Holstein-Gottorp boczna gałąź duńskich Oldenburgów, z której wywodzili się: książęta Holsztynu-Gottorp (1544-1773), królowie Szwecji (1751-1818) i Norwegii (1814-1818), carowie Rosji (linia Holstein-Gottorp-Romanow 1762-1917), hrabiowie i wielcy książęta Oldenburga (1773-1918). Nazwa dynastii pochodzi od księstwa, które w 1490 roku utworzono dla Fryderyka, młodszego brata króla Danii i księcia Szlezwika-Holsztynu Jana (Hansa), wydzielając mu część Holsztynu ze stolicą w Gottorp. W 1523 roku zasiadł on na tronie Danii jako Fryderyk I, ale podziały dynastyczne trwały nadal. Linia Holstein-Gottorp wywodziła się od Adolfa, młodszego syna Fryderyka I. W końcu XVII wieku wydzieliła się z niej gałąź młodsza, zwana biskupią, od dzierżonego oprócz części księstwa biskupstwa Lubeki. Ponieważ kolejni królowie duńscy często myśleli o aneksji księstwa, książęta Holsztynu-Gottorp utrzymywali bliskie kontakty z tradycyjnym wrogiem Danii - Szwecją. Książę Fryderyk IV (1694-1702) poślubił siostrę króla Szwecji Karola XII, Jadwigę Zofię, i został głównodowodzącym wojsk szwedzkich w Niemczech, co popchnęło Danię do wystąpienia przeciwko Szwecji w wielkiej wojnie północnej (1700-1721). Syn Fryderyka, a siostrzeniec Karola XII, Karol Fryderyk (1702-1739) był kandydatem do tronu szwedzkiego po bezpotomnej śmierci wuja w 1718 roku, przegrał jednak rywalizację z Fryderykiem I, szwagrem Karola XII. Szukając oparcia w Rosji, poślubił córkę Piotra "Wielkiego", Annę. Ich syn, Karol Piotr Ulryk, wobec bezdzietności Fryderyka I uważany był za głównego kandydata do tronu szwedzkiego. Z chwilą jednak, gdy jego ciotka ze strony matki, caryca Elżbieta, wyznaczyła go w 1742 roku na następcę tronu rosyjskiego, projekt ten stał się nieaktualny. Przez kilka miesięcy 1762 roku panował w Rosji jako car Piotr III. Uznawany jest za oficjalnego protoplastę linii Holstein-Gottorp-Romanow, zasiadającej na tronie rosyjskim do 1917 roku.
Nowym kandydatem do tronu szwedzkiego został Adolf Fryderyk, z linii młodszej. Przyjęcie jego kandydatury było jednym z warunków wysuniętych przez Rosję w kończącym wojnę rosyjsko-szwedzką traktacie w Abo w 1743 roku. Uznano go po stłumieniu powstania chłopskiego, popierającego królewicza duńskiego Fryderyka. Adolf Fryderyk (1751-1771) i jego ambitna żona, księżniczka pruska Ludwika Ulryka, dążyli do wzmocnienia władzy królewskiej, silnie ograniczonej przez Radę Królestwa i parlament (Riksdag). Przygotowywany przez dwór w 1756 roku zamach stanu został udaremniony, a wielu spiskowców stracono. Wbrew woli króla koła rządzące wciągnęły Szwecję do wojny siedmioletniej, występując przeciwko Prusom (1757-1762). Wojna nie przyniosła żadnych korzyści i wyczerpała kraj. Ambitny syn Adolfa Fryderyka, Gustaw III (1771-1792), nie zamierzał zadowalać się skromną władzą posiadaną przez ojca i już za jego życia przygotowywał projekt kolejnego zamachu stanu. Wykorzystał do tego ciągłe spory między wywierającymi od śmierci Karola XII decydujący wpływ na życie państwa głównymi stronnictwami politycznymi, tzw. partią kapeluszy (szlachta, urzędnicy, oficerowie, bogaci kupcy) i partią czapek (drobna szlachta, mieszczaństwo, bogaci chłopi). Król obdarzony był przy tym dużym urokiem osobistym i talentami oratorskimi. Zamach stanu, dokonany w sierpniu 1772 roku, nie napotkał oporu. Nowa konstytucja, zachowując instytucje parlamentu i Rady Królestwa, oddawała pełnię władzy w ręce króla i wprowadzała w istocie rządy absolutne.
