Franciszek I Gryfita (urodzony w Bardo, 24 marca 1577 roku, zmarła w Szczecinie, 27 listopada 1620 roku) herb

Syn Bogusława XIII Gryfity, księcia szczecińskiego, księcia darłowskiego, księcia wołogosko-słupskiego, księcia bardowskiego i Klary Welf Brunswick-Lüneburg-Gifhorn, córki Franciszka Welf, księcia Brunszwiku na Giffhorn.

Książę szczeciński od 3 lutego 1618 roku do 27 listopada 1620 roku, książę-biskup kamieniecki od 20 czerwca 1602 roku do 27 listopada 1620 roku.

26 sierpnia 1610 roku w Dreźnie poślubił Zofię Wettin von Sachsen (urodzona w Dreźnie, 29 kwietnia 1587 roku, zmarła na wyspie Wolin, 9 grudnia 1635 roku), córkę Christiana I Wettin, księcia-elektora Saksonii i Zofii Hohenzolern Brandenburskiej, córki Jana Jerzego Hohenzollerna, margrabiego-elektora Brandenburgii.

Franciszek urodził się w Bardzie (dzisiejsze Barth w Meklemburgii-Pomorze Przednie) 24 marca 1577 roku. Był czwartym dzieckiem, oraz drugim męskim potomkiem Bogusława XIII (księcia pomorskiego) i Klary brunszwickiej. Starszy od niego był Filip II zleceniodawcą Wielkiej Mapy Księstwa Pomorskiego. Podobnie jak starszy brat Franciszek otrzymał solidnie wykształcenie studiując w Greifswaldzie. Jednak to nie nauka była jego celem w życiu. Nad nią cenił sztukę wojenną tj. fechtunek i jazdę konną.

Franciszek liczący sobie zaledwie 15 wiosen w 1592 roku zostaje wybrany koadiutora diecezji po swoim wujku Kazimierzu VII na następcę w księstwie-biskupstwie kamieńsko-kołobrzeskim, a w 1593 roku wziął udział w Synodzie. W wieku lat 17 wyrusza w podróż po Węgrzech, zawędrował nawet do Wiednia. Tam zaciąga się do armii cesarskiej. Służył pod rozkazami arcyksięcia Macieja Habsburga. Po zakończeniu służby podróżuje po Europie Zachodniej.

W 1602 zostaje roku wybrany na administratora sekularyzowanego księstwa biskupiego w Kamieniu. Do kraju wraca jednak w dwa lata później. W 1604 roku rusza do swojego szwagra w Kurlandii.

W 1604 roku król Szwecji zaproponował udziałw wojnie polsko-szwedzkiej, ale odmówił z uwagi na chęć zachowania neutralności Pomorza. W 1607 roku podjął wyprawę do Czech, poprzez Szwajcarię do Francji, aż pod granicę z Hiszpanią. Powrócił przez Anglię, Szkocjęi Holandię. Po śmierci swego starszego brata Filipa II w 1618 roku objął rządy w Księstwie Szczecińskim, a biskupstwo kamieńskie przekazał bratu Ulrykowi.

W 1606 roku Franciszek zostaje wplątany w wewnętrzne spory dynastii Wazów. Wazowie w tym czasie panowali na tronie szwedzkim Karol IX Wazy oraz polskim Zygmuntem III Wazą. W tymże roku Karol IX składa propozycję powołania przez Franciszka 3 tys piechurów i 1 tys jazdy. Franciszek miał również ruszyć na wojnę z Zygmuntem III Wazą. Pod naciskiem członków rodziny Gryfitów Franciszek nie zdecydował się na wspólną walkę u boku Szwedów z Zygmuntem III Wazą.

Książę Franciszek nie będąc bezpośrednio zaangażowany w sprawy polityczne Księstwa Pomorskiego kontynuuje swoje podróże po Europie. W lipcu 1607 roku zawitał na dwór cesarki w Pradze. Spotkał się również z cesarzem Rudolfem. Następnie zwiedza Czechy, Frankonię, Nadrenię, Wirtembergię, Szwajcarię, Francję. Zwiedza również Wyspy Brytyjskie - Anglię i Szkocję. W drodze powrotnej odwiedza Niderlandy. Do kraju wraca dopiero w 1610 roku. W tym też roku zaślubia Zofię księżną saską.

