Artale I d'Alagona (urodzony w styczniu 1320 roku, zmarł w Katanii, 5 lutego 1389 roku) herb
Syn Blasco II d'Alagona, hrabiego Mistretta i nieznanej kobiety.
Hrabia de Mistretta od 23 października 1355 roku do 1365 roku, najwyższy sędzia od 23 października 1355 roku do 5 lutego 1389 roku, hrabia de Paterno i d'Agosta (obecnie Augusta) do 1365 roku do 5 lutego 1389 roku, wikariusz generalny Królestwa Sycylii od 27 stycznia 1377 roku do 5 lutego 1389 roku, baron d'Aci, de Gagliano, de Mineo, de Motta Sant Anastasia i de Mongialino.
Poślubił Eleonorę de Lancia, córkę Pietro de Lancia, hrabiego de Caltanissetta, seniora de Delii, de Naro i de Sambuki. Poślubił Agatę de Chiaramonte y Ventimiglia, córkę Matteo de Chiaramonte, hrabiego de Modica. Poślubił Marchisia d'Abbate, córę Enrico d'Abbate, seniora de Favignana.
Sycylijski szlachcic z rodu d'Alagona, hrabią Mistretta, a później Paterno i Agosta (obecnie Augusta). Był centralną postacią w XIV-wiecznej polityce sycylijskiej, pełniąc funkcję jednego z "Czterech Wikariuszy", którzy rządzili królestwem w okresie małoletności królowej Marii. Ściśle związany z dynastią aragońską, lecz prowadzący własną "włoską" politykę, był dominującą siłą we wschodniej Sycylii, rządząc ze swojej bazy w Katanii.
Artale był najstarszym synem Blasco II d'Alagona, hrabiego Mistretta w Nebrodi; imię jego matki jest nieznane. Główna siedziba rodziny znajdowała się w Katanii, skąd wywierali oni szeroki wpływ na wschodnią Sycylię.
Miał kilku młodszych braci, m.in. Manfrediego d'Alagonę, Blasco III, Giacomo i Matteo. Po śmierci ojca w 1355 roku, gdy Artale miał około trzydziestu pięciu lat, odziedziczył hrabstwo Mistretta, lenna ojcowskie i urząd Maestro giustiziere (najwyższego sędziego) królestwa.
W połowie XIV wieku sycylijska polityka podzieliła się na dwa luźne obozy. Stronnictwo "katalońskie" wspierało koronę aragońsko-katalońską (najsilniejszą w Katanii i na wschodzie), podczas gdy starsze baronage "łacińskie" (zakorzenione na północy i zachodzie) często sprzymierzało się z interesami Andegawenów z Neapolu po nieszporach sycylijskich.
Spośród czołowych magnatów tego okresu Artale I d'Alagona i Guglielmo Peralta są zazwyczaj zaliczani do stronnictwa katalońskiego, podczas gdy Manfredi III di Chiaramonte i Francesco II de Ventimiglia są kojarzeni z baronami łacińskimi; wśród innych przywódców łacińskich znalazły się rodziny Palizzi i Rosso.
W 1355 roku, po śmierci ojca, Artale został hrabią Mistretta, przejął przywództwo nad frakcją katalońską i został mianowany maestro giustiziere (najwyższym sędzią).
W latach 1356-1357 galery andegaweńskie napadały na wybrzeże w pobliżu Katanii. 27 maja 1357 roku u wybrzeży Aci Artale pokonało ich flotyllę, a Ludwik Tarentu (andegaweński król Neapolu) wycofał się przez Cieśninę. Chociaż statki andegaweńskie się wycofały, śródlądowi "łacińscy" baronowie - wśród nich Manfredi III Chiaramonte i Francesco II Ventimiglia - kontynuowali wojnę drogą lądową od zachodu.
W latach 1358-1360 Artale zapewniło sobie przejęcie Katanii od koalicji łacińskiej pod wodzą Manfrediego III Chiaramonte, odbierając miasto w 1359 roku, a po dezercji załogi - Castello Ursino 25 marca 1360 roku.
Aby ostudzić wojnę domową, w 1361 roku oddał opiekę (tutela) młodego króla Francesco Ventimiglii i w 1362 roku doprowadził do zawarcia Porozumienia w Ennie, które utorowało drogę późniejszym "Czterech Wikariuszy", regencji baronialnej sprawującej rządy w imieniu monarchy.
W 1364 roku zakończył oblężenie Mesyny przez Andegawenów, co stanowiło punkt zwrotny, po którym neapolitańska obecność wojskowa na Sycylii zaczęła stopniowo załamywać się.
W latach 1365-1375 Artale przekształcał swoje ziemie, głównie poprzez wymiany z rządem królewskim (koroną) i otrzymywanie nadań po rebeliach.