Wobec niechęci szlachty Gustaw w coraz większym stopniu opierał się na mieszczaństwie i chłopach. Przeprowadził szereg reform służących rozwojowi gospodarczemu kraju. Dokonany z poparciem Francji zamach stanu wywołał niezadowolenie Rosji, która uprzednio narzuciła się jako gwarant ustroju Szwecji. Gustaw forsował zbrojenia i dążył do odzyskania dominacji na Bałtyku, utraconej przez Szwecję podczas wielkiej wojny północnej. W sprowokowanej przez siebie wojnie z Rosją (1788-1790) wykazał się osobistą odwagą i talentami dowódczymi (zwycięstwo w bitwie morskiej w Svenksundzie w 1790 roku), ale celu nie osiągnął. W armii ujawniły się objawy niezadowolenia korpusu oficerskiego, doszło do prób buntu. Zaostrzenie kursu wobec opozycji wywołało nowe spiski. Podczas balu maskowego 16 marca 1792 roku król padł ofiarą zamachu. Raniony kulą pistoletową, zmarł po dwóch dniach.
Za rządów syna Gustawa III, Gustawa Adolfa IV (1792-1809), Szwecja lawirowała między rewolucyjną i napoleońską Francją a jej przeciwnikami. Chwiejna polityka zagraniczna doprowadziła najpierw do wojny z Francją (1806-1807), a następnie z Rosją (1808-1810), zakończonej militarną katastrofą i utratą w 1809 roku Finlandii (należącej do Szwecji od XIII wieku). Obwiniany o klęskę oraz odmawiający zawarcia pokoju król został obalony przez wojskowy zamach stanu i wyjechał z kraju. Na następcę wybrano jego stryja, Karola XIII (1810-1818), uprzednio regenta w latach 1792-1795. Przed intronizacją musiał potwierdzić nową konstytucję, przywracającą władzę parlamentu. Wobec bezdzietności króla projektowano ogłoszenie następcą tronu księcia z dynastii duńskiej, zwyciężyła jednak przeforsowana przez Francję i Rosję kandydatura napoleońskiego marszałka Jeana Baptiste Bernadotte. Adoptowany przez Karola XIII, przyjął imię Karola Jana i został ogłoszony następcą tronu z prawem dziedziczenia. Wobec choroby Karola XIII już w 1811 roku przejął faktyczne rządy i kierował polityką Szwecji w końcowym okresie wojen napoleońskich oraz podczas kongresu wiedeńskiego. Na mocy decyzji kongresu władcy Szwecji zasiedli w 1814 roku na tronie królestwa Norwegii, oderwanej od sprzymierzonej z Napoleonem Danii. W 1818 roku Karol Jan wstąpił na tron jako Karol XIV Jan i zapoczątkował trwające do dziś panowanie dynastii Bernadotte.
W 1773 roku ostatni książę Holsztynu-Gottorp, uznany oficjalnie za syna Piotra III, książę Paweł (późniejszy car Paweł I) na mocy układu dynastycznego przekazał księstwo w ręce królów Danii, którzy ponownie złączyli je z Holsztynem. W zamian otrzymał hrabstwo Oldenburga, pierwotne gniazdo dynastii oldenburskiej, które natychmiast odstąpił Fryderykowi Augustowi z linii młodszej (dotąd księciu-biskupowi Lubeki). Fryderyk August I (1773-1785) przybrał w 1777 roku tytuł wielkiego księcia. Do 1806 roku księstwo Oldenburga wchodziło w skład Cesarstwa Rzymskie go Narodu Niemieckiego. W latach 1810-.1813 należało do Francji, anektowane przez Napoleona. W 1815 roku Oldenburg wszedł jako kraj związkowy do Związku Niemieckiego, a w 1871 roku do Cesarstwa Niemieckiego. W okresie Wiosny Ludów książę Paweł Fryderyk August (1829-1853) nadał księstwu liberalną konstytucję, ograniczoną następnie w 1852 roku. Ostatni wielki książę, Fryderyk August II (1900-1918), abdykował, obalony przez rewolucję niemiecką 1918 roku. Zmarł w 1931 roku, a ogłoszony republiką Oldenburg, został w 1946 roku przyłączony do Dolnej Saksonii.
Żródła: