowicz, Karpowski, Kasinowski, Kawałowski, Kazanecki, Kazański, Każdajlewicz, Kąsinowski, Kembłowski, Kębłowski, Kędzierski, Kęsicki, Kęszycki, Kibeleński, Kielbicki, Kiełbasa, Kietułk, Kissiński, Kiszewski, Klonowski, Kłobicki, Kłobocki, Kłokocki, Kłokowski, Kłonowski, Kobelecki, Kobelnicki, Kobierzycki, Kobylnicki, Kobyłecki, Kocieło, Koczan, Koczanowicz, Koczanowski, Koleński, Koleński z Kolna, Koliński, Komornicki, Komorowski, Koniewski, Konradi, Konrady, Kopczyński, Korkuć, Kormanowicz, Koroza, Korycieński, Korzanowicz, Korzenicki, Korzeniecki, Korzeniewski, Korzeniowski, Korzeń, Korzyniewski, Kosinowski, Kostecki, Koszczyński, Kozłowski , Koźmian, Kraskowski, Krasowski, Krassowski, Kraszkowski, Krazan, Krempski, Krępski, Kruchowski, Kruszkowski, Kublewski, Kucewicz, Kuczan, Kulikowski, Kulinkowski, Kunowski, Kupraszewicz, Kurkuć, Kuszycki, Kwaśniewski, Kwiatkowski, Kwieciński, Laband, Labanda, Lachowski, Laszowski, Lauterbach, Lazański, Lebiedziejewski, Ledzeński, Lekczyński, Leński, Lesenko, Lesicki, Lesiecki, Leszczkowski, Leszczyński, Leszkiewicz, Lewandowski, Lewicki, Lewiecki, Lezeński, Leziński, Leźnicki, Leżański, Leżeński, Leżnicki, Leżyński , Lęcki, Lędzki, Lipka, Lippi, Lisieński, Lisowski, Liszak, Lubieński, Lubiński, Lubsiński, Ludicki, Ludzicki, Ludziski, Lwowski, Łagiewnicki, Łakieński, Łakiński, Łakucewicz, Łaszewski, Łaszowski, Łaściszewski, Ławicki, Ławiecki, Łazański, Łażyński, Łączyński, Łąka, Łąkowski, Łążyński, Łekieński, Łęcki, Łędzki, Łękiński, Łękowski, Łokucewicz, Łomnicki, Łoniecki, Łoniewski, Łopacieński, Łopaciński, Łowecki, Łowęcki, Łowicki, Łowiecki, Łowiński, Łubkowski, Łubowski, Łukomski, Łust, Łusta, Łuszczewski, Łuszczowski, Maciurkowski, Mackiewicz , Majewski, Malicki, Malicz, Maliski, Malski, Małachowski, Małyski, Manikowski, Mańkowski, Marcinkiewicz, Marcinkowski, Markowski, Masłowski, Mazurowski, Meszyński, Męszyński, Michalecki, Michalicki, Mickiewicz, Mićkiewicz, Mierzyński, Miesłowicki, Mieszyński, Milanowski, Milkiewicz, Miłachowski, Mitraszewski, Mniski, Modlski, Mogniński, Molski, Monczyński, Montrym, Morawicki, Moszczenicki, Moszczeński, Moszczyński, Moszeński, Moszyński, Mrocki, Mroczkowski, Mrozowski, Mściwojewski, Mściwujewski, Mukiewicz, Mulewski, Muszyński, Mysłowski, Nakielski, Nalaskowski, Nałęcz, Nałęcz-Chełmicki, Nałęcz-Majewski, Nałęcz-Tłukomski, Napachański, Napachowski, Nasadowski, Nicki, Niedziałkowski, Niemierza, Niemira, Niemirowicz, Niemiryc, Niemirycz, Niemirzyc, Nienałtowski, Nienieński, Nieniewski, Nieniński, Niepokojczycki, Niesiołowski, Niesłuchowski, Nieświastowski, Nieświatowski, Niewiejski, Niewiński, Ninieński, Niniewski, Niwiński, Nojewski, Norejkowicz, Nosadowski, Nowodworski, Nowokuński, Nowopolski, Nowosielecki, Nowosielski, Obiezierski, Objezierski, Obolewicz, Oborowski, Oborski, Obrzycki, Ochmanowicz, Odachowski, Odechowski, Odrzywolski, Okoński, Okuliński, Okuński, Olkiewicz, Orchowski, Orochowski, Oryszowski, Osiński, Ostropolski, Ostroróg, Ostroróg-Prusimski, Ostrowski, Oszczonowski, Ośmiałowski, Ośniałowski, Ożarowski, Padarzewski, Padaszewski, Palenowski