23 maja 1618 roku w Czechach wybucha 30-letni konflikt - wojna trzydziestoletnia. Ostrożny Franciszek postanawia przygotować Księstwo Pomorskie. W związku z tym już w 1619 roku wzywa pomorskie rycerstwo, szlachtę oraz miasta na przegląd do wsi Poczernin pod Stargardem. W tym samym czasie w Szczecinie rozpoczął również budowę arsenału. Z całego Księstwa nakazuje dostarczyć działa armatnie, przetapiać stare. Podniósł również podatki. Napotkał wielki opór szlachty oraz miast pomorskich. Opór ten okazał się tragiczny w skutkach. Słabe i nieprzygotowane Księstwo Pomorskie staje się łatwym celem dla wojsk cesarskich dowodzonych Albrechta von Wallensteina. Następca Franciszka młodszy brat Bogusław XIV w 1627 roku zostaje zmuszony do zakwaterowania wojsk cesarskich pod dowództwem wspomnianego Wallensteina. Pomorze zostaje spustoszone.

W czasie swojego panowania książę Franciszek przebudował zamek książęcy w Koszalinie. Starał się podnieść zdolność obronną księstwa wbrew woli poddanych. Nałożył w związku z tym na ludność podatek obronny, powołał komisję do spraw wojskowych, która zaproponowała, że dla obrony kraju niezbędna jest armia składająca się co najmniej z 8 tysięcy piechoty i 1500 jazdy, zaproponował budowę arsenału w Szczecinie. Starania te spowodowały, iż zostawił zadłużone księstwo na 150 tysięcy guldenów.

Poczas swojego panowania wybuchł skandal. Związku z wydarzeniami z Poczernina rozpoczyna się śledztwo najsłynniejszej pomorskiej czarownicy Sydonii z roku Borcków. Wg opowieści krążących po Pomorzu Sydonia miała rzucić klątwę na ród Gryfitów. O Borckównej przypomniano sobie po śmierci 3 lutego 1618 roku księcia Filip II. Franciszek każe aresztować i doprowadzić na śledztwo Sydonię. Przebywająca w Marianowie Sydonia zostaje więc aresztowana i najprawdopodobniej osadzona w Zamku Oderburg pod Szczecinem (ówcześnie leżący poza granicami Szczecina, dziś to osiedle Grabowo).

Książę Franciszek I wytoczył Sydonii von Bork proces o czary, która za panowania księcia Filipa II prowadziła proces ze swym stryjem o majątek po ojcu. Książę Filip II poparł stryja Sydonii, co uznała za niesprawiedliwe i odgrażała się Filipowi II i jego rodzinie. Sydonia została oskarżona o chorobę i śmierć Filipa II oraz bezdzietność pozostałych synów Bogusława XIII, co miała spowodować czarami. Sydownia wówczas przebywała w klasztorze w Marianowie pod Stargardem. Przesłuchano współtowarzyszki klasztoru i innych świadków. Ostatecznie została skazana na śmierć. Sydonię ścięto 19 sierpnia 1620 roku i jej ciało spalono, a prochy rozrzucono po polach. Trzy miesiące później książę Franciszek I zachorował i zmarł 27 listopada 1620 roku. Pochowano go w krypcie szczecińskiego kościoła zamkowego.

17 lat później 10 marca 1637 roku w Szczecinie bezpotomnie umiera młodszy brat Franciszka - Bogusław XIV. Bogusław XIV był ostatnim z rodu Gryfitów, kończąc tym sam niemal 600-letnią historię pomorskiego rodu Gryfitów.


Żródła:

Franciszek książę pomorski w "redlica.pl"


"Gryfici książęta Pomorza Zachodniego" - Kazimierz Kozłowski, Jerzy Podralski.


Franciszek I "POMORZE" - biuletyn informacyjny o Pomorzu Zachodnim - Redaktor Naczelny Grzegorz Chmielecki


FRANZ von Pommern w "Medievan Lands" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk


Franciszek I szczeciński w "Geni" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk


Franz I. von Pommern-Stettin w "WORLDHISTORY - Personen der Werltgescichte" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk

29-03-2021