Błogosławiony Eugeniusz III

Bernardo dei Paganelli di Montermagno (urodzony w Pizie, około 1100 roku, zmarł w Tivoli, 8 lipca 1153 roku) herb

Papież, Biskup Rzymu, Wikariusz Jezusa Chrystusa, Następca i Książe Apostolski, Najwyższy Biskup Kościoła, Patriarcha Świata od 15 lutego 1145 roku do 8 lipca 1153 roku.

Jako pierwszy cysters na Tronie Piotrowym również po wyborze wiódł żywot mnicha; nie nałożył nawet szat papieskich, lecz pozostał w habicie. Wspierany przez Bernarda z Clairvaux - którego początkowo przeraziła elekcja niedoświadczonego konfratra - kontynuował dzieło reform. Cystersi nawiązywali do pierwotnej reguły Św. Benedykta z Nursji: przy­wrócili proporcje między modlitwą a pracą fizyczną, koncentrując się na karczowaniu lasów i osuszaniu bagien. Jak klasztory benedyktyńskie wznoszą się na wzgórzach, tak cysterskie - w zmeliorowanych dolinach.

Urodził się w Pizie, gdzie po latach został przeorem klasztoru św. Zenona, a potem administratorem diecezji. Pod wpływem Bernar­da z Clairvaux wstąpił w 1130 roku do cystersów i wkrótce został opatem klasztoru Świętych Wincentego i Anastazego. Po śmierci Lucjusza II 15 lutego 1145 roku niespodzie­wanie wybrano go na kolejnego papieża. Eugeniusz natych­miast po wyborze spotkał się ze sprzeciwem Arnolda z Brescii; dlatego musiał opuścić miasto, również jego konse­kracja odbyła się poza Rzymem.

Odmówił uznania rzymskiej republiki komu­nalnej, która kwestionowała władzę cywilną papieża, toteż jej przywódca Arnold z Brescii uniemożliwił mu koronację w Bazylice św. Piotra. Dokonano jej w Farfie w opactwie św. Zbawiciela. Jednak w grudniu 1145 roku zawarto pokój: rzymianie uznali zwierzchność papieża nad miastem, na którego czele znowu stanął papieski prefekt. Eugeniusz III zdołał wprawdzie wymusić uznanie swego zwierzchnictwa nad Rzymem, ale potem kompromis załamał się i papież musiał przenieść się do Viterbo, które stało się jego sie­dzibą. Kilka lat później, w czerwcu 1148 roku obłożył Arnolda z Brescii ekskomuniką. Eugeniusz mógł powrócić do Rzymu, lecz na wiosnę 1147 roku znowu go opuścił i udał się do Francji, gdzie działał na rzecz ogłoszonej przez siebie w 1145 roku, a proponowanej przez Bernarda z Clairvaux wyprawy krzyżowej.

Na wieść o zajęciu przez Turków Edessy wy­stosował bullę do Ludwika VII, króla Francji, ogłaszając 1 grudnia 1145 roku II krucjatę, a potem głównym ka­znodzieją krucjaty mianował Bernarda z Clairvaux. Zakończyła się ona fiaskiem na skutek konfliktu między monarchą Francji a królem Niemiec Kon­radem III oraz cesarzem wschodnim Manuelem I Komnenosem. Niepowodzenie tej wyprawy wywołało falę oburzenia przeciwko Eugeniuszowi i Bernardowi z Clairvaux. Dwaj ostatni sprzymierzyli się prze­ciw Ludwikowi VII, który zawarł sojusz z Roge­rem II, królem Sycylii. Na zjeździe we Frankfurcie w 1147 roku ustalono, że część krzyżowców wyruszy przeciw pogańskim Słowianom; w wyprawie na Szczecin uczestniczyli także rycerze polscy, którymi dowo­dził Mieszko III "Stary".

Eugeniusz III kilkakrotnie próbował powrócić do Rzymu, ale nie udało mu się to, pomimo po­mocy Rogera II i obietnic Konrada III. Dopiero traktat w Konstancji, zawarty 23 marca 1153 roku z królem Frydery­kiem I Barbarossą, któremu papież obiecał koro­nę cesarską, miał mu przywrócić władzę w Pań­stwie Kościelnym.

Pod ochroną cesarza Frydery­ka I Barbarossy Hohenstaufena mógł Eugeniusz w roku 1152 roku powrócić do Rzymu. W układzie w Konstancji z 1153 roku Barbarossa obiecał przywrócić ład w państwie kościelnym, za co papież zamierzał ukoronować go na cesarza. Eugeniusz zmarł jednak, zanim cesarz przybył do Rzymu.

Eugeniusz zaangażował się bardzo-zgodnie z wyobrażeniami Bernarda z Clairvaux - w reformę Kościoła; ponadto z Francji odbył wiele podróży, m.in. do Trydentu.

Zahamowaniu procesu nadmiernego bogace­nia się duchownych oraz zakonów służyły synody, zwołane w latach 1147-1148: w Paryżu, Trewirze i Reims; na tym ostatnim Eugeniusz III wyłożył poglądy o pierw­szeństwie nie tylko duchowej, ale i cywilnej wła­dzy św. Piotra. Podczas pobytu w Clairvaux to­czył rozmowy z Bernardem, a ich owocem był traktat De consideratione, poświęcony obowiąz­kom papieża i zarządzaniu Kościołem. Bernard wyłożył w nim naukę o papieskim prawie dwóch mieczy: władzy duchowej nad Kościołem i wła­dzy świeckiej, przekazywanej cesarzom i królom.

W tym czasie pojawił się również Dekret Gracjana, czyli zbiór ustaw kościelnych opracowany przez kamedułę Gracjana z Toskanii, który w średniowieczu uznawano za wykładnię prawa kanonicznego Kościoła zachodniego.

Eugeniusz III po opuszczeniu Clairvaux wyru­szył do Rzymu, ale zmarł w Tivoli. Pochowano go w rzymskiej Bazylice św. Piotra, beatyfikowany przez papieża Piusa IX w 1872 roku, a jego wspomnienie liturgiczne ob­chodzimy 8 lipca.

Książęta Mieszko III "Stary" i Boleslaw IV "Kędzierzawy" utrzymywali kontakt z papieżem, który nakłaniał ich do udziału w krucja­tach przeciwko Prusom i Jadźwingom. W związku ze sporem o dziedziczenie władzy zwierzchniej w Polsce między księciem Władysławem II i młodszymi braćmi, dla złagodzenia konflik­tu, Eugeniusz III przysiał do Polski w 1148 swego legata kardynała Gwidona.


Żródła:

"Leksykon papieży" - Rudolf Fischer-Wollpert, przekład: Bernard Białecki

"Poczet papieży" - Michał Gryczyński

"Poczet papieży" - Jan Wierusz Kowalski.


Eugenius III w "Geneall" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk


USTAWA z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 1994 Nr 24 poz. 83 z późn. zmianami)

Bogdan Pietrzyk