, Pancerski, Papuskowski, Parczewski, Parol, Parskliński, Parszchliński, Parszewski, Parul, Parzkliński, Paszkiewicz, Pawłowski, Perowski, Petraszkiewicz, Petrykowski, Pęcherzewski, Pęchorzewski, Piasecki, Piegłowski, Piergowski, Pierski, Pietraszkiewicz, Pietraszko, Pietrusiński, Pigłowski, Pilawski, Pilichowski, Piorowski, Piotrowicz, Piotrowin, Pirgocki, Pirogowski, Pirski, Piruski, Pniewski, Pniowski, Podkocki, Podlecki, Podleski, Podłęcki, Podolak, Podolski, Poklękowski, Polaski, Poleński, Poluchowicz, Połaski, Poławski, Połazki, Popiel, Popielski, Popowski, Poradziński, Porzyński, Post, Posth, Potarzycki, Prusimski, Pruszyński, Przedwieczorski, Przedzyński, Przetecki, Przetocki, Przewoski, Przewóski, Przewuski, Przędzielski, Przędzyński, Przyborowski, Przyborów, Przybysławski, Przyłęcki, Przywieczerzyński, Pulnarowicz, Pułczyński, Putkowski, Pycz, Pyczyński, Raczyński, Radaczyński, Radzicki, Ragowski, Rajewski, Ramatowski, Regacki, Regmont, Regmunt, Rogajski, Rogalski, Rogaski, Rogiński, Rokitnicki, Rokszycki, Rostworowski, Rozwarowski, Rucieński, Ruciński, Rudnicki, Rudziewicz, Rulikowski, Rumbo, Rumbowicz, Rumowski, Runowski, Rusian, Rusiłowicz, Russian, Russyan, Rychłowski, Sachno, Sachnowski, Sadokierski, Sadomski, Sadowski, Sadzyński, Samacki, Sarbski, Sempelborski, Sernicki, Setnicki, Sędywój, Sępiński, Sianożęcki, Siedlecki, Sieprawski, Sierakowski, Sieroszewski, Sierszewski, Sierzchowski, Sietnicki, Sirochowski, Sitański, Sitnicki, Skaławski, Skałecki, Skałocki, Skałowski, Skaryszewski, Skomorowski, Skomorowski vel Golian-Skomorowski, Skomoroski, Skoś, Skórski, Skrobaczewski, Skubaczewski, Skubaszewski, Sławieński, Sławiński, Słonkowski, Sobieszczański, Sobieszczański-Górny, Sobieszczański-Gurny, Sobieszczański-Nyklus, Sobieszczański-Piorun, Sobieszczański-Regmunt, Sobieszczański-Regmąt, Sobieszczański-Regmont, Sobieszczański-Rejmont, Sobieszczański-Rożniata, Sobieszczański-Skos, obieszczański-Stadło, Sobieszczański-Wił, Sobieszczyński, Sobocki, Socha, Sokolnicki, Sosnowski, Soszyński, Sozański, Sożański, Stadnikiewicz, Staniszewski, Stanowski, Stańczyk, Starczewski, Starogrodzki, Starorypiński, Stasiewicz, Stawiarski, Stempniewicz, Stromiło, Strumiłło, Strumiłowski, Struś-Kamyszkowski, Sudmont, Sulicki, Suradowski, Suski, Suyski, Swarczewski, Swaryczewski, Swaryszewski, Swaryszowski, Swarzyszewski, Sypkowski, Szadokierski, Szadokretski, Szamota, Szamotulski, Szamotuła, Szarogrodzki, Szczekocki, Szczukocki, Szemborski, Szepetowski, Szlagowski, Szubiński, Szujski, Szuyski, Szwaryszowski, Szwarzyszowski, Szyberna, Szymberski, Szymborski, Szymbowski, Szyprowski, Ślęski, Śmietanka , Śnieszek, Śnieszko, Świdwa, Świeprawski, Taplicki, Tarajewski, Tarnawski, Tarnowski, Tessarowski, Tholibowski, Timiński, Tłokomski, de