W 1365 roku wymienił hrabstwo Mistretta na rzecz korony w zamian za Paterno i Francavillę. W tym samym roku otrzymał również Mineo z dóbr królowej. W ramach tych posiadłości zwrócił koronie Naro i zamek Delia; w 1366 roku korona przekazała je Matteo di Chiaramonte, hrabiemu Modica. W 1367 roku odzyskał Mistrettę i otrzymał Calatabiano (skonfiskowane buntownikowi Manfrediemu Aurei). Później wymienił Calatabiano na Motta Sant'Anastasia z hrabią Aidone.
W 1375 roku przyznano mu dochód z podatku miejskiego w Mesynie (gabella), co stanowiło dodatkowe źródło dochodów pieniężnych dla jego bazy ziemskiej. Jego wpływy w Katanii i na wschodzie pozostały przez cały ten okres znaczące.
Po śmierci króla Fryderyka III w 1377 roku Artale został odnotowany jako vicario generale del Regno (wikariusz generalny królestwa) i opiekun jego córki Marii, która odziedziczyła tron jako osoba nieletnia.
W 1378 roku, aby zaprowadzić rozejm między rywalami i utrzymać funkcjonowanie rządu, powołał zbiorową regencję znaną jako "Czterech Wikariuszy", w skład której wchodzili Artale, Manfredi III Chiaramonte, Guglielmo Peralta i Francesco II Ventimiglia. Wikariusze sprawowali władzę w imieniu królowej, a każdy z nich miał przewagę w swoim regionie; w praktyce większość władzy spoczywała w rękach Artale i Chiaramonte.
Jako wikariusz Artale prowadził "włoską" politykę. W latach 1379-1380 zabiegał o zaangażowanie Gian Galeazzo Viscontiego, proponując Marii małżeństwo, ale plan upadł, gdy została porwana z Castello Ursino przez Guglielma Raimondo de Moncadę i wydana Piotrowi IV Aragońskiemu. Ta porażka położyła kres hegemonii Artale, która ustąpiła miejsca hegemonii Chiaramonte.
Pozostał aktywny w latach osiemdziesiątych XIV wieku: w 1382 roku przejął hrabstwo d'Agosta od de Moncady, a później badał antyaragońskie porozumienie z Genuą i papieżem Urbanem VI.
W latach 60-tych XIV wieku Artale rozbudował kościół Santa Maria di Nuovaluce na wzgórzu za Katanią i założył tam klasztor kartuzów (Certosa de Santa Maria di Nuovaluce). Król Fryderyk IV potwierdził i rozszerzył jego przywileje w serii przywilejów (od 1360 roku), a papież Urban V zatwierdził fundację bullą z 25 stycznia 1370 roku. Z powodu malarii panującej w tym miejscu i schizmy zachodniej, dom został później przekazany benedyktynom, a papież Urban VI podniósł go do rangi opactwa w 1383 roku. Artale utrzymywał bliskie więzi ze wspólnotą w swoim testamencie i przez całą swoją karierę był zaangażowany w jej uposażenie i opiekę.
Zmarł w Katanii 5 lutego 1389 roku i został pochowany w kościele Santa Maria di Nuovaluce. W rozporządzeniach wydanych tuż przed śmiercią znaczną część swoich majątków i dochodów przekazał córce Marii (w tym m.in. Agostę i Paterno oraz baronie Aci, Gagliano, Mineo, Motta Sant Anastasia i Mongialino). Swoim braciom przydzielił urzędy i dochody: Manfrediemu urząd sędziego i niektóre urzędy gubernatorskie; Blasco III d'Alagona hrabstwo Mistretta i władzę w Butera; Giacomo i Matteo dochody z sekretariatów Syrakuz i Lentini.
Artale ożenił się trzykrotnie: najpierw z Eleonorą Lancią, córką Pietro, hrabiego Caltanissetta; druga po Agacie Chiaramonte Ventimiglia, córce Matteo, hrabiego Modica; a trzecia dla Marchisia Abbate, córki Enrico, pana Favignana.
Miał jedno prawowite dziecko z Agatą Chiaramonte de Ventimiglia:
Maria (II) d'Alagona y Chiaramonte (zmarła po 1410 roku), hrabina d'Agosta i de Paterno, baronowa d'Aci, de Calatabiano, de Gagliano, de Mineo, de Motta Sant Anastasia, de Mongialino i de Troina.
Miał ponadto dwoje nieślubnych dzieci:
Maciotta d'Alagona,
Giovanni d'Alagona.
Żródła:
Artale I d'Alagona w "WikipediA"; tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk.
24-05-2026