herb Pilawa

Inne nazwy: Piława, Strzała, Zet.

Blazon: W polu błękitnem - półtrzecia krzyża srebnego bez prawego dolnego ramienia, czyli słup dwa razy i pół przekrzyżowany. Nad hełmem w koronie - pięć piór strusich.

Herb z okresu Dynastii Piastów. Rok powstania 1166.

Legenda herbowa: Żyrosław pierwszy tego herbu autor, zaraz z najmłodszych lat, i krew świeżą i życie własne, na obronę ojczyzny wyniósł w pole. (...). Działo się to (...) roku Pańskiego 1166. (...) w tej okazji, dzielność Żyrosława najznaczniej się przed wszystkimi popisała. W samej albowiem potyczce przez środek wojska nieprzyjacielskiego przebiwszy się, herszta rebellji z konia zwalił, i z życia wyzuł. Dosyć było do zwycięstwa Polakom; swawolne kupy głowę straciwszy, w rozsypkę poszły (...), Pruska ziemia shołdowana, Chrystusa za Boga, Polaków za panów przyznała. Kazimierz Sprawiedliwy, następca Bolesława [Krzywoustego], żeby tak znamienita cnota bez nagrody nie obeschła, jak tylko na tronie polskim osiadł, zaraz Żyrosława, tym, jak opisany, klejnotem nadał.

Protoplastą rodu Pilawitów miał być rycerz Żyrosław z Potoka (Potok lub Patok, miejscowość na szlaku z Węgier do Polski). Żyrosław miał brać udział w wyprawie księcia Bolesława Kędzierzawego przeciwko Prusom. Miał tam zabić nieznanego z imienia wodza pruskiego w pojedynku pod Piławą, co spowodowało paniczną ucieczkę wroga. W 1166 roku książę Bolesław dla upamiętnienia tego zwycięstwa nadał mu herb nawiązujący nazwą do miejsca bitwy. Ostateczny kształt uzyskał w końcu XIV wieku. Znane są opisy tego herbu z 1387, 1388, 1389, który wtedy przedstawiał srebrną literę Z i półtrzeciakrzyż w polu błękitnym.

Herbowni: Balcer, Batulewicz, Bogdaszewski, Boleścic, Borowski, Bóbr, Buczacki, Buczacki Tworowski, Buterlewicz, Bystrzykowski, Charewicz, Charewiczowski, Charkowski, Chechelski, Chrzczonowski, Cieszkowski, Denewski, Dmitrowski, Drozdowski, Dulowski, Felsztyn, Ilkusz, Janowski, Jerzewski, Jurkowicki, Jurkowiecki, Jurkowski, Kamieniec, Kamieniecki, Kaminiec, Kliczkowski, Klikowicz, Knoth, Kubiatowski, Lachowski, Lalowski, Lechiński, Lechowski, Lichiński, Lichnowski, Lutostański, Łabuszewski, Łachowski, Mars, Masłowski, Misiowski, Modzelewski, Monasterski, Moskorzewski, Murca, Mysiowski, Myślikowski, Nagórski, Namieniecki, Niewodowski, Okieński, Okiński, Petecki, Petrowicki, Pęczalski, Pęczelski, Piec, Piecewski, Piecowski, Pieczyski, Pierzyński, Pilawa, Pilawski, Piotrkowczyc, Piotrowicki, Płatuść, Podgajewski, Podgórski, Potocki, Przełubski, Przyłubski, Rawa, Rawski, Rynkowski, Skałowski, Słostowski, Smalawski, Stanisławski, Sychowski, Szewiga, Szychowski, Światły, Twarowski, Tworkowski, Wierzychowski, Wojsz, Zagórski, Zakliczewski, Żelisławski, Żyrosław.

Odmiany herbu:

herb Bojcza

Inna nazwa: Boycza, Modzel, Modzele, Modzelie, Piaseczna, Piasnicza, błędnie - Świeńczyc

Polski herb szlachecki, używany przez kilka rodzin. Herb w średniowieczu był nazywany i barwiony inaczej niż w czasach późniejszych.Spis treści [ukryj]

Blazon: Opis z wykorzystaniem zasad blazonowania, zaproponowanych przez Alfreda Znamierowskiego:

W polu czerwonym potrójny krzyż złoty. W klejnocie trzy pióra strusie. Wersja pierwotna, średniowieczna, miała krzyż srebrny, klejnot nieznany.

Najwcześniejsze wzmianki: Brak pieczęci z tym herbem. Pierwszy znany zapis sądowy z 1453 roku (Mazowieckie zapiski herbowe jako Modzele i Pyasseczna).