Tłukom, Tłukomski, Tokbowski, Tolbowski, Tolibowski, Tomasz, Tomkiewicz, Topalski, Toplicki, Topolski, Trawiński, Trzebicki, Trzeyeński, Trzyeński, Tulibowski, Tupalski, Tupolski, Tuskiewicz, Tuszyński, Tymiński, Tynicki, Tyrzyński, Udanowski, Udowicz, Udrycki, Udrzycki, Udzielski, Uhrynowski, Uszak, Wakulewicz, Wardęski, Warszowski, Watkiewicz, Watkowski, Wąsowski, Wąssowski, Wątkiewicz, Wątkowski, Westchowski, Węgier, Wielądka, Wielądko, Wielątkowski, Wielżyno, Wielżyński, Wiencewicz, Wienicki, Wieniecki, Wiennicki, Wierszowski, Wierzbicki, Wierzbiński, Wierzbowski, Wierzchaczewski, Wierzuchowski, Wikowski, Wilga, Wilk, Wilkczycki, Wilkowski, Wilkrzycki, Wilksicki, Wilksycki, Wilkszycki, Wilkszycki vel Wilczycki, Wilkszycki-Bajak, Wilkszycki-Dworak, Wilkszycki-Gajek, Wilkszycki-Gajka, Wilkszycki-Gołąbek, Wilkszycki-Gołombek, Wilkszycki-Gombek?, Wilkszycki-Spytek, Wilkszycki-Śliwka, Wilkszycki-Ząbkowicz, Wilżyński, Wilxycki, Winiecki, Winnicki, Wir, Wisłogórski, Wisłogurski, Witowski, Włyński, Wodecki, Wojchowski, Wojciechowski, Wojnicz, Wojniesławski, Wojno, Wojnowicz, Wojnowski, Wojsławski, Wolański, Wolski, Wołucki, Wołudzki, Woyno, Wójcikowski, Wstowski, Wujcikowski, Wysocki, Zabicki, Zagajewski, Zajączkowski, Zaklikowski, Zakrzewski, Zanszyk, Zarczycki, Zarczyński, Zarszyniski, Zarszyński, Zasułtowski, Zbański, Zbąski, Zborzeński, Zdanowski, Zgliczyński, Złotopolski, Zorawski, Zrzylski, Zygmuntowicz, Żabicki, Żarcicki, Żarczyński, Żebrowski, Żołądkiewicz, Żołądkowski, Żołątkowski, Żołędkowski, Żorawski, Żórawski, Żurawski, Żwanowski, Żydowski. Lista herbownych w artykule sporządzona została na postawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne. Pełna lista herbownych nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. w czasie powstania warszawskiego w 1944 roku spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich). Lista nazwisk znajdująca się w artykule (w infoboksie po prawej stronie) pochodzi z Herbarza polskiego Tadeusza Gajla i została uzupełniona o jedno pominięte przez tego autora nazwisko. Jest to dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Nałęcz. Często te same nazwiska są własnością wielu rodzin reprezentujących wszystkie stany dawnej Rzeczypospolitej, tj. chłopów, mieszczan, szlachtę. Niektóre z wymienionych rodzin herbownych weszły do rodu Nałęczytów drogą adopcji herbowej. Pierwszą taką adopcją była ta z 1413 roku dla bojara litewskiego Koczana, protoplasty Koczanów, Koczanowiczów i Koczanowskich. W przypadku późniejszych adopcji, część dopuszczonych do Nałęcza otrzymała herby odmienione, ale niektórzy przyjęli Nałęcza bez żadnych zmian. Grono herbownych poszerzył w 1581 roku Andrzej Hanowiecki, przypuszczony do herbu przez Jakuba i Tomasza Wierzbińskich. Jan Dziećmiarowski został dopuszczony do Nałęcza w 1590 roku. Stefan Batory zaliczył w grono szlachty swojego kancelistę, Mateusza Postha w 1591 roku. Protoplasta rodziny Cal, Niemiec Wilhelm Cal, został adoptowany w 1596 roku przez Hieronima Gostomskiego. Kolejnym nobilitowanym był wojskowy, Stanisław Papuskowski, adoptowany przez Jana Górskiego w 1611 roku. Ostatnim przypuszczonym do niezmienionego Nałęcza był neofita Stefan Wolański w 1765 roku. Niewątpliwie obcego pochodzenia jest nazwisko Bethune. Chodzi tu zapewne o francuski ród de Bethuné, od XVII wieku utrzymujący związki z Rzecząpospolitą. Franciszek de Bethuné, poseł francuski w Polsce, poślubił