Barcelońska dynastia w Aragonii

Dynastia hiszpańska panująca w królestwie Aragonii w latach 1164-1410. Jej nazwa i początki panowania w Aragonii wiążą się z małżeństwem dziedziczki królestwa Aragonii Petronilli (córki króla Ramira II) z Rajmundem Berengarem IV, hrabią Barcelony. Ich syn Alfons objął tron aragoński w 1164 roku (jako król Alfons II panował w latach 1164-1196).

Królowie z dynastii barcelońskiej panująca w Aragonii zdobytej w walkach rekonkwisty. Pod koniec XIII wieku zapewnili też swojemu królestwu znaczącą pozycję w całym basenie Morza Śródziemnego.

Wiek XIII to apogeum rozwoju gospodarczego, demo­graficznego i znaczenia politycznego Aragonii. Na­stępne stulecie przyniosło nasilający się kryzys (za­równo polityczny, jak i ekonomiczny), trwający do początków XV wieku.

Za panowania króla Jakuba I "Zdobywcy" (panował w latach 1213-1276) Aragonia odniosła wielkie sukce­sy w walce z Maurami. W 1238 roku Jakub I zdobył bardzo ważną twierdzę arabską, Walencję. Ten sam władca odebrał Maurom Baleary, co stanowiło pierwszy krok na drodze ekspansji Aragonii w ba­senie Morze Śródziemnego. Jego syn i następca, król Piotr III "Wielki" (panował w latach 1276-1285), podjął ekspansję na Pół­wyspie Apenińskim. Jego panowanie przypadło na okres po upadku władzy Hohenstaufów w południo­wych Włoszech i objęciu tronu Królestwa Sycylii przez francuskich Andegawenów. Piotr III wysuwał również pretensje do rządów w królestwie sycylij­skim, powołując się na swoje koligacje dynastyczne (był mężem Konstancji Sycylijskiej). W 1282 roku nada­rzyła się okazja do realizacji aragońskich roszczeń. Zbuntowana przeciw władzy Andegawenów lud­ność Sycylii (tzw. nieszpory sycylijskie) oddała się pod panowanie króla Piotra III, ten zaś skwapliwie skorzystał z tej sposobności. W sporze z Aragonią, Andegawenowie mieli jednak po swojej stronie pa­piestwo. Pod naciskiem papieża Bonifacego VIII, za­warto więc w 1295 roku tzw. traktat w Anagni, na mocy którego król Aragonii Jakub II (panował w latach 1291-1327) zrzekał się Sycylii, otrzymując w zamian Sardynię i Korsykę. Jednak już rok później sami Sycylijczycy zerwali to porozumienie, powołując na swego władcę brata króla Jakuba II, Fryderyka.

Formalnie Aragonia nie miała z tym nic wspólnego, był to jednak z pewno­ścią wielki sukces dynastii barcelońskiej, władającej w Aragonii i w Królestwie Sycylii. Ekspansji śródzie­mnomorskiej nie zaprzestał również król Jakub II, który w latach 1323-1324 podporządkował swojemu królestwu Sardynię. Ostatnim epizodem (nieco egzotycznym) w rozszerzaniu się wpływów aragoń­skich w rejonie Morza Śródziemnego było przyłącze­nie przez króla Piotra IV "Uroczystego" (panował w latach 1336-1387) w 1382 roku księstw ateńskiego i neopatryjskiego, utworzonych w Grecji przez tzw. kompanie kataloń­skie (najemników zbuntowanych przeciw cesarzowi bizantyjskiemu). Był to jednak sukces efemeryczny, ponieważ w latach 1388-1391 Aragonia utraciła bez­powrotnie kontrolę nad tymi terenami.

Do rozkwitu gospodarczego Aragonii w XIII wieku przyczyniła się głównie jej najbardziej rozwinięta prowincja, Katalonia (to głównie Katalończycy czer­pali zyski z otwierających się możliwości handlo­wych w wyniku aragońskiej ekspansji przez Baleary na Sycylię). Królowie aragońscy patronowali także rozwojowi kulturalnemu swojego państwa.

W 1300 roku Jakub II założył uniwersytet w Lleidzie, a Piotr IV przyczynił się do powstania dwóch kolejnych: w Per­pignan w 1349 roku i Huesce w 1354 roku. Realizację wielkich planów śródziemnomorskich musieli jednak królo­wie Aragonii okupić ustępstwami na rzecz sta­nów swojego królestwa. W 1283 roku Piotr III wydał tzw. Przywilej Generalny (dla rycerstwa), natomiast za panowania króla Piotra IV ukształtował się Ge­neralitat - stanowa reprezentacja Katalończyków.

W XIV wieku monarchia stanowa w Aragonii była już w pełni wykształcona. W 1412 roku, po bezpotom­nej śmierci ostatniego przedstawiciela dynastii bar­celońskiej w Aragonii, króla Marcina I (panował w latach 1396-1410), tron aragoński przeszedł w ręce dynastii z Trasta­mara.

Dynastia panująca w:

Hrabstwie Urgell w latach 870-992,

Hrabstwie Barcelony w latach 878-1410,

Hrabstwie Girona w latach 878-1410,

Hrabstwie Ausona w latach 1111-1410,

Hrabstwie Besalú w latach 1111-1410, dziedziczone z innej gałęzi rodu,

Hrabstwie Prowansji w latach 1112-1245,

Hrabstwie Berga w latach 1118-1410,

Hrabstwie Cerdagne w latach 1118-1410, dziedziczone z innej gałęzi rodu,

Hrabstwie Conflent w latach 1118-1410,

Księstwie Aragonii w latach 1137-1162,

Królestwie Aragonii w latach 1162-1410,

Hrabstwie Roussillon w latach 1172-1410,

Hrabstwie Pallars Jussa w latach 1192-1410,

Królestwie Walencji w latach 1238-1410,

Królestwie Majorki w latach 1276-1410,

Królestwie Sycylii w latach 1282-1410,

Królestwie Sardynii i Korsyki w latach 1297-1410,

Księstwie Aten w latach 1312-1388,

Hrabstwie Urgell w latach 1314-1413,

Księstwie Neopatria w latach 1319-1390.

Żródła:

"Słownik dynastii Europy" - pod redakcją Józefa Dobosza i Macieja Serwańskiego