Ewolucja wizerunku: Tylko dwa źródła średniowieczne zawierają wizerunki bądź opis tego herbu. W Stemmata polonica oraz w Klejnotach Długosza herb ma pole błękitne. Stemmata dodatkowo opisują barwę krzyża jako srebrną.

Średniowieczne barwy herbu utrzymały się także w przekazach XVI-wiecznych. Tak odtwarzali herb: Kamyn w kontynuacji Klejnotów Długosza, Ambroży z Nysy i Bartosz Paprocki w Herbach rycerstwa polskiego oraz Gnieździe cnoty.

Herbarze XVII-wieczne wprowadziły nowy element w postaci klejnotu - trzech piór strusich. Barwy nadal nie uległy zmianie. Tak opisują herb Bojcza herbarze: Kleynoty... J. A. Gorczyna (1630), Orbis Poloni Szymona Okolskiego (1641). Natomiast Poczet herbów... Wacława Potockiego (1696) nie opisał barw.

Jeszcze na początku XVIII wieku, barwy herbu przekazywano jako pole błękitne i godło srebrne. Tak jest w herbarzyku Antoniego Swacha (1705). Dopiero Kasper Niesiecki wprowadził nowość w postaci czerwonego pola herbu i złotego godła. Nieznana jest przyczyna tej zmiany, Niesiecki powołuje się tutaj na Gniazdo cnoty Paprockiego, mimo iż przekazuje ono przecież pole błękitne i krzyż srebrny. Autor zna też i ten wariant barwny, przypisując go Okolskiemu. Mimo iż Niesiecki nie zajął stanowiska jakie właściwie powinny być barwy herbu, układ czerwień-złoto będzie odtąd powielany aż do współczesności.

Czerwone pole i złote godło dał Nikołaj Iwanowicz Pawliszczew (1853), ale Aleksander Borysowicz Łakier w Heraldyce rosyjskiej (1854) podał dwie wersje barwne. Juliusz Karol Ostrowski, autor Księgi herbowej rodów polskich (1897-1906) podaje herb jak u Pawliszczewa.

Opinię Ostrowskiego podzielają heraldycy XX-wieczni: Emilian Szeliga-Żernicki w Die polnischen Stammwappen (1904) i Zbigniew Leszczyc w Herbach szlachty polskiej (1908).

Opracowania współczesne, jak Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku Tadeusza Gajla i Herbarz rodowy Alfreda Znamierowskiego, wobec rozbieżności w historycznych przekazach, nie zajmują wspólnego stanowiska na temat barw herbu. Tadeusz Gajl podaje obie wersje jako osobne herby (Bojcza i Modzela). Alfred Znamierowski natomiast wersję średniowieczną opisuje słownie.

Legenda herbowa: Nie została sformułowana żadna konkretna legenda na temat genezy tego herbu. Kasper Niesiecki pisze:

(...) żaden, okazyi, zkądby był nadany, nie namienił to się jednak zda coś do podobieństwa, że za Marsowe jakieś dzieło, i stąd Boycza od Boju konferowany. Niektórzy tego są zdania, że Pilarczykowi któremuś pierwszemu pozwolono go, a do pół trzecia krzyża połowę przydawszy, trzy spełna krzyże uformowano.

Etymologia herbu: Józef Szymański podaje, że Modzele (Modzelie) to nazwa imionowa, mająca odniesienie w nazwie osobowej, choć nie wyklucza też, że nazwa pochodzi od przezwiska modzel, oznaczającego odcisk, nagniotek. Piaseczna to według Szymańskiego nazwa przezwiskowa od piaseczna, piaszczysta, znajdująca się w piasku.

Bojcza miała być wedle Szymańskiego pierwotnie nazwą innego herbu, z podwójnym krzyżem (zapisywaną w średniowieczu Buńcza, Bujne). Nazwy tej miał omyłkowo użyć w stosunku do Modzeli Paprocki w Herbach (w Gnieździe nazwa jest prawidłowa). Od czasów Herbów, nazwa Bojcza przyjęła się jako główna nazwa omawianego herbu.

Herbowni:

Lista sporządzona została na postawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.

Pełna lista herbownych nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. w czasie powstania warszawskiego w 1944 roku spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich). Lista nazwisk znajdująca się w artykule pochodzi z Herbarza polskiego Tadeusza Gajla. Jest to dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Bogoria. Często te same nazwiska są własnością wielu rodzin reprezentujących wszystkie stany dawnej Rzeczypospolitej, tj. chłopów, mieszczan, szlachtę.