Marię Ludwikę, siostrę królowej Marii Kazimiery. Eugeniusz de Bethuné otrzymał w 1784 roku Order Orła Białego. Nie jest jasne, w jakich okolicznościach i który przedstawiciel rodu został dopuszczony do Nałęcza. Jan Korytkowski w książce Prałaci i kanonicy Katedry Metropolitarnej Gnieźnieńskiej wspomina, że Maria Katarzyna de Bethune używała odmiany w polu srebrnym Nałęcz złota. Również Kasper Niesiecki wspominał o takiej odmianie (opisując Sapiehów napisał że Alexander Paweł pojął Maryannę Katarzynę margrabiankę de Bethune z margrabiów de Bethune herbu złota Nałęcz na polu srebrnym). Tadeusz Gajl nie podaje jednak żadnej odmiany dla Bethunów, poza tym herb taki łamałby zasadę alternacji. Ponadto na liście herbownych można znaleźć inne obco brzmiące nazwiska, których okoliczności dołączenia do Nałęczytów pozostają niejasne. Są to Blanday, Dahlke, Ditrich, Dersztorff, Falcz, Konradi - Konrady, Laband - Labanda i Lauterbach. Często w przypadku adopcji herb nobilitowanego odmieniano, tworząc zupełnie nowy znak. Jednym z wcześniejszych takich przypadków była nobilitacja Stanisława Bartoloni z 1589 roku, adoptowanego przez Andrzeja Malickiego. Jego herb, Bartoloni miał wzbogacony rysunek i odmieniony klejnot. Podobnie było też w przypadku nobilitacji Mikołaja Łączyńskiego w 1580 roku, Jana Węgiera z 1613 roku i Ignacego Felsztyńskiego z 1780 roku, których herby własne Łączyński, Węgier i Felsztyński różniły się od Nałęcza klejnotami. Jan Girk został zaliczony w poczet polskiej szlachty przez dołączenie Nałęcza do własnego herbu rodowego. Jego herb Girk był dwupolowy. Zachodziły też sytuacje, w których adoptowano jednocześnie do Nałęcza i innego herbu, łącząc dwa godła ze sobą. Tak przebiegły nobilitacje z 1556 roku dla braci Janczewskich oraz z 1552 roku dla Jana Graffa z żoną. Oba herby (Graff i Janczewski) powstały z połączenia Nałęcza i Poroni (w/g Anny Wajs - Gozdawy). Zarówno Graffowie jak i Janczewscy, a przynajmniej niektórzy z nich, używali w czasach późniejszych Nałęcza bez żadnych dodatków. Podobnie wyglądała sprawa adopcji Mikołaja Bucelli i jego siostrzeńca, Prospera Lippi, indygenowanych za zasługi w wojnie z Moskwą. Mikołaj został adoptowany do herbów Nałęcz Stanisława Gostomskiego i Lis Lwa Sapiehy, czego efektem jest herb własny Bucella, powstały przez połączenie godeł wzmiankowanych herbów i herbu rodowego. Prospero natomiast, miał według Szymańskiego otrzymać jedynie dodatek Nałęcza, bez Lisa. Kasper Niesiecki podaje, że rodzina Lippich używała Nałęcza bez połączenia z herbem rodowym Bucellich. Boniecki wzmiankuje jeszcze matkę Prospera, Małgorzatę, która wyszła powtórnie za mąż w Polsce. Stanisław Dziadulewicz twierdzi, że Korkuciowie są rodziną pochodzenia tatarskiego. Świadczyć miałoby o tym częste użycie imienia Eljasz w rodzinie. Według niego Nałęcza miały też używać tatarskie rodziny Mićkiewiczów, Grocholskich i Sołtanowiczów. Serwis Tatarzy polscy wymienia nazwisko Jałomowicz, nie przytaczane przez Tadeusza Gajla, jako nazwisko rodziny tatarskiej, używającej Nałęcza. Seweryn Uruski pisze, że Adam Benedykt Jocher otrzymał wraz z synami szlachectwo z Nałęczem w roku 1845, w Cesarstwie. Jest to dość niespotykana sytuacja, gdy obcy władca nadaje rdzennie polski herb bez żadnych odmian. Polski herb szlachecki, związany z zawołaniami Nałęcz i Nałęcz Jezioro. Jeden z najstarszych herbów polskich - zachował się na pieczęci z roku 1293, zaś legendy herbowe umieszczają jego początek w czasach pierwszych Piastów. Występował głównie w gnieździe rodu Nałęczy - Wielkopolsce. Legendy herbowe: Istnieją różne podania dotyczące powstania herbu. Pierwsze odnaleźć można u XVI-wiecznego heraldyka Bartosza Paprockiego w Gnieździe cnoty: Gdy wiara krześcijańska w Polszcze się zaczęła, Nie chcieli bałwochwalstwa przestać domów siła, Miecław, monarcha święty, groźbą, prośbą, dary Przymuszał je pokinąć on zły zwyczaj stary. Sam krzcząc, swymi rękoma głowy zawięzował, Miasty, wsiami i zamki hojnie ich darował. Darował i tym znakiem, chustą zawiązaną, Za herb im na wieczny czas z potomstwem daną. Nieco inną wersję tej legendy zamieszcza 200 lat później XVIII-wieczny zakonnik Kacper Niesiecki: Mieczysław, z monarchów polskich pierwszy chrześcijanin, chcąc, żeby i poddani tegoż Boga, którego i on za Pana czcił, jednych postrachem, drugich dobroczynnością do wiary prawdziwej i uznania tegoż Boga nęcił; jakoż gdy Gniewomir książę na Człopie przez chrzest święty odrodził się niebu, Mieczysław tym ucieszony chrzestną chustkę z głowy jego zdjąwszy za herb mu ją dał. Trzecią legendę wyczytać można w książce powstalej w XXI wieku Herby, legendy, dawne mity: (...) biała binda była oznaką władzy królewskiej u Sarmatów (...). Zrodziła się w konsekwencji legenda, iż praojciec Nałęczów zabił rzymskiego dostojnika i zerwał mu z głowy ową przepaskę, która stała się później godłem jego potomków. Inna wersja mitu Nałęczów tłumaczy ową przepaskę tym, że po przegranej bitwie z Haliczanami Bolesław Krzywousty osobiście bandażował swym rycerzom rany na głowie. Samuel Orgelbrand podaje dodatkowo, że herb mógł wejść jako oznaka władzy dawnych książąt słowiańskich na tarczę pomorskich książąt, władców Czarnkowa lub też (o czym wspomina Bielski) po mediacji księcia Czarnkows"Slopa") w XIII wieku z rąk Przemysła II.Człopa w rodzie Nałęczów pozostawał do końca XVI wieku czego potwierdzenie znajdujemy w kronice Bartosza Paprockiego czy Marcina Bielskiego. Warto wspomnieć o wydanej w 1855 roku książce rosyjskiego heraldyka Aleksandra Borysowicza Łakiera "Heraldyka rosyjska". Autor przytacza tam nazwiska rosyjskiej szlachty, która przejęła niektóre polskie herby. Wśród nich jest Nałęcz. Autor nie wyjaśnia, w jaki sposób zachodziło takie przejmowanie. Pewne jest, że kilka polskich rodzin osiadło w Rosji. Rdzennie rosyjskie rody mogły zaś przyjmować polskie herby na zasadzie upodobniania wizerunków własnych. Herbem Nałęcz miały według Łakiera pieczętować się rodziny: Walkowski (Falkowski?), Raczyński, Podolski, Tichocki (Cichocki?), przy czym Łakier za podstawową wersję Nałęcza uznaje Nałęcz III, z piórami i strzałą zamiast panny w klejnocie. Jako używających wersji z panną wymienia tylko