Tadeusz Gajl wymienia następujące nazwiska:

Babiński, Borawski, Bucki, Czochański, Czuchański, Dąbrowski, Drozdowski, Klepacki, Leśniewski, Leśniowski, Modzela, Modzelewski, Rakowski, Rekowski, Rybałtowski, Twarowski, Zakliczewski.

herb Czarnocki

Blazon: Na błękitnym tle półtrzecia krzyża srebrnego. Po prawej (herbowej) stronie obok krzyża złota gwiazda sześcioramienna.

Herbowni: Czarnocki.

herb Łącki

Blazon: Na błękitnym tle półtrzecia krzyża złotego. Potrójne ramie krzyża po prawej (herbowej) stronie.

Herbowni: Łącki.

herb Złota Pilawa

Najwcześniejsze wzmianki: Tytuł rodzina otrzymała w 1777 roku w Galicji, potwierdzony w Królestwie Polskim w 1824 roku.

Herbowni: Potoccy z linii prymasowskiej.

herb Żelazna Pilawa

Najwcześniejsze wzmianki: Tytuł otrzymała rodzina w 1890 roku od papieża Leona XIII.

Herbowni: hrabiowie Potoccy z gałęzi wielkopolskiej.

herb Srebrna Pilawa

Najwcześniejsze wzmianki: Tytuł został nadany w Galicji, a następnie potwierdzony w 1824 roku w Królestwie Polskim i w Rosji w 1903 roku.

Herbowni: hrabiowie Potoccy z linii hetmańskiej.

Herbowni: Potoccy.

Najwcześniejsze wzmianki: Rodzina Potockich wywodzi się z Potoka koło Jędrzejowa. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1236 roku.

Pierwszym znanym Potockim był Żyrosław z Potoka. Dzieci jego syna, Aleksandra, były protoplastami nowych rodów takich jak Moskorzewscy, Stanisławscy, Tworowscy, Borowscy i Stosłowscy.

Potoccy herbu Pilawa to jeden z najmożniejszych i najpotężniejszych rodów magnackich w Polsce, występuje od końca XIV wieku, wybitną rolę począł odgrywać od początku XVII. w., dał Rzeczypospolitej zarówno szereg dzielnych wodzów, jak i zdrajców, w XVIII wieku stał na czele obozu antyrosyjskiego "republikantów", w osobach najwybitniejszych swych przedstawicieli, Ignacego i Stanisława Kostki, jednocześnie w osobie Stanisława Szczęsnego popierając targowiczan. Zaznaczyli się mocno w wielkim dziele odrodzenia narodu w dobie stanisławowskiej i organizacji oświaty w Księstwie Warszawskiem i Królestwie Kongresowym, członkowie jego zajmowali wybitne stanowiska w życiu politycznym byłego zaboru austriackiego. Dokładna genealogia rodu Potockich w "Złotej księdze szlachty polskiej" Żychlińskiego.

Protoplastą linii żyjącej do teraz jest Jakub Potocki (urodzony około 1481 roku, zmarł w 1551 roku). Ród podzielił się na trzy główne linie:

hetmańską zwaną "Srebrna Pilawa",

prymasowską zwaną "Złota Pilawa",

wielkopolską (uważaną za najstarszą) zwaną "Żelazna Pilawa".

Dwie pierwsze z wymienionych wyżej linii rozpadły się na liczne gałęzie, z których najważniejsze to:

"Gałąź łańcucka", założycielem był hetman Andrzej,

"Gałąź krzeszowicka",

"Gałąź tulczyńska" wymarła w 1921 roku,

"Gałąź podhajecka",

"Gałąź wilanowska", założycielem był Feliks-Kazimierz młodszy syn hetmana Rewery, kasztelan krakowski i hetman wielki koronny zmarł w 1702 roku, zostawił czterech synów,

"Gałąź buczacka",

"Gałąź smotrycka",

"Gałąź lwowska",

"Gałąź guzowska",

"Gałąź chrząstowska".

herb Pilawa Pierwotna

Inna nazwa: Strzała.

herb Złotorowicz

Blazon: Na błękitnym tle półtrzecia krzyża srebnego.

Herbowni: Wiliński, Złotorowicz.


Żródła:

herby Polskie


Herby Polskie


Herby Polskie


"Herbarz Polski - od średniowiecza do XX wieku" - Tadeusz Gajl


herb Pilawa w "Wikipedii"


POTOCKI