Ostrorogów. Ponadto, wzmiankuje też odmianę Zdzitowieckich. Rodzina Dłuskich z Długiego na Śląsku osiadła w XVI wieku na Morawach, pisząc się od tego momentu Dlúzský z Dlúhégo i zaszczepiając w ten sposób Nałęcza w Czechach. Motyw związanej chusty (cz. točenica) nie był w tym kraju bynajmniej nowością, posługiwały się nim jeszcze co najmniej dwa rody, których związki z Polską są na dzień dzisiejszy nieznane: Strpský ze Strpí oraz Severský z Kuličkova. Ci pierwsi używali złotej nałęczki, zaś w klejnocie nosili trzy pióra strusie - jedno złote między dwoma czerwonymi. Ci drudzy mieli herb identyczny, z barwą srebrną zamiast złotej. Nałęczka występuje też w Czechach we współczesnej heraldyce terytorialnej (gminy Točník, Kamenný Přívoz i Tetín), ale nie zaczerpnięto jej tam z herbu Nałęcz, bądź taki związek jest nieznany. Odmiany herbu:herb Bartoloni
herb Dybowski
inny wiriant herbu
Blazon: W polu czerwonym wręby srebrne, nad którymi takaż chusta, ułożona w koło, związana u dołu, z opuszczonymi końcami. Klejnot: Trzy pióra strusie.Labry: Czerwone, podbite srebrem. Herbowni: Dybowski. Najwcześniejsze wzmianki: Nieznana geneza odmiany. Herb używany w orszańskiem i wołkowyskiem.herb Felsztyński
herb Gostomski I
herb Gorzeński Hrabia
herb Kęszycki Hrabia
herb Korth
herb Kunowski
herb Łączyński
herb Łączyński Hrabia
herb Małachowski
Opisy zgodnie z klasycznymi zasadami blazonowania. Istniały dwie wersje hrabiowskich herbów Małachowskich. Pierwsza (Małachowski Hrabia I) była zwykłym Nałęczem z oznakami godności hrabiego:herb Małachowski I
herb Małachowski Hrabia
herb Miliński
herb Morawski
herb Moszczeński Hrabia
herb Moszyński Hrabia
herb Nałęcz II
herb Nałęcz III
herb Nałęcz IV
herb Nałęcz V
herb Nałęcz VI
Blazon: na tarczy starofrancuskiej, w polu czerwonym nałęczka niezwiązana srebrna. Jest to wizerunek herbu Nałęcz z Roli Marszałkowskiej Mikołaja z Brzezia Lanckorońskiego, przechowywanej w Bibliotece Arsenalskiej w Paryżu.herb Nałęcz VII
Blazon: na tarczy starofrancuskiej, w polu niewiadomym nałęczka niezwiązana srebrna. W klejnocie rogi łosia lub jelenia. Najwcześniejsze wzmianki: Tak przedstawiono herb na pieczęciach Wojciecha Malskiego, wojewody łęczyckiego oraz Sędziwoja Ostroroga, wojewody poznańskiego.herb Nałęcz VIII
Blazon: na tarczy starofrancuskiej, w polu nieznanym nałęczka związana, srebrna, ukoronowana. Taka wersja Nałęcza widnieje w kościele w Stopnicy.herb Nałęcz IX
Blazon: w kartuszu renesansowym, w polu nieznanym nałęczka związana, srebrna. Godło w wyszukanym kartuszu umieścił autor Herbarza Ambrożego. Obecnie nie uważa się ich za samodzielne odmiany. Są to raczej różne wariacje kształtów tarczy i godła, pochodzące ze źródeł historycznych. Nie wzmiankują o nich, jako o samodzielnych herbach, autorzy współczesnych opracowań - Tadeusz Gajl, Alfred Znamierowski i Józef Szymański.herb Nicz
herb Nowosielecki
herb Odachowski
herb Ostroróg Hrabia
herb Ostroróg II
herb Ostroróg III Hrabia
herb Pirawski
herb Raczkowski
herb Raczyński Hrabia
herb Rostworowski
herb Szawłowski
herb Tański
herb Węgier
herb Woropaj
herb Żądłowski
herb Żychliński
10-11-2024